Πάντα αποτελεί έκπληξη όταν μια μεγάλη ευρωπαϊκή δύναμη πέφτει θύμα ανατροπής στο Μουντιάλ. Τότε είναι που μπορεί να ακούσουμε φράσεις του τύπου ότι "το ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο είναι σε κρίση" ή ότι "οι μεγάλες ομάδες της γηραιάς ηπείρου αμφισβητούνται".
Είναι μια ωραία ιστορία. Αυτές οι εκπλήξεις κρατούν ζωντανό το ενδιαφέρον ακόμη και των πιο περιστασιακών φιλάθλων. Το θέμα, όμως, είναι ότι η άποψη πως το ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο εθνικών ομάδων περνάει κρίση απλώς δεν ισχύει.
Από τις οκτώ ομάδες που είναι ακόμα "ζωντανές" στο Παγκόσμιο Κύπελλο, οι έξι είναι από την Ευρώπη. Στη νοκ άουτ φάση, τρεις ευρωπαϊκές ομάδες αποκλείστηκαν από εθνικές άλλων ηπείρων, όμως οι δύο από τους τρεις αποκλεισμούς ήρθαν στη διαδικασία των πέναλτι.
Η τρίτη περίπτωση ήταν εκείνη της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης απέναντι στις ΗΠΑ. Η Βοσνία βρέθηκε στο Μουντιάλ έχοντας πάρει δύο προκρίσεις στα πέναλτι στα play offs των προκριματικών, οπότε μπορούμε να πούμε πως είχε και αρκετή τύχη με το μέρος της.
Είδαμε, επίσης, σημαντικές εκπλήξεις και όταν η ευρωπαϊκή ομάδα ήταν εκείνη που προκρίθηκε. Η Νορβηγία νίκησε τη Βραζιλία και το Βέλγιο απέκλεισε τις ΗΠΑ.
Μουντιάλ και τι έχει αλλάξει πραγματικά
Οφείλουμε, ως φίλοι του ποδοσφαίρου, να αναγνωρίσουμε πως το τοπίο έχει αλλάξει αρκετά τα τελευταία είκοσι χρόνια. Αρχικά, είναι αξιοσημείωτο πως οι πιο επιτυχημένες εθνικές ομάδες στην ιστορία των Παγκοσμίων Κυπέλλων -Βραζιλία, Γερμανία, Ιταλία- δεν βρίσκονται στους "8". Αυτό δεν έχει ξανασυμβεί.
Επίσης, η επέκταση του τουρνουά στις 48 ομάδες ήταν λογικό να ωφελήσει τις αφρικανικές χώρες. Επειδή το ταλέντο είναι απλωμένο σε ολόκληρη την αφρικανική ήπειρο, ήταν μάλλον άδικο ότι η Αφρική έπαιρνε δυσανάλογα λίγες θέσεις στα τελικά σε σχέση με τη δυναμική των ομάδων της. Το ότι 9 από τα 10 σύνολα της Αφρικής πέρασαν από τη φάση των ομίλων έδειξε πως το αφρικανικό ποδόσφαιρο είναι εδώ.
Η πραγματικότητα, παρ’ όλα αυτά, είναι πως η μεγάλη μετατόπιση από τις παραδοσιακές δυνάμεις δεν έχει συντελεστεί.
Μουντιάλ: Οι ΗΠΑ ακόμη ψάχνουν το μεγάλο άλμα
Πίσω στα 90s υπήρχε η πεποίθηση πως, αν οι ΗΠΑ ασχοληθούν σοβαρά με το ποδόσφαιρο, θα γίνουν η επόμενη μεγάλη υπερδύναμη. Φέτος παρουσίασαν την καλύτερή τους ομάδα στα χρονικά, όμως και πάλι έδειξαν ότι είναι μακριά όχι μόνο από το να κατακτήσουν, αλλά και από το να διεκδικήσουν πραγματικά το Μουντιάλ. Ένα μπαρουτοκαπνισμένο Βέλγιο, με παίκτες πολλών παραστάσεων και εμπειριών, τους φιλοδώρησε με τέσσερα τέρματα.
