Το ασπρόμαυρο κουτί που μας πήγε στα αστέρια

Καρναβάλι και μπάλα, πολιτισμός και Eurovision, Αναδυομένη, Παραμυθάς, Βιονική γυναίκα, Μικρό σπίτι στο λιβάδι... Η ιστορία, πέρα από «μαύρο», περιλαμβάνει και μεγάλες, αξέχαστες στιγμές.

to-aspromauro-kouti-pou-mas-pige-sta-asteria
|
SHARE THIS
0
SHARES

Εφτασε στο φεγγάρι, μεγάλωσε γενιές, πανηγύρισε εθνικές νίκες, καθήλωσε κοινό όλων των ηλικιών και των κοινωνικών στρωμάτων, κάποτε μπροστά σε ογκώδη ορθογώνια κουτιά, αργότερα μπροστά σε επίπεδες οθόνες υψηλής ευκρίνειας.

Σήμερα, αν λειτουργούσε θα βάδιζε αισίως προς την ώριμη ηλικία των 50, όμως, όχι, η ΕΡΤ δεν υπάρχει πια. Πέρσι, τέτοια μέρα, μπήκε το τέλος με ταπεινωτικό τρόπο. Ας το αντιστρέψουμε κι ας θυμηθούμε τις πιο λαμπρές στιγμές μιας ιστορίας, που στάθηκε ικανή για το χειρότερο, αλλά και για το καλύτερο...

Και... εγένετο ελληνική τηλεόραση

Η πρώτη μεγάλη στιγμή δεν είναι άλλη από τη στιγμή της γέννησης. Οι βάσεις για την τηλεόραση στην Ελλάδα μπαίνουν το 1951, όταν ο νόμος 1663 προβλέπει την ίδρυση και λειτουργία ραδιοτηλεοπτικών σταθμών των Ενόπλων Δυνάμεων. Το 1960 γίνεται η πρώτη πειραματική μετάδοση ασπρόμαυρου τηλεοπτικού σήματος στο πλαίσιο της Διεθνούς Εκθεσης Θεσσαλονίκης. Πρώτος παρουσιαστής, ο Αλκης Στέας, ο οποίος για 22 μέρες παρουσίασε υπουργούς, βουλευτές, μουσικά και χορευτικά συγκροτήματα, ανοίγοντας μια εποχή, που έμελλε να χαρακτηριστεί από ένα σύνθημα: «Ευτυχείτε!».

Ωστόσο, χρειάστηκε να περάσουν άλλα έξι χρόνια για να φτάσουμε στην επίσημη ημερομηνία «γέννησης». Την 23η Φεβρουαρίου του 1966, οι περίπου 1.500 συσκευές τηλεόρασης που υπάρχουν στην Αθήνα, συντονίζονται με τη συχνότητα του ΕΙΡ, για την πρώτη καλησπέρα από την Ελένη Κυπραίου. Την ίδια χρονιά, με πρωτοβουλία της Υπηρεσίας Στρατού, ξεκινά δοκιμαστικές εκπομπές και ο σταθμός της ΥΕΝΕΔ. Το παρθενικό πρόγραμμα περιλαμβάνει τα διεθνή επίκαιρα, την εκπομπή «Για σας κυρία μου», ταξιδιωτικό ντοκιμαντέρ για την Αυστραλία, αφιέρωμα στο γλύπτη Χένρι Μουρ, μουσικό διάλειμμα με την ορχήστρα του Ανρί Λεκά και βραζιλιάνικη ταινία μικρού μήκους με τίτλο «Ο κλέφτης».

 

Από τη γη στη σελήνη

Τα επόμενα χρόνια, η ελληνική τηλεόραση έφτασε απλώς -και κυριολεκτικώς- μέχρι τα αστέρια! Το 1969, ο Ιάσων Μοσχοβίτης, σε απευθείας σύνδεση με το κύκλωμα της Eurovision, περιγράφει «ζωντανά» από το στούντιο του ΕΙΡΤ στην 3ης Σεπτεμβρίου την προσεδάφιση και τον περίπατο του πληρώματος του Apollo 12 στη Σελήνη. Ο εξοπλισμός που χρησιμοποιεί για τις ανάγκες της -ιστορικής- μετάδοσης είναι δύο ζευγάρια ακουστικά...

