Αποχαρακτηρισμένα έγγραφα της CIA αποκαλύπτουν ότι κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου οι κρίσεις μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας έφτασαν επανειλημμένα στο χείλος του πολέμου, σύμφωνα με δημοσίευμα του τουρκικού ιστότοπου Haber Global.
Το κοινό και ξεκάθαρο συμπέρασμα των εγγράφων, όπως σημειώνεται στο δημοσίευμα, είναι ότι σε μια πιθανή σύγκρουση μεταξύ των δύο χωρών δεν θα υπήρχε νικητής. Σύμφωνα με τις αναφορές, μια τέτοια αντιπαράθεση θα αποτελούσε εφιάλτη με βαριές συνέπειες τόσο για τις ΗΠΑ όσο και για το ΝΑΤΟ.
Οι εκθέσεις που συνέταξαν οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών τη δεκαετία του 1970 και του 1980 παρουσιάζουν λεπτομερώς σε ποια στάδια οι εντάσεις στο Αιγαίο και στην Κύπρο θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε θερμή σύγκρουση, πώς η Ουάσινγκτον αξιολογούσε αυτά τα ενδεχόμενα και ποια σενάρια προετοίμαζε.
Ένα από τα πρώτα στοιχεία που ξεχωρίζουν στα έγγραφα της CIA είναι ότι η ένταση μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας δεν αντιμετωπιζόταν ως μια "αιφνίδια κρίση", αλλά ως ένα μακροχρόνιο, πολυεπίπεδο και χρόνιο πρόβλημα ασφάλειας. Ακόμη και σε περιόδους όπου η πιθανότητα άμεσου πολέμου μεταξύ των δύο συμμάχων του ΝΑΤΟ θεωρούνταν χαμηλή, υπογραμμιζόταν ότι και η παραμικρή σπίθα θα μπορούσε να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση. Στα έγγραφα αναφέρεται ξεκάθαρα ότι οι διαφορές κυριαρχίας στο Αιγαίο και οι δραστηριότητες έρευνας πετρελαίου απειλούσαν διαρκώς αυτή την εύθραυστη ισορροπία.
Στις αναφορές της CIA επισημαίνεται με σαφήνεια ότι ένας πόλεμος μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας θα αποτελούσε "ένα από τα χειρότερα σενάρια" για το ΝΑΤΟ.
Το σενάριο κρίσης της CIA
Τα αρχειακά έγγραφα δείχνουν ότι οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών λειτουργούσαν με τη λογική της "προετοιμασίας απέναντι στις εκπλήξεις". Η CIA δεν εξέταζε μόνο τα πιθανά σενάρια, αλλά και τα χαμηλής πιθανότητας ενδεχόμενα που όμως ενείχαν υψηλό ρίσκο.
Στη βάση αυτής της προσέγγισης βρισκόταν η ανησυχία ότι ένας πόλεμος ανάμεσα σε δύο συμμαχικές χώρες θα μπορούσε να προκαλέσει ανεπανόρθωτη ζημιά στη συνοχή του ΝΑΤΟ.
Στις εκθέσεις σημειώνεται ότι οι εντάσεις μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας παρουσίαζαν περιοδικές διακυμάνσεις, χωρίς όμως ποτέ να εξαφανίζονται πλήρως. Σύμφωνα με τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών, στη ρίζα των κρίσεων δεν βρίσκονταν μόνο οι διπλωματικές διαφωνίες, αλλά και ο ιστορικός ανταγωνισμός, η γεωπολιτική θέση, οι θαλάσσιες ζώνες και η μάχη για την πρόσβαση σε ενεργειακούς πόρους.
Το Αιγαίο στο επίκεντρο της έντασης
Στις εκθέσεις της CIA το Αιγαίο χαρακτηρίζεται ως "το πιο ευαίσθητο ρήγμα" στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Επισημαίνεται ότι οι διαφωνίες για τα χωρικά ύδατα, την υφαλοκρηπίδα, τον εναέριο χώρο και το καθεστώς των νησιών διατηρούσαν διαρκώς ζωντανό τον κίνδυνο στρατιωτικής σύγκρουσης.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις έρευνες πετρελαίου στο Αιγαίο τη δεκαετία του 1970, οι οποίες, σύμφωνα με τα έγγραφα, μετέφεραν την ένταση σε νέο επίπεδο.
Η CIA αξιολογούσε τους ενεργειακούς πόρους όχι μόνο ως οικονομικό ζήτημα αλλά και ως θέμα κυριαρχίας και ασφάλειας. Στα έγγραφα αναφέρεται ότι η αποστολή τουρκικών ερευνητικών πλοίων στο Αιγαίο με στρατιωτική συνοδεία εκλαμβανόταν από την Αθήνα ως "επίδειξη ισχύος".
