Μπερνάρ Ανρί Λεβί: Από το Παρίσι στη σκηνή του Παλλάς

Αν ξέρει κάτι άριστα ο Μπερνάρ Ανρί Λεβί, αυτό είναι ο τρόπος να γοητεύει το ακροατήριό του. Η εντυπωσιακή παρουσία, η άριστη γνώση της ρητορικής και η άνεση να μιλά για τα επείγοντα ζητήματα του κόσμου, ακόμα και αν οι απόψεις του θεωρούνται ακραίες είναι αυτές που τον κάνουν κυρίαρχο της σκηνής. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι οι απόψεις του για τα ζητήματα που απασχολούν την Ευρώπη συγκρότησαν μια θεατρική παράσταση που υπό τον τίτλο «Αναζητώντας την Ευρώπη» παρουσιάζεται σε είκοσι ευρωπαϊκές ιστορικές πόλεις -ανάμεσά τους και η Αθήνα- την οποία θεωρεί πάντα γη του μύθου και της σκέψης, μια γη που έχει πολλά να προσφέρει στην Ευρώπη των αριθμών και των τραπεζιτών, συμφωνώντας μάλιστα με τον Μπαρόζο στην άποψή του ότι η Ευρώπη έχει πολιτικό χρέος έναντι της Ελλάδας.

«Ζητάτε τη γνώμη μου για την Ελλάδα σήμερα. Η γνώμη μου είναι ότι η Ελλάδα έδειξε τεράστια δύναμη. Ότι οι άνθρωποί της έμαθαν, με μεγάλη αποφασιστικότητα, να εργάζονται με τους κανόνες αυτής της "λέσχης" που ονομάζεται Ευρωπαϊκή Ένωση και παρείχαν ένα εντυπωσιακό παράδειγμα δημοκρατίας και κουράγιου. Λαμβανομένων υπόψη αυτών, ποια ήταν η κύρια αποτυχία της ΕΕ; Μια εντελώς ανάρμοστη τιμωρητική συμπεριφορά, που κατέστησε τους Έλληνες μοναδικούς υπεύθυνους για όσα τους συνέβησαν, κάτι που απλά δεν ήταν δίκαιο. Ναι, οι Έλληνες ήταν σε μεγάλο βαθμό υπεύθυνοι για την κρίση στην οποία αιχμαλωτίστηκαν: ένα φορολογικό σύστημα από άλλη εποχή. Το βάρος των ειδικών συμφερόντων. Η έλλειψη πατριωτισμού από πλευράς των μεγαλύτερων καπιταλιστών. Τα προνόμια που απολάμβανε η Εκκλησία. Και ούτω καθεξής. Ωστόσο, γίναμε επίσης μάρτυρες, από πλευράς των ανθρώπων που ελάμβαναν τις αποφάσεις στην ΕΕ, μιας άστοχης ροπής προς την τιμωρία ολόκληρου του ελληνικού λαού για τα σφάλματα και τα ελαττώματα κάποιων κακών στοιχείων. Κι αυτή η προσέγγιση ήταν απαράδεκτη. Θαυμάζω τους Έλληνες για το γεγονός ότι το ξεπέρασαν. Για το ότι δεν έχασαν το θάρρος τους. Αυτό, επίσης, το λέω στην παράσταση» λέει.

