Η Εθνική Πινακοθήκη (και οι μοντερνιστές) είναι εδώ

Μια έκθεση που συνδυάζει εικαστικό, ιστορικό και πολιτικό ενδιαφέρουν εγκαινιάστηκε από την Εθνική Πινακοθήκη στο Βυζαντινό Μουσείο.

i-ethniki-pinakothiki-kai-oi-monternistes-einai-edw
SHARE THIS
0
SHARES

Τι ήταν η «Ομάδα Τέχνη;»   Ηταν ο Ομάδα που  Έφερε καινούριο πνεύμα στην κουρασμένη από την πολύχρονη κυριαρχία της Σχολής του Μονάχου καλλιτεχνική ζωή της Αθήνας κάπου εκεί στις αρχές του 20ου αι. Εδρασε πολύ λίγα χρόνια αλλά καταλυτικά. Ποια ήταν η σχέση της με την πολιτική του Βενιζέλου, που αγκάλιασε την πρωτοβουλία των νέων καλλιτεχνών από την πρώτη στιγμή; Η επέτειος της εκατονταετηρίδας μας προσφέρει την αφορμή για μια καινούρια θεώρηση, που έχει ως αφετηρία τα ίδια τα έργα. Κι είναι αυτή η επέτειος που δίνει την αφορμή της έκθεσης που με τίτλο: «Ομάδα Τέχνη» εγκαινιάζεται από την Εθνική Πινακοθήκη στις 7 Ιουνίου στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο. 

  Η «Ομάδα τέχνη» δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία του Νικόλαου Λύτρα (1883-1927), γιου του γενάρχη της Σχολής του Μονάχου Νικηφόρου Λύτρα. Ο Νικόλαος ήταν τότε τριάντα τεσσάρων χρονών και είχε ήδη καθιερωθεί ως ζωγράφος με τολμηρές καινοτομίες στο έργο του. Οι περισσότεροι από τους καλλιτέχνες της Ομάδας ήταν συνομήλικοι και φίλοι του Λύτρα. Είχαν γεννηθεί γύρω και μέσα στη δεκαετία του 1880, εκτός από τον πρεσβύτερο Οδυσσέα Φωκά (1857-1946) και τον νεότερο Περικλή Βυζάντιο (1893-1974). Ανάμεσά τους θα συναντήσουμε λαμπρά ονόματα όπως ο Αλεξανδρινός Κωνσταντίνος Παρθένης (1878-1967) ή ο Κωνσταντινοπολίτης Κωνσταντίνος Μαλέας (1879-1928), άξιους ζωγράφους με έργο λιγότερο προβεβλημένο, όπως ο Θεόφραστος Τριανταφυλλίδης (1881-1955), ο Κερκυραίος Λυκούργος Κογεβίνας (1887-1940), ο Νικόλαος Οθωναίος (1877-1950), ο Όθων Περβολαράκης (1887-1974). Στα πιο αφανή μέλη της Ομάδας ανήκαν οι Σταύρος Καντζίκης (1885-1958) και Δημήτριος Στεφανόπουλος (1881-1932). Δυο γλύπτες συμπλήρωναν την Ομάδα: ο Μιχάλης Τόμπρος (1889-1974 και ο λιγότερο γνωστός Γρηγόριος Ζευγώλης (1886-1950). Η επιλογή ενός άτυπου χώρου για την έκθεσή τους, τα γραφεία μιας εφημερίδας και όχι το Ζάππειο ή ο Παρνασσός, όπου εξέθεταν τα μέλη του «Συνδέσμου», υπογράμμιζε την βούλησή τους για ρήξη και αιφνιδιασμό, παραπέμποντας στο παράδειγμα της πρώτης έκθεσης των Ιμπρεσιονιστών, που οργανώθηκε στο φωτογραφείο του Ναντάρ το 1874.

Η έκθεση εγκαινιάστηκε την παραμονή των Χριστουγέννων του 1917 από τον ίδιο τον πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο, παρουσία του νεαρού βασιλέα Αλέξανδρου, του υπουργού Μεταφορών Αλέξανδρου Παπαναστασίου, του υπουργού Εξωτερικών Νικόλαου Πολίτη και πλήθους κόσμου. Σύμφωνα με δημοσιεύματα της εποχής, ο Βενιζέλος παρέμεινε πολύ ώρα στην έκθεση, συνομίλησε με τους καλλιτέχνες, υποσχέθηκε να λάβει μέτρα για την ενίσχυση των τεχνών και έδωσε εντολή να αγοραστούν έργα από την έκθεση, που ακόμη και σήμερα φιλοξενούνται στη Λέσχη των Φιλελευθέρων. Το ενδιαφέρον της νέας κυβέρνησης για την τέχνη των προοδευτικών καλλιτεχνών εγγράφεται μέσα στο πλαίσιο του ευρύτερου εκσυγχρονιστικού προγράμματος του κόμματος των Φιλελευθέρων, που εκδηλώθηκε κυρίως στον χώρο της παιδείας με την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Η έκθεση, που περιλάμβανε 144 έργα, κυρίως τοπία και προσωπογραφίες, γνώρισε πρωτόγνωρη επιτυχία, δέχτηκε χιλιάδες επισκέπτες και χαιρετίστηκε από τον τύπο ως μια αναγέννηση, ως αυθεντική έκφραση μιας μοντέρνας ελληνικής τέχνης.

