Ο κόσμος εισέρχεται σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας, με την Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και την Ασία να βρίσκονται αντιμέτωπες με κινδύνους που μέχρι πριν από λίγα χρόνια έμοιαζαν μακρινοί, σύμφωνα με τους Financial Times.
Για μεγάλο μέρος των τελευταίων δεκαετιών, η ειρήνη αποτελούσε σχεδόν αυτονόητη συνθήκη για περιοχές όπως η Δυτική Ευρώπη, η Ανατολική Ασία και τα κράτη του Κόλπου. Η εικόνα αυτή, όμως, έχει αλλάξει σημαντικά, καθώς η πιθανότητα ενός πολέμου δεν αποτελεί πλέον απλώς θεωρητικό σενάριο.
Από τις επιθέσεις με πυραύλους που οδήγησαν στο κλείσιμο του αεροδρομίου του Ριάντ μέχρι τις ρωσικές επιθέσεις στην Ουκρανία, οι οποίες προκάλεσαν τον θάνατο περισσότερων από 100 αμάχων, τα γεγονότα της περασμένης εβδομάδας καταδεικνύουν το εύρος της διεθνούς αστάθειας.
Την ίδια στιγμή, η Πολωνία εκφράζει ανησυχία για το ενδεχόμενο ρωσικών επιθέσεων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης που θα μπορούσαν να προκαλέσουν ανθρώπινες απώλειες, ενώ η Κίνα πραγματοποίησε εξαήμερη στρατιωτική άσκηση με πραγματικά πυρά κατά μήκος των ακτών της.
Όπως επισημαίνουν οι Financial Times, τα περιστατικά αυτά δεν αποτελούν μεμονωμένες εξελίξεις. Αντίθετα, εντάσσονται σε ένα ευρύτερο κλίμα ανασφάλειας και αυξανόμενης έντασης μεταξύ μεγάλων γεωπολιτικών δυνάμεων.
Ουκρανία: Το ευρωπαϊκό μέτωπο παραμένει ανοιχτό
Η πρώτη και πιο άμεση εστία κινδύνου βρίσκεται στην Ευρώπη. Ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται, ενώ παράλληλα η αντιπαράθεση ανάμεσα στη Ρωσία και τη Δύση εξακολουθεί να γίνεται εντονότερη.
Η σύγκρουση έχει πλέον αποκτήσει διαστάσεις που ξεπερνούν το πεδίο των συμβατικών στρατιωτικών επιχειρήσεων. Κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές, υβριδικές επιχειρήσεις και η αυξημένη στρατιωτική δραστηριότητα δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου ο κίνδυνος μιας ευρύτερης αντιπαράθεσης παραμένει υπαρκτός.
Το κρίσιμο ζήτημα για την Ευρώπη είναι τι θα μπορούσε να συμβεί σε περίπτωση που μια ρωσική ενέργεια προκαλούσε θύματα στο έδαφος χώρας-μέλους του ΝΑΤΟ. Ένα τέτοιο περιστατικό θα μπορούσε να προκαλέσει ισχυρές πιέσεις για την ενεργοποίηση της αρχής της συλλογικής άμυνας και να οδηγήσει τη Συμμαχία σε μια εξαιρετικά δύσκολη απόφαση.
Η προοπτική μιας άμεσης στρατιωτικής αναμέτρησης Ρωσίας και ΝΑΤΟ αποτελεί, ως εκ τούτου, ένα από τα σοβαρότερα ζητήματα ασφαλείας για την Ευρώπη. Ακόμη και ένα περιορισμένο περιστατικό θα μπορούσε να δημιουργήσει αλυσιδωτές αντιδράσεις, αυξάνοντας απότομα τον κίνδυνο κλιμάκωσης.
Μέση Ανατολή: Ένα δεύτερο επικίνδυνο μέτωπο
Η δεύτερη περιοχή που συγκεντρώνει το ενδιαφέρον είναι η Μέση Ανατολή. Ο πόλεμος με το Ιράν και οι επιθέσεις εναντίον αμερικανικών στόχων έχουν δημιουργήσει ένα ακόμη ιδιαίτερα επικίνδυνο σημείο έντασης.
Οι εξελίξεις στην περιοχή συνδέονται πλέον και με τον πόλεμο στην Ουκρανία. Η Ρωσία φέρεται να έχει παράσχει βοήθεια στο Ιράν σε επιχειρήσεις στοχοποίησης, ενώ η Ουκρανία προσφέρει τεχνογνωσία για την αντιμετώπιση drones σε χώρες του Κόλπου.
