Οι «σκληροί», οι «ρεαλιστές» και στη μέση Ομπάμα

Η Ουκρανική κρίση έφερε στο προσκήνιο τρεις «σχολές σκέψεις» στην εξωτερική πολιτική-Τι πολιτική προτείνουν έναντι της Ρωσίας και πού βρίσκεται ο Μπαράκ Ομπάμα;

oi-skliroi-oi-realistes-kai-sti-mesi-ompama
|
SHARE THIS
0
SHARES

Τον Μάρτιο του 2009 η τότε υπουργός Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών Χίλαρι Κλίντον συνάντησε στη Γενεύη τον διαχρονικό Ρώσο ομόλογό της Σεργκέϊ Λαβρόφ. Η συνάντηση αυτή έμεινε γνωστή ως η συνάντηση της «επανεκκίνησης» (reset) των σχέσεων Ουάσιγκτον-Μόσχας οι οποίες είχαν έρθει πολύ κοντά στη ρήξη τον Αύγουστο του 2008, όταν η Ρωσία εισέβαλε στη Γεωργία.

 

Το κόκκινο «κουμπί επανεκκίνησης»

Για να συμβολίσει τη νέα πολιτική προσέγγιση της Ουάσιγκτον, η Χίλαρι Κλίντον δώρισε στο Σεργκέϊ Λαβρόφ ένα κόκκινο κουμπί με την επιγραφή «επανεκκίνηση» γραμμένο τόσο στα Αγγλικά (Reset) όσο και στα Ρωσικά (Perezagruzka).

H Χίλαρι Κλίντον δώρισε στο Σεργκέϊ Λαβρόφ ένα κόκκινο κουμπί με την επιγραφή «επανεκκίνηση» γραμμένο τόσο στα Αγγλικά (Reset) όσο και στα Ρωσικά (Perezagruzka)

Προσφέροντας το συμβολικό αυτό δώρο η Αμερικανίδα υπουργός Εξωτερικών απευθυνόμενη στο Λαβρόφ του είπε: «Θα ήθελα να σου προσφέρω ένα μικρό δώρο το οποίο αντιπροσωπεύει αυτό που ο πρόεδρος Ομπάμα, ο αντιπρόεδρος Μπάϊντεν και εγώ έχουμε κατ' επανάληψη πει: θέλουμε να επανεκκινήσουμε τη σχέση μας, και έτσι θα το κάνουμε μαζί». Από τότε ο Ρώσος υπουργός έχει το κόκκινο «κουμπί επανεκκίνησης» στο γραφείο του.

Πέντε χρόνια μετά οι σχέσεις ΗΠΑ-Ρωσίας (και Δύσης-Ρωσίας γενικότερα) βρίσκονται εν μέσω ακόμα μιας μεγάλης κρίσης με αφορμή μια άλλη Ρωσική επέμβαση, πολιτική και στρατιωτική. Αυτή τη φορά στην Ουκρανία και στην αυτόνομη περιοχή της Κριμαίας. Στη σκιά αυτών των εξελίξεων η «πολιτική της επανεκκίνησης» δέχεται έντονη κριτική και αμφισβήτηση τόσο από τα Δεξιά όσο και από τα Αριστερά. Είναι ενδιαφέρον, δε, ότι η κριτική έχει οριζόντια χαρακτηριστικά. Δηλαδή, σε κάποια επιχειρήματα οι «νεοσυντηρητικοί» συναντούν τους «φιλελεύθερους» και τους «προοδευτικούς».

 

Σε γενικές γραμμές εντοπίζουμε τρεις βασικές «σχολές σκέψεις» σε ότι αφορά την προσέγγιση της Αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής και την αντιμετώπιση της Ρωσίας και της ουκρανικής κρίσης: (α) Τη σκληρή σχολή, (β) τη ρεαλιστική σχολή και (γ) τη σχολή της απομόνωσης.

Οι σκληροί

Η σκληρή προσέγγιση θεωρεί, από τα Δεξιά, ότι η πολιτική Ομπάμα έναντι της Ρωσίας ήταν «αφελής» και ότι εξώθησε την ρωσική επιθετικότητα. Κι αυτό διότι οι ΗΠΑ έδειξαν ευελιξία έναντι της συμπεριφοράς του Βλαντιμίρ Πούτιν και υποχώρησαν από τις πολιτικές τους όπως ήταν το πρόγραμμα αντιβαλλιστικής άμυνας στην Ανατολική Ευρώπη. Οι νεοσυντηρητικοί προτάσσουν, κατά κύριο λόγο, τη γεωστρατηγική διάσταση και θεωρούν ότι ακόμα και τώρα η πολιτική Ομπάμα «χαιδεύει» τον Πούτιν και είναι αναποτελεσματική. Οπως χαρακτηριστικά γράφει ο Τσαρλς Κρόθαμερ στην Ουάσιγκτον Ποστ, «ο Βλαντιμίρ Πούτιν είναι τυχερός. Και έχει μπροστά του ακόμα τρία χρόνια τύχης», μια ξεκάθαρη αιχμή εναντίον του Μπαράκ Ομπάμα η θητεία του οποίου τελειώνει το 2016.