  Μετά από  μια ακόμα παρουσίαση το 1919, εξαιρετικά σημαίνουσα, όχι μόνο από καλλιτεχνική αλλά και από πολιτική άποψη, μπορεί να θεωρηθεί η τελευταία έκθεση της «Ομάδας τέχνη», που οργανώθηκε στο Παρίσι, στη γκαλερί “La Boétie” και εγκαινιάστηκε στις 2 Σεπτεμβρίου του 1919 από τον ίδιο τον πρωθυπουργό της Ελλάδας Ελευθέριο Βενιζέλο, ο οποίος βρισκόταν στη γαλλική πρωτεύουσα για το Συνέδριο της Ειρήνης. Με την έκθεση αυτή φαίνεται να τίθεται σε εφαρμογή ένας νόμος της κυβέρνησης των Φιλελευθέρων (1598/1919), που προέβλεπε την οργάνωση εκθέσεων στο εξωτερικό για την προβολή της χώρας. «Η έκθεση έργων Ελλήνων καλλιτεχνών», επιβλητική σε μέγεθος, περιλάμβανε 200 έργα ζωγραφικής, χαρακτικής και γλυπτικής. Από την αρχική ομάδα απουσίαζαν οι ζωγράφοι Βυζάντιος, Οθωναίος, Περβολαράκης και Τριανταφυλλίδης, ενώ είχαν προστεθεί τέσσερα νέα μέλη, οι Δημήτρης Γαλάνης, Μάρκος Ζαβιτσιάνος, Σταύρος Παπαπαναγιώτου και Παύλος Ροδοκανάκης. Τη μεγαλύτερη παρουσία στην έκθεση είχαν εξασφαλίσει οι ζωγράφοι Κογεβίνας με 45 έργα, ενώ ο Μαλέας και ο Παρθένης εκπροσωπούνταν με 30 πίνακες ο καθένας. Σχεδόν μικρές αναδρομικές. Στην έκθεση συμμετείχε τιμητικά και ο γλύπτης Κωνσταντίνος Δημητριάδης. Η αξία της έκθεσης του Παρισιού έγκειται στην απόφαση ενός ευφυούς και καλλιεργημένου πολιτικού, του Ελευθέριου Βενιζέλου, να συνδέσει μια μεγάλη ιστορική στιγμή, όπως ήταν το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και το Συνέδριο της Ειρήνης, με ένα καλλιτεχνικό γεγονός που αποσκοπούσε να προβάλει τις πνευματικές δυνάμεις της σύγχρονης Ελλάδας.

  Η επετειακή έκθεση που οργανώνει η Εθνική Πινακοθήκη στους εκθεσιακούς χώρους του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου πραγματοποιείται με δωρεά από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος και αποσκοπεί να ανασυστήσει τις τρεις κορυφαίες εκδηλώσεις της Ομάδας: 

   «Ποια αίσθηση προκάλεσαν οι Έλληνες καλλιτέχνες στο γαλλικό κοινό και κυρίως στους κριτικούς;», αναφέρει η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης, Μαρίνα Λαμπράκη Πλάκα. «Η γενική εντύπωση ήταν μάλλον αρνητική, γιατί η έκθεση δεν ανταποκρινόταν στον φαντασιακό ορίζοντα προσδοκίας που είχαν καλλιεργήσει για τη χώρα μας. Οι Γάλλοι περίμεναν να δουν είτε μια τέχνη φολκλορική με άρωμα Ανατολής είτε μια αντανάκλαση του αρχαίου κλέους. Αυτό τουλάχιστον ομολογούν. Και όμως το ασκημένο βλέμμα τους μπόρεσε να διακρίνει στον Λύτρα «έναν ρωμαλέο προσωπογράφο», στον Παρθένη «έναν καλλιτέχνη με πολλάπροσόντα», με ένα ύφος ποιητικό, ενίοτε διακοσμητικό, άνετο, ευφυές και ευαίσθητο· στον Γαλάνη αναγνωρίζουν τη μεγαλύτερη ωριμότητα και την πιο ισχυρή γαλλική επίδραση και σε μερικούς άλλους διαπιστώνουν αξιοπρόσεκτες αρετές. Η αξία της έκθεσης του Παρισιού έγκειται στην απόφαση ενός ευφυούς και καλλιεργημένου πολιτικού, του Ελευθερίου Βενιζέλου, να συνδέσει μια μεγάλη ιστορική στιγμή, όπως ήταν το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και το Συνέδριο της Ειρήνης, με ένα καλλιτεχνικό γεγονός που αποσκοπούσε να προβάλει τις πνευματικές δυνάμεις της σύγχρονης Ελλάδας και την τέχνη ως άνθος της ειρήνης». Και καταλήγει: «Η έκθεση που αφιερώνουμε στην ιστορική «Ομάδα τέχνη» δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί χωρίς την πολύτιμη συνεργασία της αγαπητής συναδέλφου Όλγας Μεντζαφού-Πολύζου, επίτιμης Διευθύντριας Συλλογών της ΕΠΜΑΣ, η οποία είχε τη γενική επιμέλεια της διοργάνωσης. 

  Στην παρουσίαση της έκθεση συζητήθηκε και το θέμα της επέκτασης της Εθνικής Πινακοθήκης παρουσία της υπουργού Πολιτισμού, Λυδίας Κονιόρδου. Η ίδια παραδέχτηκε ότι έχουν υπάρξει καθυστερήσεις. Η μουσειιογραφική μελέτη, όμως, έχει παραδοθεί, όπως είπε, είναι υπό έγκριση και μέχρι τα τέλη Ιουνίου θα έχει προκηρυχθεί διαγωνισμός. 

 

 

 

 

 

 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ακολούθησε το theTOC.gr στο Facebook