 

Από την Αλίκη στον Λένον

Εκείνη η χρονιά (1969), συνοδεύεται από πολλές ιστορικές πρωτιές για την δημόσια τηλεόραση. Η πρώτη εξωτερική μετάδοση γίνεται από τον Νίκο Μαστοράκη (πρόκειται για τετράωρη υπερπαραγωγή για τα δεδομένα της εποχής, με έξι κάμερες από το θέατρο Ακροπόλ). Παράλληλα, ξεκινά και η εκπομπή που σημάδεψε την ελληνική τηλεόραση και μισό αιώνα μετά, παραμένει αξεπέραστη. Ο λόγος, βεβαίως, για το «Αλάτι και πιπέρι» του Φρέντι Γερμανού, που κράτησε έξι χρόνια, φιλοξένησε διασημότητες όπως η Αλίκη Βουγιουκλάκη, η Τζένη Καρέζη, αλλά και ο Τζον Λένον, η Γιόκο Ονο, η Τζίντζερ Ρότζερς, ο Γιουλ Μπρίνερ καθώς και προσωπικότητες όπως η Μελίνα Μερκούρη, ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Αλέκος Παναγούλης, που στοίχισαν τελικά το «κόψιμό» της με κυβερνητική απόφαση. Η πρεμιέρα ήταν αφιερωμένη στον Κωστή Μπαστιά, η δεύτερη εκπομπή στην Τζόαν Κόλινς! Αξίζει να σημειωθεί ότι το «Αλάτι και πιπέρι» δεν προβλήθηκε ποτέ σε επανάληψη από την ΕΡΤ, ενώ οι εκπομπές δεν σώθηκαν, καθώς πάνω στις κασέτες γράφτηκαν άλλα πρόγραμματα! Σώζονται μόνο ελάχιστα αποσπάσματα από προσωπικά αρχεία.

Ο Γερμανός επανήλθε με το «Πορτρέτο της Πέμπτης», αργότερα το «Σάββατο βράδυ – Κυριακή πρωί», μέχρι που το 1979 παρουσίασε άλλη μια αξέχαστη εκπομπή, την οποία πολλοί στο μέλλον προσπάθησαν να μιμηθούν, τη θρυλική «Πρώτη σελίδα».

 

Η μεγάλη της ενημέρωσης σχολή

Την παράδοση που άνοιξε ο μεγάλος Φρέντι Γερμανός, συνέχισαν κάποιοι από τους πλέον καταξιωμένους Ελληνες δημοσιογράφους, που παραμένουν στην πρώτη γραμμή της ιδιωτικής τηλεόρασης ή της Βουλής μέχρι και σήμερα.

Σε αυτές τις πέντε δεκαετίες, από την ΕΡΤ πέρασαν ή ξεκίνησαν τα μεγαλύτερα ονόματα της δημοσιογραφίας, ασχέτως αν για σχεδόν δύο δεκαετίες (17 χρόνια) αυτός που συνδέθηκε με το δελτίο ειδήσεων του ΕΙΡΤ ήταν ένας ηθοποιός, ο Αλέξανδρος Αντωνόπουλος (ήταν η εποχή που ο Δημήτρης Χορν ανέλαβε το κανάλι κι είχε την ιδέα να δώσει σε ηθοποιό την εκφώνηση των ειδήσεων).

Η πρώτη γυναίκα που είπε δελτίο σε κρατικό κανάλι ήταν η Λιάνα Κανέλλη, ενώ μια από τις πρώτες δημοσιογραφικές εκπομπές επικαιρότητας βγήκε το '73 με τους Τέρενς Κουίκ, Ντένη Αντύπα, Νάσο Αθανασίου και Φωτεινή Πιπιλή.

