Το δραματικό χρονικό της σφαγής του Γιεντβάμπνε στο Εθνικό Θέατρο

Με την Πολωνία σήμερα να φλερτάρει με την ακροδεξιά και τον αντισημιτισμό, ένα έργο επίκαιρο όσο ποτέ για τη σφαγή 1.600 αθώων

to-dramatiko-xroniko-tis-sfagis-tou-gientbampne-sto-ethniko-theatro
|
SHARE THIS
0
SHARES

Ο Ταντέους Σλομποτζιάνεκ είναι ένας από τους πιο σπουδαίους δραματουργούς της Πολωνίας και το έργο του «Η τάξη μας» από τα πιο σημαντικά της πορείας του. Έχοντας ήδη παρουσιαστεί στο National Theater του Λονδίνου, το έργο, που πραγματατεύεται το ξεκλήρισμα των Εβραίων κατοίκων της πόλης Γιεντβάμπνε της Πολωνίας, όχι από ναζί αλλά από καθολικούς χριστιανούς κατοίκους, ανεβαίνει στο Εθνικό θέατρο ξεκινά στις 27 Απριλίου στην Κεντρική Σκηνή, σε σκηνοθεσία Τάκη Τζαμαργιά. 

 

Η υπόθεση, που συγκλόνισε τη διεθνή κοινή γνώμη όταν αποκαλύφθηκε μετά από χρόνια, αποτέλεσε το βασικό υλικό για ένα έργο που κατατάχτηκε από το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Θεάτρων ανάμεσα στα κορυφαία στην Ευρώπη για τη διετία 2009-2010 και τιμήθηκε με το περίβλεπτο πολωνικό Βραβείο Λογοτεχνίας Nike –το πρώτο που πήγε σε θεατρικό έργο.

Ο Σλομποτζιάνεκ, που είναι επίσης περίοπτος παιδαγωγός και εμψυχωτής νέων δραματουργών,  εμπνεύστηκε από το πογκρόμ του Γιεντβάμπνε, μιας  μικρής πολωνικής πόλης βορειοανατολικά της Βαρσοβίας, όταν κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, ο εβραϊκός πληθυσμός οδηγήθηκε σ’ έναν αχυρώνα όπου κάποιοι άναψαν φωτιά, με αποτέλεσμα να καούν ζωντανοί οι περισσότεροι από τους Εβραίους. Μαρτυρίες αναφέρουν πως τα θύματα υπολογίζονται περίπου στα 1.600, ενώ κάποιοι αναφέρουν πως σώθηκαν μόλις επτά. 

 

Το περιστατικό συνέβη τον Ιούλιο του 1941, όταν η περιοχή πέρασε από τους Σοβιετικούς στους Ναζί, ενώ οι γερμανικές μονάδες ήταν απλώς θεατές. Η ιστορία παρέμενε άγνωστη και θαμμένη μέχρι το 2001, όταν ο τότε πρωθυπουργός Γέρζι Μπούζεκ αναγνώρισε τις ευθύνες της χώρας του για την τραγωδία.

 

Αντισημιτισμός και εμφύλιος σπαραγμός

Στην Πολωνία σιγοκαίει ακόμα η φωτιά της καχυποψίας. Ορισμένες εβραϊκές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι η πολωνική κοινωνία δεν έχει αναγνωρίσει το μέγεθος του αντισημιτισμού στη χώρα κατά την περίοδο του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου. Οτι, δηλαδή, δεν έχει επέλθει ακόμα η «κάθαρση», όπως συνέβη με τη Γερμανία. Η σφαγή του Κίλτσε είναι ένα από τα πιο γνωστά επεισόδια αντισημιτισμού στη Πολωνία. Στις 4 Ιουλίου 1946, έναν ολόκληρο χρόνο μετά τη λήξη του B΄ Παγκοσμίου Πολέμου, Πολωνοί πολίτες και αστυνομικοί δολοφόνησαν Εβραίους επιζήσαντες του Ολοκαυτώματος. Αφορμή μια αόριστη φήμη πως Εβραίοι είχαν απαγάγει έναν μικρό χριστιανό. Μετά την τραγωδία του Κίλτσε, 60 χιλιάδες Εβραίοι εγκατέλειψαν την Πολωνία. Με την κατάρρευση του κομμουνισμού, στην επέτειο των 50 ετών από τη σφαγή του Κίλτσε, η πολωνική κυβέρνηση απολογήθηκε και ζήτησε συγγνώμη. Το 2001, ο τότε Πολωνός πρωθυπουργός Γέρζι Μπούζεκ αναγνώρισε τις ευθύνες της χώρας του για μια άλλη τραγωδία, την εξόντωση 1.600 Εβραίων στη μικρή επαρχιακή πόλη Γιεντβάμπνε, βορειοανατολικά της Βαρσοβίας.

 

Στις 10 Ιουλίου 1941, ο εβραϊκός πληθυσμός της πόλης οδηγήθηκε και εγκλωβίστηκε σε έναν αχυρώνα. Κάποιοι άναψαν φωτιά, σώθηκαν μόλις επτά Εβραίοι. Αυτοί οι «κάποιοι»  δεν ήταν ναζί αλλά χριστιανοί κάτοικοι του Γιεντβάμπνε. «Εάν είμαστε υπερήφανοι για τους Πολωνούς που έσωσαν Εβραίους διακινδυνεύοντας τη ζωή τους», είχε δηλώσει στη Le Monde ο πρώην πρωθυπουργός, «πρέπει επίσης να αναγνωρίσουμε την ενοχή εκείνων των Πολωνών που πήραν μέρος σ' αυτές τις δολοφονίες».

