Λίγες συνοικίες στην Αθήνα, ίσως και στον κόσμο, συμπυκνώνουν τόσα ιστορικά στρώματα όσο η Πλάκα. Ανάμεσα σε βυζαντινά και ρωμαϊκά ερείπια, οθωμανικά μπαλκόνια και τις νεοκλασικές προσόψεις του 19ου αιώνα, η γειτονιά κάτω από την Ακρόπολη λειτουργεί σχεδόν σαν ζωντανό μουσείο πολεοδομίας. Για έναν αρχιτέκτονα, αυτό το πλαίσιο είναι ταυτόχρονα δώρο και πρόκληση.
Από τη μία, η Πλάκα προσφέρει μια σπάνια πολιτισμική πυκνότητα: στενά καλντερίμια, κτίρια με ισχυρή ταυτότητα, γειτνίαση με τον ιερό βράχο και μια αίσθηση τόπου που δύσκολα συναντά κανείς αλλού. Η εργασία μέσα σε αυτό το τοπίο επιτρέπει σε έναν σχεδιαστή να αντλήσει άμεσα από υλικά, χρώματα και μορφές που έχουν ήδη νόημα και ιστορία, μια πρώτη ύλη που είναι έτοιμη να επανερμηνευτεί μέσα από την εργασία του αρχιτέκτονα.
Από την άλλη, οι περιορισμοί είναι εξίσου έντονοι. Πολλά κτίρια της περιοχής είναι χαρακτηρισμένα διατηρητέα, γεγονός που περιορίζει αυστηρά τις δομικές επεμβάσεις. Τα παλιά ανοίγματα είναι συνήθως μικρά, περιορίζοντας τον φυσικό φωτισμό. Οι υποδομές είναι συχνά απαρχαιωμένες, ο δημόσιος χώρος στενός για μεταφορά υλικών, και κάθε επέμβαση πρέπει να ζυγίζεται προσεκτικά ώστε να μην αλλοιώνει τον χαρακτήρα της γειτονιάς. Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι απλώς η αναγέννηση ενός κτιρίου, αλλά η διαπραγμάτευση ανάμεσα σε παρελθόν και παρόν, στους περιορισμούς των κανόνων και την ελευθερία.
Ακριβώς σε αυτό το σταυροδρόμι κινήθηκε το γραφείο "Local Local” στο έργο του "Plaka House".
Ένα νεοκλασικό σπίτι με ιστορία
Το κτίριο, ένα διατηρητέο νεοκλασικό αρχοντικό του 19ου αιώνα, είχε ήδη ανακαινιστεί μια φορά, τη δεκαετία του 1990. Η επέμβαση εκείνης της εποχής άφησε πίσω της ένα κτίριο δομικά υγιές αλλά αισθητικά ξεπερασμένο , γυαλιστερά μάρμαρα, βαριά ξύλινα φινιρίσματα και μια γενικότερη αίσθηση που δεν συνομιλούσε ούτε με την ιστορία του κτιρίου ούτε με τον αστικό ιστό γύρω του.
Η νέα ανακαίνιση, που ολοκληρώθηκε σε διάστημα έξι μηνών, είχε στόχο να επαναφέρει το σπίτι σε επαφή με το πλαίσιό του: μέσα από έναν πιο ανοιχτό, φωτεινό χαρακτήρα, χωρίς να προδίδεται η ιστορική του ταυτότητα. Όπως σημειώνει η Σοφία Ξανθάκου, διευθύντρια της Local Local, ο στόχος ήταν να "επανασυνδεθεί το σπίτι με το πλαίσιό του", σεβόμενοι τον ιστορικό χαρακτήρα αλλά εισάγοντας παράλληλα σύγχρονες, παιχνιδιάρικες χειρονομίες που καλωσορίζουν ξανά το φως, τη ζεστασιά και την καθημερινή οικογενειακή ζωή.
Λευκό ως καμβάς, χρώμα ως υπογραφή
Η κατοικία εκτείνεται σε δύο επίπεδα. Στο ισόγειο βρίσκονται οι κοινόχρηστοι χώροι, κουζίνα, καθιστικό, οικογενειακό δωμάτιο, γραφείο και μια αυλή, ενώ στον όροφο τα υπνοδωμάτια, ένα δωμάτιο φιλοξενίας και ο χώρος προσωπικού. Ο κεντρικός σχεδιαστικός γρίφος ήταν ο φυσικός φωτισμός: τα παχιά πέτρινα τοιχώματα του κτιρίου προσφέρουν εξαιρετική θερμομόνωση, όμως τα περιορισμένα ανοίγματα, τυπικά της εποχής κατασκευής, δυσκόλευαν την είσοδο φωτός.