Η σκληρή προσέγγιση θεωρεί, από τα Δεξιά, ότι η πολιτική Ομπάμα έναντι της Ρωσίας ήταν «αφελής» και ότι εξώθησε την ρωσική επιθετικότητα

Ως απάντηση στη «Ρωσική προκλητικότητα» νεοσυντηρητικοί Ρεπουπλικάνοι (πολλοί από αυτούς υποστηρίζονται από το Κόμμα του Τσαγιού), αναλυτές και αρθρογράφοι θεωρούν τη μετωπική αντιμετώπιση της Μόσχας. Για παράδειγμα, ο Ρεπουπλικανός Γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ προτείνει τη «δημιουργία μιας δημοκρατικής θηλιάς γύρω από τη Ρωσία του Πούτιν», αναφερόμενος στην ενσωμάτωση όλων των γειτονικών χωρών της Ρωσίας στους ευρωατλαντικούς οργανισμούς, ενώ ο Γερουσιαστής Μάρκο Ρούμπιο, και πιθανός διεκδικητής του προεδρικού χρίσματος των Ρεπουπλικάνων, ζητά την επανασύσταση της «αντιβαλλιστικής ασπίδας» στην Ανατολική Ευρώπη. Ο στόχος διπλός: να τιμωρηθεί η Μόσχα και να «γονατίσει» η «ρωσική Αρκούδα». Με την ίδια προσέγγιση συντάσσεται και η πρώην υπουργός Εξωτερικών επί διακυβέρνησης Τζωρτζ Μπους του νεώτερου, Κοντολίζα Ράϊς, η οποία επικρίνει την πολιτική της «επανεκκίνησης» και προτείνει μια πιο δυναμική και ενεργητική απάντηση της Ουάσιγκτον στη Μόσχα.

 

Σκληρή στάση, αλλά με διαφορετικό σκεπτικό, έχουν οι εκπρόσωποι της προοδευτικής-φιλελεύθερης προσέγγισης. Επικρίνουν και αυτοί τον Μπαράκ Ομπάμα για «μαλακή» προσέγγιση και αναποτελεσματικότητα αλλά προτάσσουν περισσότερο τη διάσταση της παραβίασης των διεθνών νόμων και των δικαιωμάτων και λιγότερο τη γεωστρατηγική. Για παράδειγμα, η αρθρογράφος της Ουάσιγκτον Ποστ, Ανν Απελμπομ, χαρακτηρίζει τη Δύση ως «επικουρούσα» της Ρωσίας. Και αυτό διότι με την ανοχή της στις παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου και την πολιτική που ακολουθεί επιτρέπει στη Ρωσία να κάνει ότι θέλει χωρίς, ουσιαστικά, να λαμβάνει υπόψη τη Δύση. Κάνει, δε, ιδιαίτερη αναφορά στο «μαύρο» χρήμα το οποίο βρίσκεται σε διάφορες χώρες της Δύσης και το οποίο η Μόσχα χρησιμοποιεί ως μοχλό πίεσης.

Από την άλλη, για να αντιμετωπιστεί η προκλητική πολιτική Πούτιν, ο Φρεντ Κάπλαν, αναλυτής του Slate, προτείνει η Δύση να αγνοήσει τον Πούτιν. Πώς; Οδηγώντας τον στην απομόνωση μέσα από διάφορα μέτρα όπως είναι η ακύρωση της Συνόδου της G8 στο Σότσι τον Ιούνιο, ακόμα και με την εκδίωξη της Ρωσίας από το Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ). Ωστόσο, σε άρθρο του στο Slate με τίτλο «Κακή κίνηση Ομπάμα» επικρίνει τον αμερικανό πρόεδρο ότι βιάστηκε να ανακοινώσει κυρώσεις κατά της Μόσχας και έτσι ξόδεψε νωρίς τα διαπραγματευτικά χαρτιά του χωρίς προηγουμένως να διασφαλίσει την αποτελεσματικότητά τους.

Οι ρεαλιστές

Η ρεαλιστική σχολή σκέψης αντιμετωπίζει τη Ρωσία και την πολιτική της έναντι της Ουκρανίας μέσα από μια πραγματιστική και ψυχρή ανάλυση των γεγονότων και των δεδομένων. Οι εκπρόσωποί της είναι βαθιά επηρεασμένοι από την εμπειρία του Ψυχρού Πολέμου και του ανταγωνισμού της Δύσης με τη Σοβιετική Ενωση και δεν θα ήθελαν μια επιστροφή στο παρελθόν. Θεωρούν ότι, παρά τη ρωσική προκλητικότητα, η Δύση πρέπει να αντιμετωπίσει τη Ρωσία με ψυχραιμία και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό βλέποντας το δάσος και όχι το δέντρο. Εκτιμούν, λοιπόν, ότι οι ΗΠΑ πρέπει να αποφύγουν τη μετωπική σύγκρουση με τη Ρωσία και να διατηρήσουν τα κανάλια επικοινωνίας μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας ανοικτά.