Από εκεί και πέρα, από τις ειδήσεις και τις ενημερωτικές εκπομπές της ΕΡΤ πέρασαν τα διασημότερα ονόματα της ηλεκτρονικής δημοσιογραφίας, όπως οι Ελλη Στάη, Γιώργος Παπαδάκης, Ολγα Τρέμη, Μαρία Χούκλη, αλλά και γενικότερα η πλειοψηφία δημοσιογράφων και παρουσιαστών που στελέχωσαν ή στελεχώνουν ακόμα τα ιδιωτικά κανάλια σε καίριες θέσεις (από τον Γιώργο Τράγκα και τη Ρούλα Κορομηλά που ήταν στο ίδιο πρωινό, μέχρι της Τατιάνα Στεφανίδου).

Μεταξύ των ενημερωτικών εκπομπών της που έχουν μείνει αξέχαστες, είναι οι «Ρεπόρτερς» που έκαναν ντεμπούτο τον Δεκέμβριο του '81 στην τότε ΥΕΝΕΔ, με τους Γιάννη Δημαρά, Γιώργο Λιάνη, Κώστα Χαρδαβέλλα. Μέσα σε μια δεκαετία ζωής, έκαναν αίσθηση στάθηκαν σημείο αναφοράς για τις εκπομπές έρευνας και ρεπορτάζ στην τηλεόραση. Το δικό του στίγμα άφησε επίσης το 1986 το καθημερινό «Τρεις στον αέρα» με τους Γιώργο Παπαδάκη, Νάσο Αθανασίου, Σεμίνα Διγενή.

Τηλεοπτικό θέατρο συνεχείας!

Ο Κώστας Σισμάνης, στέλεχος των ειδήσεων της τότε ΥΕΝΕΔ, ήταν ο πρώτος που έριξε την ιδέα παραγωγής ελληνικών σειρών -στα πρότυπα της αμερικανικής τηλεόρασης. Η λέξη «σίριαλ» ήταν ακόμα άγνωστη στην Ελλάδα. Το πρώτο ελληνικό, εμφανίστηκε με την επεξήγηση «το πρώτο τηλεοπτικό θέατρο συνεχείας εις την Ελλάδα» και ήταν «Το σπίτι με τον φοίνικα». Η πρεμιέρα του έγινε τον Απρίλιο του '70, πρωταγωνιστούσαν οι Κώστας Καρράς, Ερρικα Μπρόγιερ, Γιάννης Μιχαλόπουλος (σε μια ιστορία έρωτα και πάθους...).

Η σειρά δεν σημείωσε καμία επιτυχία, ενώ αντιμετώπισε σοβαρά τεχνικά προβλήματα, που την οδήγησαν σε πρόωρο τέλος. Ενα μήνα μετά (Μάιος '70) ξεκίνησε το δεύτερο σίριαλ της ιστορίας, που ήταν «Ο κύριος συνήγορος» με τον Γιάννη Μιχαλόπουλο, και είχε πολύ καλύτερη τύχη, καθώς συμπλήρωσε 256 επεισόδια.

Η χρυσή εποχή των ελληνικών σειρών είχε μόλις ξεκινήσει. Μεταξύ των μεγάλων επιτυχιών που σημάδεψαν τις πρώτες δεκαετίες της δημόσιας τηλεόρασης ήταν «Ο άγνωστος πόλεμος» (ΥΕΝΕΔ 1971-1974), «Η γειτονιά μας» (ΥΕΝΕΔ 1972-1977), «Ο Παράξενος ταξιδιώτης» (ΕΙΡΤ 1972), «Λούνα Παρκ» (ΕΙΡΤ 1974-1981), «Μεθοριακός σταθμός» (ΥΕΝΕΔ 1974-1981), «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» (1975-76), «Οι Πανθέοι» (1977-79).

 

Κάποιες από αυτές, όπως ο «Αγνωστος πόλεμος» (του Νίκου Φώσκολου), ήταν η αιτία, που μαγαζιά, θέατρα και σινεμά έκλειναν τις ώρες προβολής του και η Αθήνα άδειαζε, αφού άπαντες έτρεχαν μπροστά στη μικρή οθόνη για να παρακολουθήσουν με αγωνία τις περιπέτειες του συνταγματάρχη Βαρτάνη (Αγγελου Αντωνόπουλου).