Ο φιλόσοφος και η ανάγκη της ευρωπαϊκής επανίδρυσης

Αναμφισβήτητα ο Λεβί είναι ένας από τους πιο γνωστούς σύγχρονους φιλοσόφους, ίσως από τις λίγους που οι θεωρίες του τον έχουν κάνει όχι μόνο διάσημο αλλά και εξαιρετικά πλούσιο. Ο πολυεκατομμυριούχος και πιο διακεκριμένος διανοούμενος στη σύγχρονη Γαλλία όπως χαρακτηρίζεται, υπήρξε μαθητής των Ντεριντά και Αλτουσέρ άφησε πίσω του τις θεωρίες των δασκάλων του και βρέθηκε απέναντι σε καταξιωμένους και μεγάλης αξίας διανοούμενους, ιστορικούς και φιλόσοφους: Πιέρ Βιντάλ-Νακέ, Κορνήλιος Καστοριάδης, Ρεϊμόν Αρόν, Ζιλ Ντελέζ. Ο Καστοριάδης θεώρησε την παρουσία του σκάνδαλο αποκαλώντας τον «ρετάλι» που γράφει ό,τι του κατέβει στο κεφάλι. Με το ταλέντο του να πυροδοτεί παθιασμένες συζητήσεις, αμφιλεγόμενος και σφοδρός μιλά σχεδόν σαν σταυροφόρος ειδικά τον τελευταίο καιρό για την βαθιά κρίση που ταλανίζει την Ευρώπη και ειδικά την Ελλάδα. Στο έργο που θα παρουσιάσει στο Παλλάς την 1η Απριλίου είναι ο μοναδικός πρωταγωνιστής. Στο “Looking for Europe-Αναζητώντας την Ευρώπη» ο Λεβί συνέλαβε τον ίδιο του τον εαυτό ως ένα διανοούμενο, κλεισμένο σε ένα δωμάτιο ξενοδοχείου στο Σαράγεβο, ο οποίος έχει στη διάθεσή του ενενήντα λεπτά για να γράψει μια σημαντική ομιλία για την Ευρώπη. Οι θεατές θα ακούσουν τον εσωτερικό μονόλογο του φιλόσοφου, ο οποίος για ακόμα μια φορά θα επιχειρήσει να στείλει ένα μήνυμα αντίστασης ενάντια στις δυνάμεις του ολοκληρωτισμού και του λαϊκισμού. Ο Λεβί δεν επέλεξε τυχαία την ευρωπαϊκή αυτή περιοδεία του και μάλιστα σε θέατρα και όχι αμφιθέατρα, στοχεύοντας σε ευρύτερα κοινά. Παραμονές των ευρωεκλογών στην Ευρώπη έρχεται να χτυπήσει “καμπανάκι” για το μέλλον της Ευρωπαϊκής ιδέας καθώς όπως λέει «είναι μεσάνυχτα παρά πέντε» και ασκεί κάθε επιρροή προς κάθε κατεύθυνση υπέρ μιας «πραγματικής πνευματικής επανίδρυσης της Ευρώπης».

Ο γεννημένος το 1948 στην Αλγερία Λεβί, με το κλασικό πλέον μαύρο κουστούμι και το ανοιχτό λευκό πουκάμισό του μιλά πάντα με ιδιαίτερη ζέση και ορμή και δεν έχει υπάρξει ποτέ διστακτικός στις απόψεις του ακόμα και αν αυτές, όπως η υποστήριξη των επεμβάσεων στη Βοσνία και τη Λιβύη έχουν κριθεί πολύ αυστηρά. Σήμερα, δηλώνει ότι δεν έχει μετανιώσει γι αυτές, υπερασπιζόμενος ξανά τις επεμβάσεις της Ευρώπης και τονίζοντας πως οι επιπτώσεις της μη επέμβασης στη Συρία για παράδειγμα ήταν πολύ μεγαλύτερες από εκείνες της επέμβασης στη Λιβύη. Για τους πρόσφυγες ο Λεβί υποστηρίζει πως όλοι όσοι φτάνουν ζητώντας πολιτικό άσυλο στην Ευρώπη πρέπει να γίνονται δεκτοί, ενώ για την άνοδο του αντισημιτισμού παράλληλα με την ισλαμοφοβία σημειώνει πως αυτές υπάρχουν στο υπόστρωμα των κοινωνιών σε λανθάνουσα κατάσταση και περιμένουν μια ευκαιρία να πυροδοτηθούν. Μάλιστα σε κρίσιμες στιγμές της ιστορίας όπως η κατάσταση την οποία βιώνουμε σήμερα και οι δυο έννοιες όταν εκφράζονται με αιματηρές επιθέσεις τον γεμίζουν τρόμο.

