Η μάχη της Ευρώπης: Λαϊκισμός έναντι φιλελεύθερης δημοκρατίας

Οι λαϊκιστές ακόμη και σε πλούσιες χώρες που δεν τις "άγγιξε" η λιτότητα απειλούν την ύπαρξη της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

THETOC TEAM
ΓΡΑΦΕΙ: THETOC TEAM
Η μάχη της Ευρώπης: Λαϊκισμός έναντι φιλελεύθερης δημοκρατίας

Οι κίνδυνοι από την άνοδο του λαϊκισμού στην Ευρώπη προέρχονται από πολλές και διαφορετικές πηγές, γεγονός που προμηνύει μια πολύ σκληρή δοκιμασία για την Ευρωπαϊκή Ενωση ενοψει των πολλών εκλογικών αναμετρήσεων που πρόκειται να γίνουν σε χώρες – κλειδιά της Ε.Ε. μέσα στο 2017, όπως αναφέρει το Project Syndicate.

Μπορεί το 2016 η απειλή για την επιβίωση της Ευρωπαϊκής Ενωσης να προερχόταν από το δημοψήφισμα για το Brexit, όμως οι εξελίξεις με την Βρετανική αποχώρηση φαίνεται πως βρίσκονται υπό έλεγχο, αναφέρει ο αρθρογράφος Ντάνιελ Γκρος, διευθυντής του Κέντρου για τις Ευρωπαϊκές Σπουδές με έδρα τις Βρυξέλλες.

Η περίπτωση της Ελλάδας

Αναφερόμενος στην περίπτωση της Ελλάδας, ο Γκρις αναφέρει ότι ο ΣΥΡΙΖΑ δεν προσπάθησε να βγάλει την Ελλάδα από την Ενωση, καθώς μάλλον ήθελε μια καλύτερη συμφωνία με τους πιστωτές. Η προσέγγιση του ΣΥΡΙΖΑ αντανακλούσε σε μεγάλο βαθμό τη βούληση του λαού. Στο δημοψήφισμα του 2015, οι ψηφοφόροι απέρριψαν σε συντριπτικό ποσοστό μια συμφωνία που πρότειναν οι πιστωτές, αλλά μόλις λίγες μέρες μετά η κυβέρνηση αποδέχθηκε μια συμφωνία που λίγο διέφερε από τις αρχικές προτάσεις. Οι Έλληνες ψηφοφόροι κατάλαβαν ότι η επιδίωξη καλύτερων όρων δεν άξιζε σε αντάλλαγμα για την απώλεια της ιδιότητας του μέλους της ευρωζώνης.

Τα επιχειρήματα των λαϊκιστών

Κι ενώ έως πρόσφατα η κριτική που ασκείτο στην Ευρωπαϊκή Ενωση, αφορούσε στο τι έκανε σε ό,τι αφορά την οικονομία, με την εφαρμογή μέτρων σκληρής λιτότητας, τώρα η ατζέντα έχει αλλάξει, με τον δεξιό λαϊκισμό να αυξάνει την επιρροή του σε ισχυρές οικονομίες όπως η Αυστρία και σε χώρες που έχουν ωφεληθεί από την Ε.Ε. όπως η Ουγγαρία και η Πολωνία, ενώ στην Γαλλία δεν επιβλήθηκε από τις Βρυξέλλες καμία λιτότητα. Το αντίθετο μάλιστα, το Παρίσι εξαιρείτο από την εφαρμογή των δημοσιονομικών κανόνων.

Τώρα, οι λαϊκιστές επικεντρώνονται όχι στο τι κάνει η ΕΕ, αλλά αυτό που αντιπροσωπεύει. Αντί διερωτώνται αν η ΕΕ έχει κάνει τους ανθρώπους να πλουσιότερους ή φτωχότερους, οι λαϊκιστές εστιάζονται σε ένα μια πιο θεμελιώδη και ισχυρή ερώτηση: «Ποιοι είμαστε;»

Με την μετανάστευση να έχει κλιμακωθεί, αυτή η στροφή δεν αποτελεί έκπληξη. Οι κοινωνίες στην Ευρώπη παλεύουν τώρα με τις συνέπειες της πολυπολιτισμικότητας. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι περισσότεροι παρατηρητές των λαϊκιστικών κομμάτων, ειδικά των δεξιών κομμάτων, έχουν επικεντρώσει την πολιτική τους στην αντίθεση απέναντι στους αλλοδαπούς και τις μειονότητες.