Ακολούθησαν πολλές ακόμα διάσημες σειρές («Εκείνος και εκείνος», «Η κοκορόμυαλη», «Ο ονειροπαρμένος», «Γιούγκερμαν», «Η γυφτοπούλα») μέχρι να φτάσουμε στην εποχή του Ξενοπούλου (και των τηλεοπτικών μεταφορών έργων του όπως «Η αναδυόμενη”, «Οι μυστικοί αρραβώνες» κ.ά), μέχρι τη «Λωξάντρα», την «Αστροφεγγιά», το «Μινόρε της Αυγής»και τη «Μαντάμ Σουσού» και μέχρι την εμφάνιση της ιδιωτικής τηλεόρασης, όπου η ΕΡΤ παρέδωσε τα πρωτεία των ελληνικών παραγωγών «τηλεοπτικού θεάτρου συνεχείας...».

Παράλληλα με τις ελληνικές σειρές, τη δική τους ιστορία έγραψαν και οι ξένες, κάποιες από τις οποίες λατρεύτηκαν από το κοινό. Οι μεγαλύτεροι σίγουρα θυμούνται το «Πέιτον πλέις» , τον «Φυγά» , την «Μπονάτσα» και τον «Κότζακ», το «Χαβάη 5-0», τον «Αγιο» και τους «Αντίζηλους», τη «Λάσυ» και το «Μικρό σπίτι στο λιβάδι», τους «Αγγελους του Τσάρλι», την «Δυναστεία» και το «Ντάλας», τη «Βιονική γυναίκα», το «Αυτός, αυτή και τα μυστήρια», τον «Μαγκάιβερ», τα αειθαλή «Ατίθασα νιάτα» και το «Τόλμη και γοητεία».

Γενιές τηλεθεατών μεγάλωσαν με αυτές τις σειρές, αλλά και με το παιδικό πρόγραμμα της ΕΡΤ, με Λιλιπούπολη, Κλούβιο και σουβλίτσα, Παραμυθά, Ντενεκεδούπολη και Φρουτοπία, Καραγκιόζη, κουκλοθέατρο, αλλά και Μάπετ σόου.

Τηλεπαιχνίδια και μουσικές εκπομπές

Η ψυχαγωγία στην ΕΡΤ δεν περιοριζόταν στις σειρές και στις ταινίες. Από τα πρώτα χρόνια λειτουργίας της θέλησε να παρουσιάσει ψυχαγωγικές εκπομπές και τηλεπαιχνίδια. Πρώτη μεγάλη επιτυχία ήταν το τηλεπαιχνίδι «Μπίνγκο» με τον Νίκο Μαστοράκη, ο οποίος το 1969 έβγαλε την πρώτη μουσική νεανική εκπομπή, που είχε τίτλο «Discoteque», αλλά στο πλαίσιο της λογοκρισίας της Χούντας απορρίφθηκε ως ξενόγλωσσος και έγινε «Δισκοθήκη για νεολαία» (παρουσίαζε η Γωγώ Αντζολετάκη).

Στη συνέχεια η ΕΡΤ παρουσίασε τηλεπαιχνίδια και μουσικές εκπομπές που σημείωσαν τεράστια επιτυχία και αργότερα επαναλήφθηκαν από τα ιδιωτικά κανάλια (από τα «Τετράγωνα των αστέρων» με τη Μαρία Αλιφέρη μέχρι το «Ομιλείτε ελληνικά» και από το «Ζήτω το ελληνικό τραγούδι» του Σαββόπουλου μέχρι το «Ονείρου Ελλάς» του Κώστα Φέρρη).

Δίπλα σε αυτά, τη δική του θέση έχει το μουσικό Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, όπου -σε τηλεοπτική κάλυψη βεβαίως από την ΕΡΤ- έκανε την πρώτη εμφάνισή του μέχρι και ο Σάκης Ρουβάς.