Οι Νέοι Φιλόσοφοι

Το 1976 ο Μπερνάρ Ανρί Λεβί ήταν από τους επικεφαλής του κινήματος των Νέων Φιλοσόφων. Πολύμορφο και ετερόκλητο κίνημα είχε σαν αρχή του την ιστορική απαισιοδοξία. Όχι τον μαρξισμό ή τον αντικομμουνισμό, αλλά την απόρριψη της ιδέας ότι η Ιστορία έχει ένα νόημα που συνοδευόταν από την επιφυλακτικότητα απέναντι στον “προοδευτισμό” που την εποχή εκείνη ήταν το ευαγγέλιο όλων, αλλά για τον Λεβί ήταν συνώνυμη της έννοιας «αντιδραστική». Έκτοτε, πολλές συζητήσεις έχουν γίνει για το αν η Νέα Φιλοσοφία ανήκει στην Αριστερά ή τη Δεξιά με τον Λεβί να υποστηρίζει ότι φυσικά ανήκει στην Αριστερά, αλλά όχι σε μια αριστερά ανόητη ή ράθυμη. Οι απόψεις του σήμερα για την Ευρωπαϊκή αριστερά είναι απολύτως σαφείς. Θεωρεί ότι κάθε αλλαγή της Αριστεράς σήμερα είναι προς το χειρότερο, καθώς όχι μόνο αγγίζει την ιδεολογία του Τζέρεμι Κόρμπιν, τον οποίο σαφώς θεωρεί αριστερό λαϊκιστή, αλλά και επικίνδυνο για το μέλλον της αριστεράς συνολικά. Κατά τον Λεβί ο Κόρμπιν οδηγεί την αριστερά σε ένα είδος δηλαδή αντι-παγκοσμισμού (antiglobalism), αναμεμειγμένου με αντισημιτισμό. Στην εχθρότητα και το μίσος (Hatred) του φιλελευθερισμού στη θέση κάθε θετικής ιδεολογίας, αλλά και σε συνομωσιολογία, που είναι η τελευταία καταφυγή της Αριστεράς και έχει φριχτά αποτελέσματα.

Τσίπρας, ο επόμενος Ευρωπαίος ηγέτης

Ο Λεβί σε όλο αυτό το ζοφερό τοπίο, όπως το χαρακτηρίζει, των αριστερών ηγετών ξεχωρίζει τον Αλέξη Τσίπρα ως μείζονα φυσιογνωμία των ευρωπαίων ηγετών. Μάλιστα σε μια Ευρώπη μέσα στην οποία αναγνωρίζει το ρόλο της Μέρκελ ως σπουδαίας ηγετικής φυσιογνωμίας, δεν παραλείπει να σημειώσει ότι η Γηραιά Ήπειρος δεν διαθέτει μόνο δυο ηγέτες αυτή και τον Μακρόν, αλλά μας υπενθυμίζει σε κάθε συνέντευξή του και την φυσιογνωμία του Τσίπρα, δηλώνοντας θαυμαστής όχι μόνο της μεταμόρφωσής του, αλλά και του αέρα του statesman που έχει αποκτήσει.

Κανείς δε γνωρίζει αν ο Αλέξης Τσίπρας θα παρακολουθήσει τη θεατρική παράσταση του Λεβί, αν συμβεί αυτό ο πρωθυπουργός θα δει τον εαυτό του να κατέχει πρωταγωνιστικό ρόλο στο έργο του Γάλλου φιλόσοφου, ρόλο για τον οποίο δεν αποκαλύπτει πολλά αλλά μας ενημερώνει πως σε μια μελλοντική κυβέρνηση της Ευρώπης, φανταστική ονειρεύεται τον Τσίπρα -μέσα σε μια βαθιά μεταρρύθμιση της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης να κατέχει μείζονα ρόλο.