 

Ένα αντι-εβραϊκό ρεύμα αναπτύχθηκε σημαντικά κατά τη διακυβέρνηση των μπολσεβίκων. Σε μεγάλο βαθμό υπεύθυνοι γι’ αυτό ήταν οι ίδιοι οι Εβραίοι. Κορόιδευαν τους Πολωνούς, τους έλεγαν ότι η Πολωνία δεν τους ανήκε πια. Οι Εβραίοι κομμουνιστές «έπαιζαν» με τα πατριωτικά αισθήματα των Πολωνών, κατέδιδαν τις παράνομες συζητήσεις τους, επεσήμαιναν Πολωνούς αξιωματούχους και τέως κυβερνητικά στελέχη, εργάζονταν ανεμπόδιστα για το Λαϊκό Κομισαριάτο Εσωτερικών Υποθέσεων (Εν-Κα-Βε-Ντε) και συμμετείχαν σε συλλήψεις. Οι μπολσεβίκοι γενικά φέρθηκαν με εύνοια στους Εβραίους, τους εμπιστεύονταν πλήρως και πίστευαν στην αφοσίωση και την πίστη τους. Για τον λόγο αυτό είχαν τοποθετήσει Εβραίους σε όλες τις εξέχουσες και με επιρροή θέσεις.

 

 Πολλοί αυτόπτες μάρτυρες από το Γεντβάμπνε επιβεβαιώνουν την ιδιαίτερα σκληρή συμπεριφορά από πλευράς ντόπιων Εβραίων. Όχι μόνο κατέδιδαν Πολωνούς, αλλά συμμετείχαν με ζήλο στις συλλήψεις τους, στη συγκέντρωσή τους και την απέλασή τους στα γκουλάγκ. Οι Εβραίοι καλωσόρισαν τους Σοβιετικούς με λουλούδια στα χέρια και χτίζοντας μια αψίδα. Επίσης, σχημάτισαν μια πολιτοφυλακή και πολλοί στρατολογήθηκαν από το Εν-Κα-Βε-Ντε. Μετά την πλήρη οργάνωση της σοβιετικής εξουσίας, οι Εβραίοι συνέταξαν λίστες με ονόματα Πολωνών για να απελαθούν στη Σιβηρία. Αρχικά συνέλαβαν εκπροσώπους της διανόησης, δασκάλους, αξιωματούχους, εμπόρους, τους πιο πλούσιους αγρότες και τον πάστορα, και προχώρησαν σε κατασχέσεις αντικειμένων τους. Πολλοί Πολωνοί άρχισαν να κρύβονται και οργάνωσαν ένα αντιστασιακό κίνημα. Ύστερα από λίγο οι Εβραίοι τους εντόπισαν και το Εν-Κα-Βε-Ντε τούς συνέλαβε, εξαφανίζοντας τα ίχνη τους. Μόνο ένας επέστρεψε. Οι Πολωνοί άρχισαν να ζούνε με τον φόβο.
 
Η  τραγική ιστορία βρίσκεται στο επίκεντρο και της ταινίας του Βλάντισλαβ Πασικόβσκι «Ο θερισμός» (2012) που προκάλεσε σάλο στην Πολωνία για αυτοκριτική της ματιά, διχάζοντας όχι μόνο το κοινό, αλλά και τους πολιτικούς. Αποκαλύπτει πώς ο ναζισμός ενεργοποίησε προϋπάρχοντα στερεότυπα και προκαταλήψεις παραδοσιακού αντισημιτισμού ανάμεικτου με  οικονομικές, αντικομμουνιστικές και εθνικιστικές αντιθέσεις της τοπικής κοινωνίας.
 
Ήρωες του έργου του Σλομποτζιάνεκ είναι 10 συμμαθητές, των οποίων τις ζωές παρακολουθούμε πριν και κυρίως μετά τα τρομερά εκείνα γεγονότα που άλλαξαν για πάντα τις ζωές τους. Ένα έργο για τις παράδοξες ανθρώπινες αντιδράσεις υπό καθεστώς πίεσης. Για τις απότομες εκείνες κινήσεις μας, που τρομάζουν κι εμάς τους ίδιους.
 

Ταυτότητα παράστασης
Μετάφραση: Έρι Κύργια                                         

Σκηνοθεσία: Τάκης Τζαμαργιάς                             

Σκηνικά-Κοστούμια: Ελένη Μανωλοπούλου                                

Μουσική: Δημήτρης Μαραμής      

Διανομή

Γαλανάκης Κώστας, Κωνσταντίνου Καίτη                              Μαγουλιώτης Βασίλης, Μαυρόπουλος Αλέξανδρος              Νταλιάνης Γιάννης, Οικονομίδου Ράνια                           Παναγιωτίδης Άλκης, Πάνου Θέμης                                 Πυρπασόπουλος Γιώργος, Τάκαλου Κωνσταντίνα                    

Ακολούθησε το theTOC.gr στο Facebook