Γιάλτα: 75 χρόνια από τη Διάσκεψη που άλλαξε τον κόσμο

Λίγο πριν την συνθηκολόγηση της ναζιστικής Γερμανίας οι τότε «Τρεις Μεγάλοι» έθεσαν τα θεμέλια της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων.

THETOC TEAM
ΓΡΑΦΕΙ: THETOC TEAM
Γιάλτα: 75 χρόνια από τη Διάσκεψη που άλλαξε τον κόσμο

Η φωτογραφία έκανε πριν από 75 χρόνια τον γύρο του κόσμου. Τρεις ηγέτες, ο βρετανός πρωθυπουργός Ουίνστον Τσόρτσιλ, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Φραγκλίνος Ρούσβελτ και ο ηγέτης της ΕΣΣΔ Γιόζεφ Στάλιν να κάθονται ο ένας δίπλα στον άλλο, τυλιγμένοι μέσα στα παλτά τους που έμοιαζαν με ασπίδες, να αντικρίζουν τον φακό με αυστηρό βλέμμα.

Μια σκηνή που ήθελε να μεταφέρει κλίμα συναίνεσης ανάμεσα στις τότε μεγάλες δυνάμεις και ελπίδας για διαρκή ειρήνη μετά από το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο που προκάλεσε η ναζιστική Γερμανία.

Η φωτογράφιση έγινε κατά τη Διάσκεψη της Γιάλτας, που συγκάλεσε στο παλάτι της Λιβάντια η Σοβιετική Ένωση στην λουτρόπολη Γιάλτα της Μαύρης Θάλασσας. Εκεί, οι ισχυροί τρεις ηγέτες ξεκίνησαν σαν σήμερα πριν από 75 χρόνια διαπραγματεύσεις για την τελική φάση του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Τηλέγραφοι και τηλέφωνα υψηλής συχνότητας

Στα δυτικά και νότια της Ευρώπης προέλαυναν αμερικανικές και βρετανικές δυνάμεις παρά την αντίσταση της Βέρμαχτ. Από τα ανατολικά ο Κόκκινος Στρατός βρίσκονταν μόλις 100 χιλιόμετρα μακριά από το Βερολίνο. Στις 30 Απριλίου ο Χίτλερ εκτελείται στο μπούνκερ του Φύρερ και στις 8 Μαΐου η Γερμανία συνθηκολογεί. Οι ανθρώπινες απώλειες στην τελευταία φάση φτάνουν τα 50 εκατομμύρια. Μετά τις πρώτες βολιδοσκοπήσεις στην Τεχεράνη, η Γιάλτα όπου παλαιότερα οι τσάροι και η αριστοκρατία έκαναν τις διακοπές τους, έγινε ο τόπος των ιστορικών διαπραγματεύσεων για να καθορίσουν οι τότε 3 ηγέτες τις βασικές γραμμές μιας νέας ειρηνικής τάξης πραγμάτων με στόχο να διαμελίσουν και να αποναζιστικοποιήσουν τη Γερμανία. Επιπλέον, οι τρεις ηγέτες θα έπρεπε να θέσουν τις βάσεις για νέο διαμερισμό εξουσιών. Σε αυτόν ανήκει και η ίδρυση ενός σημαντικού οργανισμού, του ΟΗΕ. Η Διάσκεψη βρέθηκε ενώπιον ενός δύσκολου στόχου: να μπουν τα μερικώς διαφορετικά συμφέροντα των νικητριών χωρών του πολέμου σε έναν κοινό παρονομαστή. Εκείνο που τις ένωνε, ήταν ο κοινός εχθρός, η Γερμανία. Τότε δεν διαφαίνονταν ότι οι σύμμαχοι εναντίον του Χίτλερ, λίγο αργότερα, με την έναρξη του Ψυχρού Πολέμου το 1947 θα γίνονταν αντίπαλοι.