Μουντιάλ: Η Αφρική έχει βάθος, αλλά όχι ακόμη διάρκεια
Η Νιγηρία και το Καμερούν εκείνη την εποχή ήταν οι ανερχόμενες δυνάμεις του αφρικανικού ποδοσφαίρου, προερχόμενες και από μεγάλες επιτυχίες στους Ολυμπιακούς Αγώνες. Αυτή τη φορά, όμως, δεν προκρίθηκαν στο Μουντιάλ. Τονίσαμε ήδη το βάθος της Αφρικής και ιστορίες όπως εκείνη του Πράσινου Ακρωτηρίου πάντα έχουν τη δική τους ομορφιά.
Ωστόσο, αν μιλάμε για τις προοπτικές κατάκτησης ενός Παγκοσμίου Κυπέλλου στο μέλλον, οι χώρες με μεγαλύτερη πληθυσμιακή βάση, πιο σταθερή παραγωγή παικτών και πιο οργανωμένες δομές ξεκινούν αναπόφευκτα από διαφορετική αφετηρία.
Μουντιάλ: Η Ασία και το βήμα που δεν έγινε
Απογοητευτική ήταν και η έλλειψη προόδου της Ασίας. Η Ιαπωνία έμοιαζε ένα βήμα πιο μπροστά από τους υπόλοιπους: πολύ καλές υποδομές, σοβαρή προσέγγιση στο παιχνίδι και μια προοδευτική ποδοσφαιρική φιλοσοφία, εμπνευσμένη αρχικά από Βραζιλιάνους και Ολλανδούς προπονητές.
Είκοσι τέσσερα χρόνια μετά το Μουντιάλ του 2002 και τη συνδιοργάνωση με την Κορέα, οι Ιάπωνες δεν έχουν κερδίσει ακόμη αγώνα νοκ άουτ. Είναι καλή ομάδα και στάθηκε άτυχη που της έπεσε η Βραζιλία στους "32". Όμως, αφού προηγήθηκε, έπαιξε φοβισμένα και το μοιραίο δεν άργησε.
Χώρες που τροφοδοτούσαν παραδοσιακά τα κορυφαία ευρωπαϊκά πρωταθλήματα, όπως η Νότια Αφρική, η Αυστραλία και η Νότια Κορέα, φαίνεται πως βασίστηκαν περισσότερο σε "χρυσές γενιές" παρά σε σταθερές δομές που θα έφερναν διάρκεια. Η Ουρουγουάη, η Χιλή και η Κολομβία είτε δεν εντυπωσίασαν όσο άλλοτε είτε έλειψαν από τη διοργάνωση του 2026.
Μουντιάλ: Η ιδιαίτερη περίπτωση του Μαρόκου
Η μόνη χώρα εκτός Ευρώπης που έχει μπει σφήνα στην ελίτ είναι το Μαρόκο, αλλά και αυτή είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση. Δεν είναι ομάδα της άλλης άκρης του Ατλαντικού ή της άλλης άκρης του κόσμου. Έχει χερσαία σύνορα με την Ισπανία μέσω των αυτόνομων πόλεων Θέουτα και Μελίγια. Θα συνδιοργανώσει το Παγκόσμιο Κύπελλο μαζί με την Πορτογαλία και την Ισπανία. Στο Μαρόκο μπορείς να πληρώσεις και με ευρώ, εκτός από ντιρχάμ.
Το 1987 το Μαρόκο υπέβαλε αίτηση ένταξης στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, τον προκάτοχο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το αίτημα απορρίφθηκε με το επιχείρημα ότι δεν είναι ευρωπαϊκή χώρα. Όμως και μόνο η πρόθεση δείχνει κάτι.
Σε επίπεδο ποδοσφαίρου, οι 18 από τους 26 παίκτες στο ρόστερ της ομάδας γεννήθηκαν στην Ευρώπη. Δεν υπάρχει τίποτα κακό σε αυτό. Όλοι αυτοί οι παίκτες έχουν δικαίωμα να εκπροσωπούν το Μαρόκο και για πολλούς η επιλογή αυτή συνδέεται με την οικογένεια, την καταγωγή, το συναίσθημα και την προσωπική τους ταυτότητα.