Η λύση του Local Local ήταν ένα σχεδόν ολοκληρωτικά λευκό, μονοχρωματικό παλέτο σε τοίχους, οροφές και ξυλουργικά, που ενισχύει τη φωτεινότητα και δημιουργεί μια αίσθηση χωρικής συνέχειας. Μέσα σε αυτόν τον λευκό καμβά, επιλεγμένες χρωματικές νότες λειτουργούν σαν σημεία στίξης: στο καθιστικό, ένα έντονο κόκκινο terrazzo δίνει μια τολμηρή, θερμή αντίθεση στο λευκό περίβλημα. Στην κουζίνα και στα μπάνια, ένα πιο ανοιχτόχρωμο, γκριζωπό terrazzo αντανακλά το φως στους πιο συμπαγείς χώρους. Στον όροφο, το δάπεδο αντικαταστάθηκε με ανοιχτόχρωμο δρύινο ξύλο, ενοποιώντας τους ιδιωτικούς χώρους μέσα από μια πιο σύγχρονη υλική γλώσσα.
Στο τζάκι του καθιστικού, το πράσινο μάρμαρο Τήνου γίνεται νέα εστία, προσθέτοντας βάθος και χαρακτήρα ενώ παραπέμπει ευθέως στην ελληνική υλικότητα.
Λεπτομέρειες που κάνουν τη διαφορά
Η προσοχή στη λεπτομέρεια είναι αισθητή σε κάθε γωνιά του σπιτιού. Τοπικός επιπλοποιός κατασκεύασε επί παραγγελία βιβλιοθήκες, καλύμματα καλοριφέρ, σοβατεπιά και άλλα ξυλουργικά στοιχεία που αντλούν από κλασικές φόρμες, προσαρμοσμένες όμως σε σύγχρονες ανάγκες. Η παλιά σκοτεινή ξύλινη σκάλα βάφτηκε σε απαλό γκρι, αποκτώντας έναν πιο φρέσκο, νεανικό τόνο, ενώ από κάτω της προστέθηκε ειδικά σχεδιασμένη αποθήκευση για εκμετάλλευση κάθε εκατοστού.
Στο πνεύμα αυτής της "παιχνιδιάρικης" επανερμηνείας, προστέθηκαν κορνίζες και κουρτίνες ντουλαπιών, ενώ η προσωπικότητα του σπιτιού ολοκληρώνεται μέσα από επιλεγμένα έπιπλα, όπως ένα πράσινο τραπέζι και έντονα κόκκινες καρέκλες, σχεδιασμένα από το ίδιο το γραφείο. Παράλληλα, στοιχεία όπως τα σιδερένια εξωτερικά κάγκελα και οι ξύλινες πόρτες με μαρμάρινα πλαίσια διατηρήθηκαν, βαμμένα σε ουδέτερους τόνους ώστε να ενοποιηθεί η αισθητική εσωτερικού και εξωτερικού.
Η αυλή, που παλαιότερα ήταν παραμελημένη, μετατράπηκε σε φωτεινή προέκταση του σπιτιού μέσα από το κλάδεμα υπερμεγεθών δέντρων και το φρεσκάρισμα των τοίχων, ενώ ο δώμα προσφέρει πλέον μια απρόσκοπτη θέα προς την Ακρόπολη και τις στέγες της παλιάς πόλης.
Μια μεθοδολογία εστιασμένη στον τόπο
Αν και οι κανονισμοί προστασίας περιόριζαν σημαντικά τις δομικές επεμβάσεις, η Local Local κατάφερε να βελτιώσει αισθητά τη λειτουργικότητα του κτιρίου μέσα από την αποκατάσταση παραδοσιακών στοιχείων και τη χρήση υλικών εμπνευσμένων από τον τόπο. Το Plaka House αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της φιλοσοφίας του γραφείου, το οποίο ιδρύθηκε το 2022 από την αρχιτέκτονα Σοφία Ξανθάκου και έχει ήδη ολοκληρώσει αρκετά οικιστικά και πολιτιστικά έργα στην Αθήνα και το Λονδίνο. Η "τοπικότητα", όπως τη χαρακτηρίζει η ίδια η ομάδα, λειτουργεί ως μεθοδολογικός πυρήνας της δουλειάς τους, μια προσέγγιση που ακούει προσεκτικά τη φιλοσοφία κάθε τόπου πριν αποφασίσει πώς θα τον μεταμορφώσει.
Στην περίπτωση της Πλάκας, αυτή η "τοπικότητα” μεταφράστηκε σε ένα σπίτι που δεν αρνείται το παρελθόν του, αλλά το φωτίζει, κυριολεκτικά και μεταφορικά.
Φωτογραφίες: Lorenzo Zandri
Πηγή: Archisearch