Η εξέλιξη αυτή καταδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο οι σύγχρονες συγκρούσεις μπορούν να αλληλοεπηρεάζονται. Τεχνογνωσία, στρατιωτικές πρακτικές, οπλικά συστήματα και επιχειρησιακές εμπειρίες μεταφέρονται από το ένα μέτωπο στο άλλο, με αποτέλεσμα οι κρίσεις να μην παραμένουν πλέον απομονωμένες.
Μια νέα κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να παρασύρει περισσότερες χώρες και να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τις σχέσεις μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων. Αυτό είναι και το στοιχείο που καθιστά την περιοχή ιδιαίτερα κρίσιμη για τη διεθνή ασφάλεια.
Ταϊβάν και Κίνα: Η τρίτη εστία κινδύνου
Το τρίτο μέτωπο βρίσκεται στον Ειρηνικό, όπου η ένταση μεταξύ Κίνας και Ταϊβάν παραμένει υψηλή. Το Πεκίνο ενισχύει τις στρατιωτικές του δυνατότητες και αυξάνει την πίεση προς το νησί, το οποίο θεωρεί τμήμα της κινεζικής επικράτειας.
Η Ταϊβάν, από την πλευρά της, διαθέτει τη δική της κυβέρνηση και λειτουργεί στην πράξη ως αυτοδιοικούμενη οντότητα. Μια κινεζική στρατιωτική επιχείρηση για την κατάληψη του νησιού θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μία από τις σοβαρότερες διεθνείς κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών.
Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αντιμετώπιζαν ένα εξαιρετικά δύσκολο δίλημμα σχετικά με τον τρόπο αντίδρασής τους απέναντι στην Κίνα. Η απόφαση της Ουάσινγκτον θα μπορούσε να καθορίσει την έκταση και τη διάρκεια μιας ενδεχόμενης σύγκρουσης.
Ο κίνδυνος του λανθασμένου υπολογισμού
Πέρα όμως από τις ίδιες τις συγκρούσεις, οι Financial Times αναδεικνύουν έναν ακόμη κίνδυνο: την πιθανότητα ένας ηγέτης να εκτιμήσει λανθασμένα τις προθέσεις ή την αποφασιστικότητα της άλλης πλευράς.
Η ιστορία προσφέρει χαρακτηριστικά παραδείγματα. Το 1914, η Γερμανία υποτίμησε την αποφασιστικότητα της Βρετανίας να υπερασπιστεί την ουδετερότητα του Βελγίου.
Αντίστοιχα, το 1939, ο Αδόλφος Χίτλερ θεώρησε ότι το Λονδίνο και το Παρίσι δεν θα εκπλήρωναν τις δεσμεύσεις τους απέναντι στην Πολωνία.
Και στις δύο περιπτώσεις, οι λανθασμένες εκτιμήσεις συνέβαλαν στην έναρξη πολέμων που στη συνέχεια πήραν παγκόσμιες διαστάσεις.
Σήμερα, ένα αντίστοιχο δίλημμα αφορά τον Σι Τζινπίνγκ και την εκτίμησή του για το πόσο ισχυρή είναι η αμερικανική δέσμευση απέναντι στην Ταϊβάν. Αντίστοιχα, ο Βλαντίμιρ Πούτιν καλείται να υπολογίσει πώς θα αντιδρούσε το ΝΑΤΟ σε περίπτωση επίθεσης εναντίον κράτους-μέλους και εάν η Συμμαχία θα εφάρμοζε χωρίς δισταγμό το Άρθρο 5.
Το πιο ανησυχητικό σενάριο που αναδεικνύουν οι Financial Times είναι ότι μια παγκόσμια σύγκρουση δεν χρειάζεται απαραίτητα να αποτελεί εξαρχής τον στόχο ενός ηγέτη. Ένας λανθασμένος υπολογισμός, μια επίθεση που θεωρείται ότι δεν θα απαντηθεί ή η εσφαλμένη πεποίθηση ότι ο αντίπαλος θα υποχωρήσει θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν μια αλυσιδωτή αντίδραση.
Με τα τρία αυτά μέτωπα να παραμένουν ενεργά και τις μεγάλες δυνάμεις να εμπλέκονται όλο και περισσότερο στις περιφερειακές κρίσεις, η διεθνής ασφάλεια βρίσκεται μπροστά σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας.