Οι στρατιωτικές ασκήσεις Λευκορωσίας και Ρωσίας κοντά στον διάδρομο του Σουβάλκι, οι προειδοποιήσεις ευρωπαϊκών κυβερνήσεων και η αβεβαιότητα για την αμερικανική στάση ενισχύουν τους φόβους για μια πιθανή επέκταση του πολέμου πέρα από την Ουκρανία.
Κάτι έχει αρχίσει να ανησυχεί την Ευρώπη, σύμφωνα με δημοσίευμα του CNN.
Αυτή την εβδομάδα, η Λευκορωσία, ο στενότερος στρατιωτικός σύμμαχος της Ρωσίας, πραγματοποίησε μεγάλης κλίμακας στρατιωτικές ασκήσεις κοντά στον διάδρομο του Σουβάλκι, τη στενή χερσαία λωρίδα που συνδέει τις χώρες της Βαλτικής με την υπόλοιπη επικράτεια του ΝΑΤΟ. Πρόκειται για μια περιοχή που εδώ και χρόνια θεωρείται ένα από τα πιο ευάλωτα σημεία της Συμμαχίας.
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν συγκάλεσε τους πολιτικούς αρχηγούς της χώρας για μια απόρρητη ενημέρωση από τις υπηρεσίες πληροφοριών και στη συνέχεια ανακοίνωσε νέα μέτρα για την προστασία των κρίσιμων υποδομών από την εντεινόμενη δράση της Ρωσίας στον τομέα του υβριδικού πολέμου.
Ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, Ντόναλντ Τουσκ προχώρησε ακόμη περισσότερο, προειδοποιώντας ότι η Ρωσία ενδέχεται να εξαπολύσει επιθέσεις με drones ή πυραύλους εναντίον χωρών του ΝΑΤΟ και στη συνέχεια να τις παρουσιάσει ως ατυχήματα.
Η Βρετανία έχει καλέσει τους πολίτες της να αρχίσουν να προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο πολέμου, μεταξύ άλλων αποθηκεύοντας κονσερβοποιημένα τρόφιμα και πόσιμο νερό. Ο αρχηγός των βρετανικών ενόπλων δυνάμεων δήλωσε ότι η χώρα αντιμετωπίζει την "πιο επικίνδυνη" περίοδο των τελευταίων δεκαετιών.
Στη Γερμανία, οι αρχές προετοιμάζουν τα νοσοκομεία για το ενδεχόμενο ρωσικής επίθεσης. Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς προειδοποίησε για "καθοριστικές στιγμές" στην "υπεράσπιση της ελευθερίας και της ειρήνης της ηπείρου μας".
Ακόμη και η παραδοσιακά ουδέτερη Ελβετία υιοθέτησε νέα εθνική στρατηγική ασφαλείας, η οποία προβλέπει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα και ενίσχυση της ικανότητας της χώρας να αμυνθεί απέναντι σε μια ένοπλη επίθεση.
Την ίδια ώρα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε αιφνιδιαστικά πρόοδο προς την εγκαθίδρυση μόνιμης βάσης του αμερικανικού στρατού στην Πολωνία. Δύο εβδομάδες νωρίτερα, είχε στείλει τον διευθυντή της CIA σε μυστική αποστολή, προκειμένου να προειδοποιήσει τη Μόσχα για τις συνέπειες μιας επίθεσης σε έδαφος του ΝΑΤΟ.
Οι χώρες και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού φαίνεται να ανησυχούν ότι ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν ενδέχεται σύντομα να επεκτείνει τον πόλεμο πέρα από την Ουκρανία.
Το ρωσικό μέτωπο διευρύνεται
Όπως αναφέρει το CNN, oι Ηνωμένες Πολιτείες πήραν αυτή την εβδομάδα μια γεύση της απειλής.
Ομοσπονδιακοί εισαγγελείς απήγγειλαν κατηγορίες σε πέντε άτομα που φέρονται να συνεργάζονται με τις ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών, συμμετέχοντας σε ένα δίκτυο που σχεδίαζε επιθέσεις και δολοφονίες σε διάφορα σημεία του κόσμου, μεταξύ άλλων και στις ΗΠΑ.
Οι εισαγγελείς υποστηρίζουν επίσης ότι το συγκεκριμένο δίκτυο είχε αναλάβει επιθέσεις εναντίον πολιτικών και στρατιωτικών υποδομών σε ευρωπαϊκές χώρες.