Η "βούληση του λαού" πάνω από τους θεσμούς

Οι λαϊκιστές ηγέτες λειτουργούν με βάση την υπόθεση ότι η βούληση του “λαού” δεν θα πρέπει να περιορίζεται θεσμικά. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τη θεμελιώδη αρχή της φιλελεύθερης δημοκρατίας: ότι η εξουσία της πλειοψηφίας πρέπει να περιορίζεται, για να προστατεύονται οι μειονότητες, είτε αυτές αφορούν σε ψηφοφόρους είτε όχι.

Αλλά οι λαϊκιστές πολιτικοί ενοχλούνται από αυτούς τους περιορισμούς. Ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Ορμπάν όχι μόνο δήλωσε ανοιχτά την προτίμησή του για μια «ανελεύθερη» δημοκρατία, αλλά επιδίωξε για να διαλύσει τους ελέγχους στην εξουσία της κυβέρνησής του. Το ίδιο έγινε και στην Πολωνία, όπου ο Γιάροσλαβ Καζίνσκι κυβερνά χωρίς να έχει ακόμη επίσημη θέση στη διακυβέρνηση της χώρας.

Λαμβάνοντας υπόψη την περιφρόνησή τους για τους ανεξάρτητους θεσμούς, δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί λαϊκιστές έχουν εναντιωθεί στην ΕΕ, η οποία είναι, κατά μία έννοια, η πεμπτουσία της φιλελεύθερης δημοκρατίας: διέπεται από απρόσωπους κανόνες, και όχι από την πλειοψηφία της στιγμής, με τις περισσότερες αποφάσεις να απαιτούν είτε μια μεγάλη πλειοψηφία ή ομοφωνία.

Η ανεπαρκής δημοκρατία της Ευρώπης

Από την άλλη πλευρά πάντως, η ΕΕ πάσχει από ανεπαρκή δημοκρατία: όπως οι λαϊκιστές πολιτικοί επισημαίνουν συνήθως, οι ηγέτες των Βρυξελλών είναι μη εκλεγμένοι. Οι λαϊκιστές χρησιμοποιούν παρόμοια επιχειρήματα για να αρνηθούν ακόμη και την νομιμότητα των δικαστηρίων.

Η πραγματικότητα, βέβαια, είναι ότι οι δημοκρατικά εκλεγμένες κυβερνήσεις και τα κοινοβούλια διορίζουν τους ηγέτες της Ε.Ε., τους γραφειοκράτες και ανεξάρτητους δικαστές, ακριβώς διότι θέλουν να θέτουν όρια για τις πρόσκαιρες πλειοψηφίες. Ομως οι λαϊκιστές δηλώνουν ότι οι υπάλληλοι αυτοί αποτελούν μέρος της" ελίτ ", που επιλέγονται από άλλες ελίτ, με στόχο να ματαιώσουν τη βούληση του λαού.

Λίγα μπορούν να κάνουν οι πολιτικοί – και πολύ λιγότερο οι αξιωματούχοι της ΕΕ - για να αντιμετωπίσουν αυτό το επιχείρημα. Ορισμένοι πολιτικοί υποκύπτουν στην λαϊκή πίεση, υιοθετώντας την συγκεκριμένη ρητορική - ακόμα και το πρόγραμμα - των λαϊκιστών αντιπάλων τους. Όμως, η ΕΕ δεν μπορεί να κάνει κάτι τέτοιο, χωρίς ουσιαστικά να επισπεύσει το δικό της θάνατό.