Με επιλογή του τόπου της Διάσκεψης τη Γιάλτα, ούτε ο Ρούσβελτ αλλά ούτε και ο Τσόρτσιλ ήταν ικανοποιημένοι. Ο βαριά άρρωστός αμερικανός πρόεδρος έπρεπε να διανύσει 11.000 χιλιόμετρα με το πλοίο και το αεροπλάνο για να φτάσει εκεί. Από τον βρετανό πρωθυπουργό μεταφέρεται η δήλωση ότι «χειρότερο τόπο δεν μπορούσε να βρει κανείς, ακόμη και μετά από 10 χρόνια αναζήτησης». Για τον Στάλιν όμως ήταν εξαιρετικά σημαντικό να γίνονταν η Διάσκεψη επί σοβιετικής επικράτειας για να μπορεί ως οικοδεσπότης να έχει συνεχώς τα ηνία στο χέρι. Φρόντισε να υπάρχουν τηλέγραφοι και τηλέφωνα υψηλής συχνότητας. Για να παρακολουθεί τα λεγόμενα ξένων αντιπροσωπειών, διέταξε να τοποθετηθούν μικρόφωνα στους θάμνους του ανακτόρου. Για την περίπτωση έκτακτης ανάγκης ετοιμάστηκε ακόμη και ειδικό καταφύγιο. «Από την άλλη πλευρά Ρούσβελτ και Τσόρτσιλ ήξεραν με ποιον είχαν να κάνουν» λέει ο ιστορικός Βίλφριντ Λοτ, ειδικός σε θέματα ανατολικής Ευρώπης στο Πανεπιστήμιο Ντούισμπουργκ – Έσεν. «Ο απίστευτα βίαιος σοβιετικός δικτάτορας ήθελε να επεκτείνει την επιρροή του στην Ευρώπη. Και δεν είχαν αυταπάτες».

Μια νέα σύγχρονη Γιάλτα;

Ωστόσο τα σχέδια του Στάλιν απέφεραν καρπούς. «Η ατμόσφαιρα σε γενικές γραμμές ήταν καλή. Κάποιες στιγμές όλο και κάποιος ήταν όλο νεύρα, δεν ήθελε να δεχθεί ορισμένα σημεία αλλά συνολικά η συνεργασία κύλησε ομαλά» λέει ο ιστορικός Γοστ Ντίλφερ μιλώντας στην DW. Μέχρι τις 11 Φεβρουαρίου οι 3 ηγέτες έκαναν παζάρια για το μέλλον της Ευρώπης. Το αποτέλεσμα; Ο Τσόρτσιλ κατάφερε να επιβάλλει τη Γαλλία ως μια ακόμη δύναμη κατοχής, ο Ρούσβελτ απέσπασε την υπόσχεση από τον Στάλιν ότι θα γίνει μέλος του μελλοντικού ΟΗΕ και ότι θα μπει στον πόλεμο κατά της Ιαπωνίας. Από την πλευρά του ο Στάλιν κατάφερε να διατηρήσει την κυριαρχία στα εδάφη, όπου ο οι δυνάμεις του είχαν προελάσει. Επιπλέον ο αρχηγός του Κρεμλίνου έκανε εδαφικούς συμβιβασμούς στην Άπω Ανατολή σε βάρος της Ιαπωνίας και της Κίνας και κατοχύρωσε το δικαίωμα βέτο στις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας. Στο τελικό ανακοινωθέν αναφέρεται μεταξύ άλλων: «Δεν είναι στις προθέσεις μας να αφανίσουμε το γερμανικό λαό αλλά μόνο όταν ο εθνικοσοσιαλισμός και ο μιλιταρισμός ξεριζωθούν υπάρχει ελπίδα για τους Γερμανούς να ζήσουν μια αξιοπρεπή ζωή και να έχουν θέση στην κοινότητα των λαών».