Τέλος, η ιστορία της ΕΡΤ συμβάδισε και με την ιστορία του μουσικού διαγωνισμού της Eurovision, ο οποίος χάρισε στιγμές δόξας και ρεκόρ τηλεθέασης στην κρατική τηλεόραση (από την εποχή του Πσχάλη και της Μπέσυς μέχρι την Παπαρίζου και τη Βίσση).

Αρχίζει το ματς...

Στην περίπτωση του ελληνικού, αλλά και του παγκόσμιου αθλητισμού, η ιστορία της ΕΡΤ είναι απόλυτα συνδυασμένη με κορυφαίες στιγμές του. Σε αυτήν είδαμε τα πρώτα Μουντιάλ, αυτή μας έστειλε στους δρόμους να πανηγυρίσουμε Ολυμπιακά μετάλλια, αυτή μας κράτησε καθηλωμένους στους δέκτες να θαυμάζουμε αγγλικό ποδόσαιρο τα απογεύματα του Σαββάτου ή να αδημονούμε για το γνώριμο ήχο του ηχητικού σήματος της μακροβιότερης τηλεοπτικής εκπομπής της ιστορίας της «Αθλητικής Κυριακής» (γράφτηκε το '69 από τον Χρήστο Λεοντή). Στην ΕΡΤ ξεκίνησε να μας ενώνει και να μας δονεί, του Διακογιάννη η φωνή.

Κάποιες από τις λαμπρότερες επιτυχίες του ελληνικού αθλητισμού είναι συνυφασμένες με την ΕΡΤ που κάλυψε όλες τις μεγάλες διοργανώσεις (Ολυμπιακούς, Παγκόσμια Κύπελλα, Μουντομπάσκετ – Ευρωμπάσκετ και Παγκόσμια στίβου) μισού αιώνα. Να μην ξεχνάμε βεβαίως και το καλλιτεχνικό πατινάζ με τις μοναδικές περιγραφές του Αλέξη Κωστάλα.

Λόγος και τέχνη

Το κεφάλαιο πολιτισμός είναι μεγάλο και εμφανίζεται από την πρώτη στιγμή λειτουργίας της δημόσιας τηλεόρασης. Το πρώτο πολιτιστικό μαγκαζίνο βγήκε το 1967 από το ΕΙΡ είχε τίτλο «Θέματα λόγου και τέχνης» και τη Μαρία Καραβία παρουσιάστρια (να υποδέχεται καλεσμένους όπως ο Τσαρούχης, ο Βενέζης και η Λαμπέτη).

Στις αρχές της δεκαετίας του '70 ξεκίνησε στην ΥΕΝΕΔ και μια εκπομπή που κράτησε μια δεκαετία, το «Μορφές και θέματα» με την αρχαιολάτρη Αλίκη Νικολαΐδου.

Ακολουθεί μια από τις μακροβιότερες εκπομπές, το «Μονόγραμμα», που μέσα σε τρεις δεκαετίες έκανε αφιερώματα στις μεγαλύτερες προσωπικότητες των ελληνικών γραμμάτων.

Αν και το θέμα της δεν είναι ακριβώς πολιτιστικό, στις πλέον πετυχημένες εκπομπές της ΕΡΤ ανήκει και «Η σύγχρονη Εύα», το γυναικείο μαγκαζίνο με την Ελλη Ευαγγελίδου που ξεκίνησε το 1966 και κράτησε 15 χρόνια.

Στις μεγάλες στιγμές της ΕΡΤ, βεβαίως, δεν μπορεί να μη συμπεριληφθεί το κλασικό Θέατρο της Δευτέρας που ξεκίνησε το ΄76 και κράτησε δύο δεκαετίες, αλλά και η ζώνη κινηματογραφικών ταινιών (με τον Μπακογιαννόπουλο να προλογίζει), που μας έμαθε τον Αντονιόνι, τον Βέντερς, τον Φελίνι κι άλλους μεγάλους μάγους του σινεμά.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ακολούθησε το theTOC.gr στο Facebook