«Φανταστείτε μία μέρα τον Αλέξη Τσίπρα να εκλέγεται από όλους τους Ευρωπαίους, ξεπερνώντας τους Γερμανούς και τους Γάλλους, ηγέτης των Ηνωμένων Ευρωπαϊκών Πολιτειών. Ο Τσίπρας είχε μία τάση προς τον λαϊκισμό την περίοδο του δημοψηφίσματος, είχε την τάση να μετακυλίει στις πλάτες του λαού τις αποφάσεις που έπρεπε να τολμήσει να λάβει ο ίδιος. Ο Τσίπρας όμως έχει κάνει πολύ δρόμο έκτοτε και έχει γίνει σήμερα πρώτον μεγάλος ηγέτης, δεύτερον πραγματικός Ευρωπαίος και τρίτον οραματιστής» λέει. Ο Λεβί όχι μόνο δεν αποφεύγει να απαντήσει στις ερωτήσεις σχετικά με το αποτέλεσμα των επερχόμενων εθνικών εκλογών , αντιθέτως τονίζει ότι δεν έχει καμία σημασία αν ο Τσίπρας χάσει τις εκλογές αφού είναι μόνο 44 ετών. Όχι μόνο δε το θεωρεί σοβαρό αλλά και στο θεατρικό του έργο του προσφέρει ένα πλάνο καριέρας, με το δρόμο που πρέπει να ακολουθήσει να είναι αυτός του Προέδρου των Ηνωμένων Ευρωπαϊκών Πολιτειών.

Οι «επικίνδυνες» ευρωεκλογές και οι προκλήσεις της Ευρώπης

Το πρόσωπο της Ευρώπης δεν πρόκειται να αλλάξει σε δυο μήνες, υποστηρίζει ο Λεβί. Πιστεύει ότι το ερώτημα που πρέπει να θέσουμε στους εαυτούς μας είναι αυτό που τίθεται και στην παράστασή του, ακόμα και αν πιστεύουμε ότι η Ευρώπη είναι γραφειοκρατική ή δε νοιάζεται αρκετά για τους πολύ φτωχούς. Θέλουμε να αφήσουμε την Ευρώπη στην τύχη της; λέει με ένταση. Όταν μιλά για τις προκλήσεις αλλά και την επόμενη ημέρα της Ευρώπης δε διστάζει να μιλήσει ανοιχτά για την πιθανή νίκη των λαϊκιστικών κινημάτων. Πρώτη πρόκληση θεωρεί την άνοδο και την πιθανή νίκη των λαϊκιστικών κινημάτων. Δεύτερη πρόκληση είναι η στάση που θα κρατήσουν όσοι βρίσκονται στον εσωτερικό κύκλο της Ευρώπης που δείχνουν κουρασμένοι ή αμύνονται όπως φάνηκε στην περίπτωση επιβολής φορολογίας στις Google, Apple, Facebook, Amazon. Τρίτη πρόκληση, η υπεράσπιση της Ευρώπης ως χώρου ειρήνης και ελευθερίας, κάτι που γίνεται με μεγάλη απροθυμία. Ο Λεβί φοβάται το κλίμα που θα δημιουργηθεί με την άνοδο των λαϊκιστών, κάτι που θα έχει επίπτωση όχι μόνο στην οικονομία αλλά και στην κοινωνική ζωή των κατοίκων της Ευρώπης. Αυτές οι συνθήκες θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ένα πολύ επικίνδυνο περιεχόμενο σε όλη την ΕΕ που θα μπορούσε να είναι η αρχή του τέλους της. Ως οπαδός της «Λαϊκής Δημοκρατίας» υπερασπίζεται τις πολιτικές αρχές που πρέπει να έχει η Ευρώπη αποφεύγοντας την παγίδα του λαϊκισμού και δημιουργώντας μια νέα κοιτίδα ανθρωπισμού με ενίσχυση των ευρωπαϊκών αξιών με ένα πιο θετικό και ωφέλιμο τρόπο. Είναι κάποια από αυτά τα σημεία που υπερασπίζεται παθιασμένα και στο Manifesto που συνυπέγραψε με σπουδαίες προσωπικότητες των γραμμάτων και των τεχνών, όπως οι Μίλαν Κούντερα, Ισμαήλ Κανταρέ, Ίαν ΜακΓιούαν, Ορχάν Παμούκ, Ελφρίντε Γέλινεκ, Χέρτα Μίλερ, Σαλμάν Ρουσντι και Βασίλης Αλεξάκης. Στο μανιφέστο και κάτω από τον τίτλο «Το σπίτι μας, η Ευρώπη, έχει πάρει φωτιά», οι διανοούμενοι κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου καθώς εντείνεται κατ' αυτούς ο κίνδυνος «οι λαϊκιστικές δυνάμεις να σαρώσουν την ήπειρο». Αν δεν υπάρξει ένα «νέο πνεύμα αντίστασης», προειδοποιεί το μανιφέστο, οι προσεχείς ευρωεκλογές «υπόσχονται να είναι οι πιο καταστροφικές που ζήσαμε ποτέ», αφού σε αυτές θα επικρατήσουν πολιτικοί που «απεχθάνονται τη νόηση και τον πολιτισμό» και απειλούν να προκαλέσουν μια σειρά «εκρήξεων ξενοφοβίας και αντισημιτισμού». Ο Λεβί πρωτοστάτησε ανάμεσα σε πολλές εμβληματικές πολιτιστικές φιγούρες της Ευρώπης που αυτοαποκαλούνται «ευρωπαίοι πατριώτες», λέγοντας πως μαζί με όλους είναι έτοιμος να εμπλακεί σε «μια νέα μάχη για τον πολιτισμό», τρία τέταρτα του αιώνα μετά την ιστορική ήττα του φασισμού και 30 χρόνια μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου.