Αλλά ποιο ήταν το αποτέλεσμα της Γιάλτας που θα μείνει στην ιστορία; Εκτός από τη συναίνεση της ΕΣΣΔ να μπει στα ΗΕ ο ιστορικός Λοτ επισημαίνει ένα βασικό σημείο, ότι οι τρεις δυνάμεις μαζί θα έπρεπε από κοινού να αναλάβουν την ευθύνη για το μέλλον της ηττημένης Γερμανίας. Επιπλέον στη Γιάλτα αναδείχθηκε η σημασία και η αναγκαιότητα της υψηλής διπλωματίας. «Οι διαπραγματεύσεις στη Γιάλτα για τη νέα μεταπολεμική τάξη πραγμάτων έγινε υπόθεση των ηγετών και κατέδειξε ότι μόνο όταν οι ηγέτες κάθονται μαζί είναι σε θέση να βρουν συμβιβασμούς και να οικοδομήσουν σχέσεις εμπιστοσύνης» επισημαίνει ο Λοτ. Βέβαια, οι συμμετέχοντες υπέθεσαν ότι μετά τον τερματισμό του πολέμου, θα μπορούσαν να πάρουν στη συνέχεια τις πραγματικές αποφάσεις για την Ευρώπη. «Υπό αυτήν την έννοια με τη Γιάλτα δεν εξασφαλίστηκε διαρκής ειρήνη» επισημαίνει ο γερμανός ιστορικός. Ο ιστορικός Γοστ Ντίλφερ θεωρεί ότι από την εικόνα που παρουσιάζει ο σύγχρονος κόσμος έχει έρθει η ώρα για μια νέα Γιάλτα. «Μια νέα διάσκεψη των μεγάλων δυνάμεων θα είχε νόημα» υποστηρίζει. «Για να διαμορφωθεί κοινή συνείδηση ότι είναι εφικτή η οικοδόμηση μιας νέας ειρηνικής τάξης πραγμάτων, όπως μετά τον φοβερό Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο».

Πηγή: Deutsche Welle/Ραλφ Μπόζεν/ Επιμέλεια: Ειρήνη Αναστασοπούλου

Φωτο: Us National Archives

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr

ΕΚΤΟΞΕΥΕΤΑΙ Ο ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ 24 Σεπ 2020 | 22:17

Κορονοϊός: Νέο θλιβερό ρεκόρ στη Γαλλία – Πάνω από 16.000 κρούσματα σε μια μέρα

Το ένα αρνητικό ρεκόρ μετά το άλλο σπάει η Γαλλία όπου τα κρούσματα κορονοϊού αυξάνονται ραγδαία

ΠΟΙΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ ΜΗΝΥΕΙ 24 Σεπ 2020 | 21:18

Οικογενειακά προβλήματα για τον Ντόναλντ Τραμπ: Η ανιψιά του τον μήνυσε για απάτη

Η ανιψιά του Ντόναλντ Τραμπ τον κατηγορεί ότι την εξαπάτησε, παίρνοντάς της μια κληρονομιά εκατομμυρίων δολαρίων

Η ΑΞΙΑ ΜΙΑΣ ΓΝΗΣΙΑΣ ΤΣΑΝΤΑΣ ΣΤΑ 45.000 ΕΥΡΩ 24 Σεπ 2020 | 18:35

Μεγάλη απάτη από εργαζομένους της Hermès: Κατασκεύαζαν "μαϊμού" τσάντες Birkin

Εργαζόμενοι του Hermès, καταδικάστηκαν για κατασκευή ή πώληση "μαϊμού" τσαντών Birkin που έφτιαχναν οι ίδιοι

ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΜΕΛΕΤΗ 24 Σεπ 2020 | 17:51

Κορονοϊός: Κάτοικοι σε πόλη του Αμαζονίου έχουν αποκτήσει συλλογική ανοσία - Εμφανίζουν αντισώματα

Πρόκειται για την πόλη Μανάους η οποία βρίσκεται στο δάσος του Αμαζονίου - Οι κάτοικοί της εμφανίζουν συλλογική ανοσία, δηλαδή αντισώματα στον κορονοϊό

ΤΟ ΜΕΣΗΜΕΡΙ 24 Σεπ 2020 | 17:44

Σεισμός 4,2 Ρίχτερ στην Κωνσταντινούπολη

Ο σεισμός είχε μέγεθος 4,2 βαθμούς Ρίχτερ και εστιακό βάθος 5 χλμ.