Τα νησιά θεωρούνταν ευάλωτα
Σύμφωνα με τις αναλύσεις της CIA, η στρατιωτική δυνατότητα της Τουρκίας παρείχε τη δυνατότητα διεξαγωγής περιορισμένης αλλά αποτελεσματικής επιχείρησης. Αναφερόταν ότι σε πιθανή κρίση η Άγκυρα θα μπορούσε να ασκήσει πίεση στη γραμμή της Θράκης ή να στοχεύσει ελληνικά νησιά κοντά στο Αιγαίο.
Ωστόσο, σημειωνόταν ιδιαίτερα ότι ένας μακροχρόνιος πόλεμος δεν θα ήταν βιώσιμος για καμία από τις δύο χώρες και ότι καθοριστικό ρόλο θα είχαν η εξωτερική υποστήριξη και οι γραμμές ανεφοδιασμού. Από την ελληνική πλευρά, οι αναλύσεις τόνιζαν ότι η άμυνα των νησιών παρουσίαζε διαρθρωτικές δυσκολίες.
Στα έγγραφα αναφέρεται ότι λόγω της γεωγραφικής τους θέσης, η ενίσχυση των ελληνικών νησιών ήταν δύσκολη, κάτι που αποτελούσε σοβαρό μειονέκτημα στον αμυντικό σχεδιασμό.
Ο αποτρεπτικός ρόλος της Στρατιάς Αιγαίου
Σε αναφορές της CIA από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 ξεχωρίζει το θέμα της ίδρυσης και της επιχειρησιακής ικανότητας της Στρατιάς Αιγαίου. Στα έγγραφα αναφέρεται ότι η Στρατιά Αιγαίου, που ιδρύθηκε στη Σμύρνη τον Ιούλιο του 1975, μπορούσε σε σύντομο χρονικό διάστημα να καταστεί έτοιμη για πόλεμο.
Οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών τόνιζαν ότι η δύναμη αυτή διέθετε δεκάδες χιλιάδες εκπαιδευμένους στρατιώτες και ξεχώριζε ιδιαίτερα για τις αμφίβιες επιχειρησιακές της δυνατότητες.
Σύμφωνα με τη CIA, η ύπαρξη της Στρατιάς Αιγαίου θεωρούνταν αποτρεπτικός παράγοντας για την Ελλάδα. Παράλληλα όμως, επισημαινόταν ότι μια τέτοια επιχείρηση θα ενείχε και σοβαρό κίνδυνο απωλειών.
Η ισορροπία των εξοπλισμών
Ένα ακόμη κρίσιμο θέμα στα έγγραφα που έφερε στο φως ο Αλπέρ Καρασίν από το Τμήμα Αρχών του Ατατούρκ και Ιστορίας των Επαναστάσεων του Πανεπιστημίου Kahramanmaraş Sütçü İmam και δημοσιεύθηκαν πρόσφατα στο περιοδικό "Journal of History and Strategy” με τίτλο "Σενάρια Πολέμου Τουρκίας-Ελλάδας στα Έγγραφα της CIA", αφορά τις επιπτώσεις του αμερικανικού εμπάργκο όπλων κατά της Τουρκίας στη στρατιωτική ισορροπία.
Στις αναφορές της CIA σημειώνεται ξεκάθαρα ότι το εμπάργκο δημιούργησε αδυναμίες κυρίως στην τουρκική αεροπορία.
Τα προβλήματα στην προμήθεια ανταλλακτικών και πυρομαχικών περιόριζαν, σύμφωνα με τα έγγραφα, την επιχειρησιακή ικανότητα των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων.
"Δεν θα κρατούσε πάνω από δύο εβδομάδες"
Το κοινό και σαφές συμπέρασμα των εγγράφων της CIA είναι ότι σε έναν πιθανό πόλεμο μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας δεν θα υπήρχε νικητής. Στις αμερικανικές εκθέσεις πληροφοριών υπογραμμίζεται ότι ανεξάρτητα από το ποια πλευρά θα επικρατούσε, και οι δύο χώρες θα πλήρωναν βαρύ στρατιωτικό, οικονομικό και πολιτικό τίμημα.
Στις αναλύσεις της CIA περιλαμβάνονται και εκτιμήσεις για τη διάρκεια μιας πιθανής σύγκρουσης. Σύμφωνα με τα έγγραφα, λαμβάνοντας υπόψη τα αποθέματα καυσίμων και πυρομαχικών, ένας γενικευμένος πόλεμος δεν θα μπορούσε να διαρκέσει περισσότερο από μία ή δύο εβδομάδες. Ωστόσο, σημειώνεται ότι αν οι συγκρούσεις περιορίζονταν κυρίως στον εναέριο χώρο ή σε συγκεκριμένες περιοχές, η διάρκειά τους θα μπορούσε να παραταθεί.
Πηγή: capital.gr