Από την εγκατάλειψη της λιτότητας στις λύσεις των λαϊκιστών

Όταν το ερώτημα που τέθηκε ήταν τι κάνει η Ε.Ε, υπήρξε μια λύση: Αλλαγή στάσης στα οικονομικά. Και όντως η Ε.Ε. εγκατέλειψε ντε φάκτο την πολιτική της λιτότητας.

Αλλά η ΕΕ δεν μπορεί να αλλάξει αυτό που αντιπροσωπεύει. Δεν μπορεί να δεχτεί, και μάλιστα εκ των προτέρων, την άποψη ότι οι έλεγχοι και ισορροπίες αποτελούν εμπόδια για την πρόοδο, ή ότι οι ξένοι απειλούν τον ευρωπαϊκό τρόπο ζωής. Δεν μπορεί να προσφέρει λύσεις που προτείνουν οι λαϊκιστές. Η ΕΕ πρέπει να εξακολουθήσει να αποτελεί προπύργιο της φιλελεύθερης δημοκρατίας, με όλους τους μη δημοφιλείς αλλά αναγκαίους κανόνες και τις διαδικασίες της.

Στο σημερινό περιβάλλον, η η πολυεπίπεδη δημοκρατία και η ανοικτή οικονομία δεν μπορούν να ανταγωνιστούν με τους λαϊκιστές και τις ευγενείς υποσχέσεις τους. Όταν λαϊκιστές αποτύχουν στην πολιτική τους, οι πολίτες θα επιστρέψουν πίσω στην Ε.Ε. Ας ελπίσουμε μόνο ότι η Ε.Ε. θα εξακολουθεί να υπάρχει εκεί και να τους περιμένει.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr

ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ 20 Σεπ 2020 | 18:54

Γερμανία: Μαζικές διαδηλώσεις για τη Μόρια - Ζητούν από την ΕΕ να υποδεχτεί πρόσφυγες από την Λέσβο [εικόνες]

Στην διαδήλωση στο Βερολίνο συμμετείχε και η θεία του Αλαν Κούρντι, του αγοριού από την Συρία που πνίγηκε για να γίνει το σύμβολο της προσφυγικής κρίσης του 2015.

ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 15 Σεπ 2020 | 14:14

Αποκάλυψη Μπορέλ: Δεν υπάρχει ομοφωνία στην Ε.Ε. για τις κυρώσεις σε βάρος της Τουρκίας…

Ο Υπατος εκπρόσωπος της ΕΕ Ζοζέπ Μπορέλ αποκάλυψε ότι δεν υπάρχει ομοφωνία για τις κυρώσεις σε βάρος της Τουρκίας μεταξύ των ηγετών της Ευρώπης

ΑΝΑΖΗΤΕΙΤΑΙ ΛΥΣΗ 12 Σεπ 2020 | 16:19

Έκκληση Γκουτέρες στην ΕΕ να επιδείξει αλληλεγγύη και να παραλάβει πρόσφυγες από τη Μόρια

"Δεν μπορούμε να ζητάμε από μια χώρα στα σύνορα να τα επιλύσει όλα. Πρέπει να υπάρξει διαμοιρασμός της ευθύνης" δήλωσε.

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΔΟ ΤΟΥ ΝΟΤΟΥ 11 Σεπ 2020 | 14:03

Προκαλεί το τουρκικό ΥΠΕΞ: Η Ελλάδα να αποσύρει τα πλοία της και να έρθει σε διάλογο χωρίς προϋποθέσεις

Ο εκπρόσωπος του τουρκικού ΥΠΕΞ υποστήριξε πως η Άγκυρα εξακολουθεί να είναι ανοικτή σε συνομιλίες με την Ελλάδα χωρίς προϋποθέσεις.

ΦΙΛΟΞΕΝΟΥΝΤΑΙ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 11 Σεπ 2020 | 12:05

Ασυνόδευτα παιδιά: Δέκα χώρες της Ε.Ε θα υποδεχθούν 400 ανήλικους μετανάστες από τη Μόρια

Σε δέκα χώρες, ανάμεσά τους Γαλλία και Γερμανία, θα μεταφερθούν τα 400 ασυνόδευτα παιδιά. Η δήλωση του Γερμανού υπουργού Εσωτερικών.