ΣΤΟ ΑΕΡΟΔΡΟΜΙΟ ΤΟΥ ΕΛΣΙΝΚΙ 24 Σεπ 2020 | 14:51

Κορονοϊός - Φινλανδία: Με εκπαιδευμένους σκύλους θα εντοπίζουν τα κρούσματα

Στη Φινλανδία θα χρησιμοποιούνται εκπαιδευμένοι σκύλοι που θα μυρίζουν τον κορονοϊό και θα εντοπίζουν τα κρούσματα

ΓΙΑ ΝΑ ΜΕΙΩΘΕΙ Η ΕΞΑΠΛΩΣΗ ΤΟΥ ΙΟΥ 24 Σεπ 2020 | 13:09

Μεγάλη Βρετανία: Οι φοιτητές θα κάνουν Χριστούγεννα μακριά από τα σπίτια τους

Αισιόδοξοι με τις λιγότερες από 10.000 μολύνσεις ημερησίως οι ειδικοί.

ΤΙ ΘΕΛΕΙ ΝΑ ΤΟΥ ΠΟΥΝ 24 Σεπ 2020 | 10:23

Εκπληξη από Ομπάμα: Γιατί έδωσε το κινητό του τηλέφωνο στο κοινό

Τι ζήτησε από τους Αμερικανούς ενόψει εκλογών.

ΣΤΙΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 24 Σεπ 2020 | 08:17

Ο Τραμπ αποφεύγει να δεσμευτεί ότι θα υπάρξει ειρηνική μεταβίβαση της εξουσίας σε περίπτωση ήττας του

Ο Τραμπ τόνισε ότι θα υπάρξει "συνέχεια" της κρατικής εξουσίας στη χώρα, αλλά αμφισβητεί εκ των προτέρων ένα αποτέλεσμα υπέρ του Μπάιντεν.

ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΗ ΧΩΡΑ 24 Σεπ 2020 | 08:16

Γερμανία: Σε καραντίνα και ο Υπουργός Οικονομίας Πέτερ Αλτμάιερ μετά τον ΥΠΕΞ Χάικο Μάας

Ο Πέτερ Αλτμάιερ τίθεται σε καραντίνα προληπτικά, διότι συνεργάτης ευρωπαίου συναδέλφου του διαγνώστηκε ότι έχει μολυνθεί.

ΚΛΕΙΣΤΕΣ ΟΛΕΣ ΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ 24 Σεπ 2020 | 07:30

Ισραήλ: Η χώρα ξανά σε lockdown, εν μέσω της ραγδαίας αύξησης των κρουσμάτων από τον κορονοϊό

Τα νέα περιοριστικά μέτρα προβλέπεται ότι θα διαρκέσουν ως το απόγευμα της 10ης Οκτωβρίου.

ΑΔΙΚΑΙΩΤΗ ΥΠΟΘΕΣΗ 24 Σεπ 2020 | 07:29

ΗΠΑ: Δυο τραυματίες αστυνομικοί σε διαδηλώσεις για τη Μπριάνα Τέιλορ

Το βράδυ της Τετάρτης σε αντιρατσιστική διαδήλωση μετά την απόφαση των αρχών να μην ασκηθεί δίωξη σε βάρος των αστυνομικών στην υπόθεση Τέιλορ

ΝΕΑ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗ 23 Σεπ 2020 | 23:39

Αμερικανικές εκλογές 2020: Στήθος με στήθος Τραμπ και Μπάιντεν σε Αριζόνα, Φλόριντα και Β. Καρολίνα

Τραμπ και Μπάιντεν μπαίνουν στη τελική ευθεία των αμερικανικών εκλογών - Οι πολιτείες που θα κρίνουν τον νικητή