Οι κατηγορίες εντάσσονται σε ένα ευρύτερο μοτίβο που οι Ευρωπαίοι αντιμετωπίζουν εδώ και χρόνια: κυβερνοεπιθέσεις, σαμποτάζ, εμπρησμούς, drones και επιθέσεις εναντίον κρίσιμων υποδομών.
Τον περασμένο μήνα, η Γερμανία κατηγόρησε τη Ρωσία για επίθεση με drone σε πολιτικό αεροδρόμιο.
Η στρατηγική πρόκληση για το ΝΑΤΟ είναι ότι η Ρωσία μπορεί να πραγματοποιεί τέτοιου είδους επιχειρήσεις χωρίς να περνά ξεκάθαρα το όριο που χωρίζει τον υβριδικό πόλεμο από μια συμβατική πολεμική σύγκρουση.
Ένα drone στον εναέριο χώρο του ΝΑΤΟ, η διακοπή της λειτουργίας ενός αεροδρομίου, το σαμποτάζ κρίσιμων υποδομών ή δολοφονίες μέσω εγκληματικών δικτύων: όλα μπορούν να ενταχθούν σε επιχειρήσεις της λεγόμενης "γκρίζας ζώνης", τις οποίες η Ρωσία μπορεί στη συνέχεια να αρνηθεί ότι πραγματοποίησε.
Ο Πούτιν χρησιμοποιεί την ασάφεια και την άρνηση ως όπλα, δοκιμάζοντας την αποφασιστικότητα του ΝΑΤΟ, ενώ γνωρίζει ότι τα μέλη της Συμμαχίας δεν συμφωνούν πάντα ως προς τον τρόπο — ή ακόμη και ως προς το αν - πρέπει να αντιδράσουν.
Τι θα συμβεί όμως αν ο Πούτιν αποφασίσει να προχωρήσει ακόμη περισσότερο;
Ο διάδρομος του Σουβάλκι
Ο διάδρομος του Σουβάλκι προσφέρει μια πιθανή απάντηση. Πρόκειται για μια συνοριακή ζώνη μήκους περίπου 105 χιλιομέτρων μεταξύ Πολωνίας και Λιθουανίας και τη μοναδική χερσαία σύνδεση των χωρών της Βαλτικής —Λιθουανία, Λετονία και Εσθονία— με την υπόλοιπη επικράτεια του ΝΑΤΟ.
Είναι μια περιοχή που θεωρείται εδώ και χρόνια κρίσιμη για την άμυνα της ανατολικής πτέρυγας της Συμμαχίας.
Φανταστείτε μια κρίση κατά την οποία η Ρωσία, ενδεχομένως σε συνεργασία με τη Λευκορωσία, μετακινεί στρατεύματα σε τμήμα του διαδρόμου.
Ο Πούτιν πιθανότατα θα υποστήριζε ότι πρόκειται για μια περιορισμένη εισβολή, εφόσον έκανε οποιαδήποτε δήλωση, και ότι η Ρωσία δεν επιδιώκει περαιτέρω κλιμάκωση.
Η Μόσχα θα μπορούσε επίσης, μέσω ανεπίσημων διαύλων, να προειδοποιήσει ότι μια αντίδραση του ΝΑΤΟ θα εγκυμονούσε τον κίνδυνο πυρηνικού πολέμου.
Ο στόχος μιας τέτοιας κίνησης δεν θα ήταν τόσο ο ίδιος ο διάδρομος ή η αποκοπή της Βαλτικής από το υπόλοιπο ΝΑΤΟ, όσο η υπονόμευση της Συμμαχίας και των δεσμεύσεων αμοιβαίας άμυνας που τη διέπουν.
"Θα συμφωνούσαν και οι 32 χώρες του ΝΑΤΟ να πολεμήσουν τη Ρωσία για την ανάκτηση μιας μικρής λωρίδας εδάφους;" διερωτάται ο αναλυτής του CNN.
"Θα ήταν ένας Αμερικανός πρόεδρος διατεθειμένος να διακινδυνεύσει μια κλιμάκωση με μια πυρηνική δύναμη για χάρη της Λιθουανίας;
Θα ήταν το ίδιο διατεθειμένες η Γερμανία και η Γαλλία;
Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με βεβαιότητα.
Και ακριβώς αυτή η αβεβαιότητα λειτουργεί προς όφελος του Πούτιν", επισημαίνει.
Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ρωτήθηκε φέτος για στρατιωτική άσκηση που προσομοίωνε ακριβώς ένα τέτοιο ενδεχόμενο: μια ρωσική κίνηση εναντίον του διαδρόμου του Σουβάλκι.