Είναι πιθανό, βέβαια, κάποιοι από αυτούς τους παίκτες να είχαν επιλέξει την Ισπανία, τη Γαλλία ή την Ολλανδία, αν έβρισκαν χώρο στις αντίστοιχες εθνικές ομάδες. Ο προπονητής του Μαρόκου, Μοχάμεντ Ουάχμπι, ανήκει σε μια παρόμοια ιστορία: έχει μαροκινή καταγωγή, αλλά πέρασε τα πρώτα 45 χρόνια της ζωής του στις Βρυξέλλες.
Από την άλλη, υπάρχουν πάντα οι παίκτες που περνούν κάτω από τα ραντάρ ή που αισθάνονται περισσότερο συνδεδεμένοι με τη χώρα της οικογένειάς τους. Ο δεξιός μπακ Ασράφ Χακίμι γεννήθηκε στη Μαδρίτη, αναδείχθηκε από τη Ρεάλ Μαδρίτης και έχει παίξει σε La Liga, Bundesliga, Serie A και Ligue 1. Είναι, πολύ απλά, ένας από τους καλύτερους δεξιούς μπακ στον κόσμο.
Η μετανάστευση, οι επενδύσεις και μια εξαιρετική εθνική ομάδα εξηγούν γιατί η Γαλλία διαθέτει τόσο μεγάλο ταλέντο.
Μουντιάλ: Η δύναμη της διασποράς
Αυτό το μοτίβο δεν περιορίζεται μόνο στην Αφρική. Με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά και το Μεξικό να έχουν εξασφαλισμένη συμμετοχή ως συνδιοργανώτριες χώρες, μόνο τρεις ομάδες προκρίθηκαν μέσω των προκριματικών της Concacaf. Από αυτές, οι 25 από τους 26 παίκτες του Κουρασάο γεννήθηκαν στην Ολλανδία, ενώ 12 παίκτες της Αϊτής γεννήθηκαν στη Γαλλία.
Αυτές οι ομάδες βρίσκονται στο Παγκόσμιο Κύπελλο εις βάρος προηγούμενων συμμετεχουσών, όπως η Ονδούρα και η Κόστα Ρίκα. Η Κόστα Ρίκα είχε φτάσει στα προημιτελικά το 2014. Εκείνες οι ομάδες βασίζονται σε συντριπτικό βαθμό σε παίκτες γεννημένους εντός των συνόρων τους και πλέον έχουν μείνει πίσω. Στην πραγματικότητα, ήταν πιο μακριά από την πρόκριση ακόμη και από το Σουρινάμ, άλλη μια ομάδα της οποίας το ρόστερ αποτελείται κυρίως από παίκτες γεννημένους στην Ολλανδία.
Πολλές μη ευρωπαϊκές χώρες διαπιστώνουν ότι οι παίκτες της διασποράς, οι οποίοι μεγάλωσαν και εκπαιδεύτηκαν ποδοσφαιρικά στην Ευρώπη, μπορούν να ανεβάσουν άμεσα το επίπεδό τους. Αν αυτό βοηθά να μειωθεί η απόσταση από τις ευρωπαϊκές χώρες, έχει καλώς. Δύσκολα, όμως, θα τις ανατρέψει πραγματικά, όσο η βασική παραγωγή παικτών υψηλού επιπέδου εξακολουθεί να γίνεται σε μεγάλο βαθμό μέσα στις ευρωπαϊκές ακαδημίες.
Μουντιάλ: Το πλεονέκτημα της Ευρώπης
Η κυριαρχία των δυτικοευρωπαϊκών ομάδων συνεχίστηκε σε μεγάλο βαθμό, παρά το γεγονός ότι είχαμε μια άνευ προηγουμένου σειρά διοργανώσεων μακριά από την Ευρώπη. Κάποτε τα Παγκόσμια Κύπελλα εναλλάσσονταν ανάμεσα στην Ευρώπη και την Αμερική. Τώρα η διοργάνωση είναι πραγματικά παγκόσμια.