Ο Πούτιν, ο Τραμπ και ο Ερντογάν

Ο Λεβί κυριολεκτικά έχει βάλει στο στόχαστρο τόσο τον Τραμπ όσο και τους Πούτιν και Ερντογάν. Τον Πούτιν τον θεωρεί εχθρό της Ευρώπης και μάλιστα φανερά, καθώς ο Ρώσος ηγέτης πιστεύει ότι η Ευρώπη έπαιξε σημαντικό ρόλο στη διάλυση της κραταιάς σοβιετικής ένωσης και μόνο εκδικητικά μπορεί να σταθεί σήμερα απέναντί της. Ο Λεβί δε διστάζει να υπενθυμίζει το ρόλο που έπαιξε στην κρίση του 2015 στην Ελλάδα, τονίζοντας την «προθυμία» του να τυπώσει δραχμές, -κάτι που έγραψε ο Όλάντ στο βιβλίο του-, και που σύμφωνα με τον Λεβί εξυπηρετούσε το σχέδιο του Ρώσου ηγέτη για την αρχή της διάλυσης της Ευρώπης. Θεωρεί ότι σήμερα είναι απαραίτητο να οικοδομήσουμε μια ευρωπαϊκή άμυνα κατά του Πούτιν και των σχεδίων του. Σε παλιότερο άρθρο του ο Λεβί δεν είχε διστάσει να χαρακτηρίσει τον Πούτιν «παλαιάς κοπής ιμπεριαλιστή» με «καταχθόνια σχέδια» καλώντας τους Ευρωπαίους να αντιληφθούν το σχέδιό του προτού να είναι πολύ αργά.