Η ρεαλιστική σχολή σκέψης αντιμετωπίζει τη Ρωσία και την πολιτική της έναντι της Ουκρανίας μέσα από μια πραγματιστική και ψυχρή ανάλυση των γεγονότων και των δεδομένων

Σε πρόσφατο άρθρο του, ο «πατριάρχης» της ρεαλιστικής σχολής σκέψης, ο πρώην Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Χένρι Κίσινγκερ, επικρίνει τον αντιπαραθετικό τρόπο με τον οποίο τίθεται η ουκρανική κρίση και η πολιτική προς τη Ρωσία. Αυτή η προσέγγιση δεν επιτρέπει να αναζητηθούν εναλλακτικές διέξοδοι από την κρίση και ενισχύει τις πιθανότητες της πολεμικής σύγκρουσης.

 

Κατά τον Κίσινγκερ και οι δύο πλευρές πρέπει να δουν με ορθολογισμό τα δεδομένα και να αναζητήσουν τις συγκλίσεις που θα τους επιτρέψουν να καταλήξουν σε αξιοπρεπή συμβιβασμό. Για τους ρεαλιστές ο συμβιβασμός δεν είναι κακό πράγμα. Είναι το ζητούμενο. Οπως χαρακτηριστικά γράφει ο Κίσινγκερ, για τη Δύση και τη Ρωσία το ζήτημα «δεν είναι η απόλυτη ικανοποίηση, αλλά μια ισορροπημένη δυσαρέσκεια».

Κατά τον Κίσινγκερ και οι δύο πλευρές πρέπει να δουν με ορθολογισμό τα δεδομένα 

Η ρεαλιστική σχολή αναγνωρίζει ότι στη μετα-ψυχροπολεμική εποχή, η οποία χαρακτηρίζεται από «πολυπολικότητα», η αναζήτηση κοινών σημείων επαφής είναι ο τρόπος για να διασφαλιστεί η παγκόσμια τάξη και περιφερειακή σταθερότητα.

Οι απομονωτιστές

Η σχολή της απομόνωσης έχει μια σταθερή προσέγγιση στα θέματα εξωτερικής πολιτικής: οι ΗΠΑ πρέπει να αποσυρθούν από την ενεργητική εμπλοκή τους στον κόσμο, να επιστρέψουν το στρατό τους τους στις βάσεις τους στις ΗΠΑ και να κτίσουν ισχυρές δυνάμεις ασφαλείας και στρατού για να προστατεύσουν τα σύνορα και την κυριαρχία τους. Θέλουν, με άλλα λόγια, να κτίσουν ένα «τείχος απομόνωσης» γύρω από τις ΗΠΑ.

Οι απομονωτιστές : οι ΗΠΑ πρέπει να αποσυρθούν από την ενεργητική εμπλοκή τους στον κόσμο

Στη λογική αυτή θεωρούν ότι οι ΗΠΑ δεν έχουν κανένα λόγο να εμπλακούν στη διαμάχη της Ρωσίας με την Ουκρανία και θα πρέπει να αφήσουν τους Ευρωπαίους να βγάλουν τα κάστανα από τη φωτιά, να αναλάβουν τις ευθύνες τους και να διαχειριστούν μια κρίση που, ούτως ή άλλως, βρίσκεται στην αυλή τους.

Εκφραστές αυτής της σχολής, η επιρροή της οποίας είναι περιορισμένη, είναι μια μερίδα του Κόμματος του Τσαγιού, των Ρεπουπλικάνων και εκπρόσωποι της παραδοσιακής Δεξιάς όπως ο γνωστός δημοσιογράφος και πρώην υποψήφιος για το προεδρικό χρίσμα των Ρεπουπλικανών Πατ Μπιουκάναν.

Και στη μέση Ομπάμα

Είναι γεγονός ότι η φιλοσοφία του Αμερικανού προέδρου Μπαράκ Ομπάμα είναι πιο κοντά στη ρεαλιστική σχολή σκέψης αλλά επηρεάζεται και από τις ευαισθησίες του ως προοδευτικός. Αναζητεί το συμβιβασμό και, αν μπορεί, αποφεύγει την κατά μέτωπο αντιπαράθεση. Για τη στάση του αυτή έχει επικριθεί και από αντιπάλους και από υποστηρικτές.

 

Στην εξωτερική πολιτική προσπαθεί, όχι πάντα με επιτυχία, να βρει την κατάλληλη, αποτελεσματική, ισορροπία μεταξύ πραγματισμού και προσήλωσης στις προοδευτικές αρχές της διεθνούς νομιμότητας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Παρά την κριτική που δέχεται, η πολιτική της «επανεκκίνησης» είχε τη λογική της εξεύρεσης ενός modus vivendi μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας το οποίο θα απέτρεπε την αναβίωση του Ψυχρού Πολέμου. Μένει να δούμε εάν η Ουκρανική κρίση θα φέρει το τέλος ή τον επανακαθορισμό της πολιτικής αυτής.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ακολούθησε το theTOC.gr στο Facebook