Η απάντησή του ήταν ότι το ΝΑΤΟ πραγματοποιεί τακτικά ασκήσεις για τέτοια σενάρια και ότι μια επίθεση θα προκαλούσε καταστροφική απάντηση.
Πιστεύει ο Πούτιν αυτή την προειδοποίηση;
Με την Ουάσιγκτον να βρίσκεται σε αντιπαράθεση ακόμη και με ορισμένους από τους στενότερους συμμάχους της, συμπεριλαμβανομένου του Καναδά, ίσως όχι.
Το ζήτημα της Ουάσιγκτον
Υπάρχει όμως και ένας αμερικανικός παράγοντας πίσω από την ευρωπαϊκή ανησυχία.
Οι ΗΠΑ έχουν ταυτόχρονα στρατιωτικές δυνάμεις στην Ευρώπη, διεξάγουν επιχειρήσεις εναντίον του Ιράν στη Μέση Ανατολή και προσπαθούν να αποτρέψουν την Κίνα στον Ινδο-Ειρηνικό.
Η αντιαεροπορική άμυνα, οι ναυτικές δυνάμεις, τα συστήματα συλλογής πληροφοριών και τα διαθέσιμα αποθέματα πυρομαχικών δεν μπορούν να βρίσκονται παντού ταυτόχρονα.
Ο Τραμπ έχει κάνει πολλά για την ενίσχυση του ΝΑΤΟ, όμως η δέσμευσή του απέναντι στη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας της Συμμαχίας παραμένει αβέβαιη.
Η Μόσχα το γνωρίζει.
Η Ρωσία εξακολουθεί να είναι εγκλωβισμένη στον πόλεμο της Ουκρανίας. Ο Πούτιν, όμως, δεν χρειάζεται μια νέα εισβολή στην κλίμακα της Ουκρανίας για να δοκιμάσει το ΝΑΤΟ.
Μπορεί να κινηθεί σταδιακά σε μια κλίμακα κλιμάκωσης: σαμποτάζ, κυβερνοεπιθέσεις, απόπειρες δολοφονίας, επιθέσεις με drones ή πυραύλους και, στη συνέχεια, μια περιορισμένη στρατιωτική επιχείρηση σχεδιασμένη να δοκιμάσει κατά πόσο το ΝΑΤΟ εξακολουθεί να εννοεί όσα διακηρύσσει.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο μια τέτοια επιχείρηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε πραγματική στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ της Ρωσίας και της Συμμαχίας.
Θα πήγαινε ο Τραμπ σε πόλεμο με τη Ρωσία για μια λωρίδα γης που ονομάζεται διάδρομος του Σουβάλκι;
Θα ήταν οι Αμερικανοί έτοιμοι για κάτι τέτοιο;
Το ερώτημα από μόνο του υπονομεύει την αποτροπή.
Στην Ευρώπη τελειώνουν οι αυταπάτες
Για τρεις δεκαετίες μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η Ευρώπη άφησε την εθνική της ετοιμότητα να ατονήσει.
Ο κίνδυνος ενός πολέμου φαινόταν μακρινός. Οι αμυντικές δαπάνες και οι στρατολογήσεις μειώθηκαν δραστικά. Η πολιτική προστασία αντιμετωπιζόταν ως κατάλοιπο μιας άλλης εποχής.
Και θεωρούνταν δεδομένο ότι, σε περίπτωση ανάγκης, οι ΗΠΑ θα βρίσκονταν εκεί.
Εκείνη η εποχή έχει τελειώσει.
Η Ευρώπη προετοιμάζεται για πόλεμο επειδή οι ηγέτες της κατανοούν όλο και περισσότερο μια δυσάρεστη αλήθεια: η αποτροπή εξαρτάται από το τι πιστεύει ο Πούτιν και από το γεγονός ότι η αμερικανική αντίδραση σε μια διευρυμένη σύγκρουση παραμένει αβέβαιη.
Οι ασκήσεις της Λευκορωσίας κοντά στον διάδρομο του Σουβάλκι προκαλούν ανησυχία, επειδή, παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η Ρωσία στην Ουκρανία, η ισορροπία της αποτροπής έχει αποδυναμωθεί.
Ο καλύτερος τρόπος για να αποτραπεί η επέκταση ενός πολέμου είναι να καταστεί απολύτως σαφές στον Πούτιν ότι μια τέτοια κίνηση θα αποτύχει.
Και κρίνοντας από τις επείγουσες κινήσεις που βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε εξέλιξη στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, ενισχύεται η ανησυχία ότι μπορεί να πιστεύει ακριβώς το αντίθετο.