Το τελευταίο ευρωπαϊκό Παγκόσμιο Κύπελλο έγινε το 2018 στη Ρωσία και το "πλεονέκτημα έδρας" όταν ταξιδεύεις τόσο ανατολικά είναι μάλλον συζητήσιμο. Παρ’ όλα αυτά, εκείνη η διοργάνωση είχε αμιγώς ευρωπαϊκή τετράδα στα ημιτελικά.
Αυτό δεν είναι θριαμβολογία. Περισσότερο είναι μια διαπίστωση με κάποια λύπη. Κανένας Ευρωπαίος δεν πηγαίνει σε ένα Παγκόσμιο Κύπελλο υποστηρίζοντας άλλες ευρωπαϊκές ομάδες απλώς επειδή είναι ευρωπαϊκές. Οι περισσότεροι θέλουμε να δούμε κάτι νέο, κάτι διαφορετικό.
Αξίζει να σημειωθεί ότι πρόσφατα υπήρξε στη Νότια Αμερική μια αντίδραση απέναντι στην "ευρωπαϊκοποίηση" του παγκόσμιου ποδοσφαίρου. Η κατηγορία είναι ότι το ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο είναι υπερβολικά σωματικό και υπερβολικά συστηματοποιημένο, και ότι οι νεαροί Νοτιοαμερικανοί παίκτες φεύγουν πολύ νωρίς για την Ευρώπη, με αποτέλεσμα οι χώρες τους να χάνουν, μεταξύ άλλων, την ποδοσφαιρική τους ταυτότητα.
Μπορεί να υπάρχει κάποια αλήθεια σε αυτό. Όμως ο μύθος είναι πιο ρομαντικός από την πραγματικότητα. Δεν είναι ιδιαίτερα ξεκάθαρο ποιον από τους σημερινούς παίκτες "κατέστρεψε" το ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο.
Μουντιάλ: Ακαδημίες, χρήματα και διοργανώσεις
Το βασικό ζήτημα εδώ είναι ο συνδυασμός χρημάτων και ανάπτυξης νεαρών παικτών. Οι ευρωπαϊκές ακαδημίες παράγουν καλύτερους ποδοσφαιριστές από οποιαδήποτε άλλη περιοχή του κόσμου.
Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Είναι και οι διοργανώσεις. Το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα μοιάζει με Παγκόσμιο Κύπελλο και λειτουργεί ως εξαιρετική προετοιμασία για τη μεγαλύτερη διοργάνωση. Η δημιουργία του Nations League πρόσφερε επίσης περισσότερα παιχνίδια ανάμεσα σε κορυφαίες εθνικές ομάδες και κάποια στιγμή μπορεί να αντικαταστήσει τη διαδικασία των προκριματικών.
Οι αντίστοιχες διοργανώσεις άλλων ηπείρων είτε περιλαμβάνουν αρκετές μέτριες ομάδες είτε υποφέρουν από χρόνια προβλήματα οργάνωσης, φιλοξενίας και προγραμματισμού. Ίσως να ακούγεται μικρό πράγμα, αλλά οι συνομοσπονδίες εκτός UEFA και CONMEBOL θα έπρεπε να εξετάσουν σοβαρά τη δημιουργία κάποιας μορφής διαηπειρωτικής διοργάνωσης μεταξύ τους, ώστε να παράγονται περισσότερα παιχνίδια υψηλού επιπέδου.
Μουντιάλ: Δεν άλλαξε η φρουρά
Στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1994 στις Ηνωμένες Πολιτείες, μόνο μία από τις οκτώ ομάδες των προημιτελικών δεν ήταν από την Ευρώπη: η μετέπειτα πρωταθλήτρια Βραζιλία.
Αν τότε ζητούσε κανείς μια πρόβλεψη για το επόμενο Παγκόσμιο Κύπελλο που θα γινόταν στη Βόρεια Αμερική, 32 χρόνια αργότερα, και απαντούσες ότι ο αριθμός των μη ευρωπαϊκών ομάδων στα προημιτελικά θα ήταν δύο, θα σε θεωρούσαν υπερβολικά συντηρητικό.
Κι όμως, αυτή είναι η πραγματικότητα. Δεν υπήρξε μεγάλη μετατόπιση. Δεν άλλαξε η φρουρά. Η Ευρώπη εξακολουθεί να κυριαρχεί.