ΚΑΓΚΕΛΑΡΙΟΣ ΤΗΣ ΑΥΣΤΡΙΑΣ 07 Σεπ 2020 | 13:48

Κουρτς: Η ΕΕ πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο επιβολής κυρώσεων στην Τουρκία

"Η Ελλάδα είναι μέλος της ΕΕ και, κατά τη γνώμη μου, η συμπεριφορά της Τουρκίας είναι απαράδεκτη", τόνισε ο Σεμπάστιαν Κουρτς.

Η ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΟΥ ΑΚΗ ΣΚΕΡΤΣΟΥ 03 Σεπ 2020 | 18:02

Υφεση: Και όμως η πτώση ρεκόρ -15,2% δεν είναι η μεγαλύτερη στην Ευρώπη

Η ύφεση ρεκόρ που σημειώθηκε στην Ελλάδα το β΄τρίμηνο είναι μικρότερη από της Γαλλίας ή της Ισπανίας

ΟΙ ΛΟΓΟΙ ΤΗΣ ΕΜΠΡΗΣΤΙΚΗΣ ΡΗΤΟΡΙΚΗΣ ΤΟΥ ΕΡΝΤΟΓΑΝ ΕΙΝΑΙ Η ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ 31 Αυγ 2020 | 20:21

Ανάλυση CARNEGIE EUROPE: Ο Ερντογάν προκαλεί γιατί δεν αντέχει να χάσει τις εκλογές- Γιατί είναι πιθανό να ξεσπάσει "φωτιά" στην Αν.Μεσόγειο

Η ανάλυση του CARNEGIE EUROPE για τους λόγους που ο Ερντογάν προκαλεί και επιλέγει τη σύγκρουση με την Ελλάδα

Η ΣΥΝΟΔΟΣ ΚΟΡΥΦΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ ΕΙΝΑΙ ΣΤΙΣ 24 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 31 Αυγ 2020 | 14:16

Ηχηρό μήνυμα Κομισιόν στην Τουρκία: Διορία 30 ημερών να σταματήσετε τις προκλήσεις...διαφορετικά έρχονται κυρώσεις

Ο Ζοζέπ Μπορέλ τηλεφώνησε στον Μεβλούτ Τσαβούσογλου και τον ενημέρωσε για τις αποφάσεις των ΥΠΕΞ της Ε.Ε. για τις κυρώσεις σε βάρος της Τουρκίας

ΤΙ ΔΗΛΩΣΕ ΣΤΗΝ DW 29 Αυγ 2020 | 14:39

Δένδιας: Ανοικτή η επιβολή κυρώσεων αν η Τουρκία δεν επιστρέψει στον δρόμο της λογικής

"Η Τουρκία δεν αντιλαμβάνεται τα όρια, τα οποία είναι το Διεθνές Δίκαιο και το Διεθνές Δίκαιο της θάλασσας" είπε ο Δένδιας

ΣΤΗ ΓΩΝΙΑ Η ΑΓΚΥΡΑ 29 Αυγ 2020 | 11:37

Ανάλυση: Πώς βάρυνε το κλίμα για την Τουρκία στη ΕΕ - Ο ρόλος και η στάση της Γερμανίας

"Όλοι στην Ε.Ε. έχουμε την υποχρέωση να στηρίξουμε την Ελλάδα, όπου έχει δίκιο", είπε η 'Αγκελα Μέρκελ.

ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΝΤΑΣΗ 29 Αυγ 2020 | 08:37

Διορία 27 ημερών στον Ερντογάν να σταματήσει τις προκλήσεις - Έξαλλη η Άγκυρα με τις 7 κυρώσεις της ΕΕ

Ευρωπαϊκή διορία 27 ημερών στην Τουρκία – Πως φτάσαμε στην ομόφωνη απόφαση για κυρώσεις - Το παρασκήνιο της συνόδου των ΥΠΕΞ.