Για τον Τραμπ ο Λεβί επιφυλάσσει έναν «καλύτερο» χαρακτηρισμό αυτόν του «αρχηγού σπείρας» των αυταρχικών, εθνικιστών ηγετών του πλανήτη. Όμως δεν τον θεωρεί εθνικιστή όπως δεν τον θεωρεί και πατριώτη, αναφερόμενος στους δεσμούς του πλανητάρχη με τη Μόσχα, αλλά και στην απαξίωσή του προς τους κλασικούς Αμερικανικούς θεσμούς, το FBΙ και τον στρατό. «Αυτό είναι και το όλο πρόβλημα με τους οπαδούς της εθνικής κυριαρχίας (sovereignists) στην Αμερική, όσο και στην Ευρώπη: λαμβάνουν τις εντολές τους από το εξωτερικό. Υποτάσσουν τη χώρα τους σε προσταγές από έξω. Οι περισσότεροι από τους οπαδούς της εθνικής κυριαρχίας, αποδεικνύεται, είναι μαριονέτες του Πούτιν. Αυτό είναι αληθές, λέω, τόσο για τις ευρωπαϊκές, όσο και για τις αμερικανικές παραλλαγές (του φαινομένου). Και μέσα στην Ευρώπη ισχύει τόσο για τους Ελληνες οπαδούς της εθνικής κυριαρχίας, όσο και για εκείνους στην υπόλοιπη Ευρώπη» λέει ο Λεβί.

Τα σόσιαλ μίντια και η «ασθενής» αλήθεια

Για τον Λεβί ο χώρος της τέταρτης βιομηχανικής επανάστασης μάλλον μοιάζει τρομακτικός. Έχει εκφράσει τις απόψεις για τα σόσιαλ μίντια σαν εργαλεία δημοκρατίας και πληροφόρησης και έχει εντοπίσει τους κινδύνους που προκύπτουν από αυτά για την παραπληροφόρηση, τη στρεβλή ενημέρωση και την ψευδή πληροφορία που διαχέουν. Πιστεύει πως αν τα νέα μέσα σε κάνουν παντοδύναμο ελλοχεύει πάντα ο κίνδυνος του εκτροχιασμού. Είναι φανερό από τις δηλώσεις του ότι και ο ίδιος είναι σε κατάσταση αναμονής. Κανένας δεν μπορεί να προβλέψει τι θα συμβεί σε μια δεκαετία ή ακόμα χειρότερα τα επόμενα πενήντα χρόνια. Και ο Λεβί δεν είναι άνους για να υποδυθεί τον προφήτη. Πριν από μια δεκαετία, σε μια συνέντευξή του για την εξέλιξη του πολιτισμού στην εποχή της παγκοσμιοποίησης είχε φανεί αισιόδοξος λέγοντας τότε πως πίστευε ότι οι άνθρωποι είναι πιο καλά πληροφορημένοι πάνω στα πράγματα και πιο καλλιεργημένοι. «Πιστεύω πως, αντίθετα με ό,τι λέγεται, τα πράγματα πάνε προς τη σωστή κατεύθυνση. Την κατεύθυνση της καλλιέργειας, της σκέψης και της μνήμης. Σήμερα συναντάμε όλο και λιγότερους ανθρώπους που υποστηρίζουν ότι η μαγειρική ή η μόδα είναι τομείς δημιουργίας ισάξιοι της λογοτεχνίας ή της τέχνης γενικότερα» υποστήριζε.

Σήμερα η πραγματικότητα έρχεται με κάποιο τρόπο να τον διαψεύσει. Σε παγκόσμιο επίπεδο, στις λίστες των πιο έγκριτων εντύπων παγκοσμίως φιγουράρουν αυτά ακριβώς τα βιβλία μαγειρικής που απεχθάνεται, σε επίπεδο επισκεψιμότητας οι εκθέσεις μόδας είναι αυτές που κυριολεκτικά διασώζουν τα μουσεία και στις βιτρίνες των μεγαλύτερων βιβλιοπωλείων φιγουράρουν πρώτα τα βιβλία των σταρς της πολιτικής, του αθλητισμού, της τέχνης. Δίπλα φιγουράρουν και τα δικά του. Γιατί όσο και αν αποφεύγει να το συζητά είναι ο μεγάλος σύγχρονος σταρ της φιλοσοφίας. Με όλα τα καλά και τα καλά που του επιφυλάσσει αυτός ο ρόλος.

Με πληροφορίες από: ΝΥΤ, Liberation, Αntenna, Βήμα, Καθημερινή, ΑΠΕ

Φωτο: EPA

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr