Η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) αναδείχθηκε πρώτη δύναμη στις εκλογές της Κυριακής στη Σαξονία-Άνχαλτ, σύμφωνα με τα exit polls, φέρνοντας για πρώτη φορά μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο ένα ακροδεξιό κόμμα τόσο κοντά στην ανάληψη της εξουσίας σε επίπεδο γερμανικού κρατιδίου.
Παρότι δεν εξασφάλισε την απόλυτη πλειοψηφία, το AfD συγκέντρωσε το 44% των ψήφων, καταφέροντας ταυτόχρονα βαρύ πλήγμα στους Χριστιανοδημοκράτες (CDU) του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς. Το αποτέλεσμα αποτυπώνει τη βαθιά δυσαρέσκεια απέναντι στον κυβερνητικό συνασπισμό της Γερμανίας, σε ένα πολιτικό σκηνικό που εμφανίζεται ολοένα και περισσότερο κατακερματισμένο.
Σύμφωνα με το Reuters, το AfD βρίσκεται ήδη στην πρώτη θέση των δημοσκοπήσεων σε εθνικό επίπεδο και επιχειρεί να αξιοποιήσει τη δυναμική του για να προωθήσει την πολιτική του ατζέντα. Μεταξύ άλλων, τάσσεται υπέρ δραστικών περιορισμών στη μετανάστευση, της αποκατάστασης των σχέσεων με τη Ρωσία, της μείωσης της στήριξης προς την Ουκρανία και της αποχώρησης της Γερμανίας από το ευρώ.
Καθώς συνεχιζόταν η καταμέτρηση των ψήφων, παρέμενε ασαφές εάν το AfD θα μπορούσε τελικά να σχηματίσει κυβέρνηση. Η ευρύτερη πολιτική σημασία του αποτελέσματος, ωστόσο, ήταν ήδη εμφανής. Σύμφωνα με το δημόσιο τηλεοπτικό δίκτυο ZDF, η συμμετοχή στις εκλογές ήταν ιδιαίτερα υψηλή, φτάνοντας το 77%.
Ζίγκμουντ: "Γράψαμε ιστορία σε αυτή τη χώρα"
"Γράψαμε ιστορία σε αυτή τη χώρα", δήλωσε ο 35χρονος επικεφαλής του AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ, Ούλριχ Ζίγκμουντ, ο οποίος συγκέντρωσε χιλιάδες υποστηρικτές στις προεκλογικές του συγκεντρώσεις και παρουσίαζε επανειλημμένα μια νίκη στο κρατίδιο ως το πρώτο βήμα προς την κατάκτηση της εξουσίας σε ομοσπονδιακό επίπεδο στις εκλογές του 2029.
"Οι πολίτες έστειλαν ένα απολύτως ξεκάθαρο μήνυμα ότι επιθυμούν επιτέλους πολιτική αλλαγή και, πάνω απ' όλα, έδειξαν ότι θέλουν αυτή η αλλαγή να γίνει μαζί μας", ανέφερε ο Ζίγκμουντ.
Όταν δημοσιοποιήθηκαν τα πρώτα exit polls, ο υποψήφιος του AfD εμφανίστηκε αγκαλιασμένος με τους δύο συμπροέδρους του κόμματος, οι οποίοι πανηγύριζαν καθώς γινόταν σαφές το μέγεθος της νίκης. Στην εκλογική συγκέντρωση του κόμματος στο Μαγδεμβούργο ξέσπασαν έντονοι πανηγυρισμοί, με υποστηρικτές να κυματίζουν γερμανικές σημαίες και να αγκαλιάζονται.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δημοσίευσε στο Truth Social ένα στιγμιότυπο με το εκλογικό αποτέλεσμα, χωρίς να το συνοδεύσει με κάποιο σχόλιο, ενώ ηγέτες της ευρωπαϊκής ακροδεξιάς χαιρέτισαν τη νίκη ως μήνυμα υπέρ της πολιτικής αλλαγής.
Βαρύ πλήγμα για τον Μερτς
Το αποτέλεσμα αποτελεί σημαντικό πισωγύρισμα για τον Φρίντριχ Μερτς, η προσωπική δημοτικότητα του οποίου έχει υποχωρήσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Οι ψηφοφόροι εμφανίζονται απογοητευμένοι τόσο από τις μεταρρυθμίσεις που σχεδιάζει για την ανάκαμψη της γερμανικής οικονομίας όσο και από τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνεί δημόσια τις πολιτικές του, έχοντας υποπέσει σε σειρά επικοινωνιακών ατοπημάτων.
Δημοσκόπηση του ARD έδειξε ότι το 87% των ψηφοφόρων του κρατιδίου δηλώνει δυσαρεστημένο με την ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Ο Ζίγκμουντ έχει μάλιστα χαρακτηρίσει τον Μερτς "τον καλύτερο προεκλογικό σύμμαχο του AfD", ακριβώς εξαιτίας της χαμηλής δημοτικότητάς του στη Σαξονία-Άνχαλτ.
"Το συγκεκριμένο εκλογικό αποτέλεσμα αποτελεί, πάνω απ' όλα, ψήφο δυσπιστίας προς την ομοσπονδιακή κυβέρνηση", δήλωσε στο Reuters ο Μαρσέλ Φράτσερ, πρόεδρος του Γερμανικού Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών.
Ο Μερτς έχει δεσμευτεί να δώσει νέα ώθηση στη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης μέσω μεταρρυθμίσεων φιλικών προς τις επιχειρήσεις και αύξησης των δαπανών. Παράλληλα, είχε προειδοποιήσει πριν από τις εκλογές ότι ενδεχόμενη νίκη του AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ θα μπορούσε να βλάψει το κρατίδιο και να αποθαρρύνει ξένες επιχειρήσεις από το να επενδύσουν εκεί.
Τα κόμματα του γερμανικού πολιτικού mainstream έχουν αποκλείσει μέχρι στιγμής το ενδεχόμενο συνεργασίας με το AfD, το οποίο έχει χαρακτηριστεί ακροδεξιό εξτρεμιστικό από την αρμόδια υπηρεσία εσωτερικών πληροφοριών του κρατιδίου.
Εξαίρεση αποτελεί το κόμμα της Σάρα Βάγκενκνεχτ (BSW), η οποία φαινόταν να εξασφαλίζει την είσοδό της στο περιφερειακό κοινοβούλιο. Το BSW έχει θέσει στο τραπέζι την ιδέα μιας κυβέρνησης υπό έναν μη κομματικό πρωθυπουργό, η οποία θα στηρίζεται κάθε φορά σε διαφορετικές κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες, ακόμη και σε ψήφους του AfD.
Ο Ζίγκμουντ απέρριψε, ωστόσο, την πρόταση του BSW, χαρακτηρίζοντάς την "χάος", ενώ απέκλεισε συμφωνίες με άλλα κόμματα που θα εμπόδιζαν το AfD να εφαρμόσει τις αλλαγές που έχει υποσχεθεί. "Αν φτάσουμε σε αδιέξοδο, τότε πολύ απλά θα γίνουν νέες εκλογές", δήλωσε.
Οι Χριστιανοδημοκράτες του Μερτς ανακοίνωσαν ότι θα διερευνήσουν τη δυνατότητα συνομιλιών με τα υπόλοιπα κόμματα, αν και για τον σχηματισμό κυβέρνησης ενδέχεται να απαιτηθεί η συνεργασία πολιτικών δυνάμεων με πολύ διαφορετικές θέσεις. Στη Θουριγγία, για παράδειγμα, οι Χριστιανοδημοκράτες κυβερνούν ως κυβέρνηση μειοψηφίας με την ανοχή της Αριστεράς (Die Linke).
Παρότι η Σαξονία-Άνχαλτ, που ανήκε στην πρώην Ανατολική Γερμανία, είναι ένα από τα μικρότερα κρατίδια της χώρας, με πληθυσμό λίγο πάνω από δύο εκατομμύρια κατοίκους, το αποτέλεσμα αναδεικνύει την ταχύτατη άνοδο του AfD από την ίδρυσή του το 2013.
Σε εθνικό επίπεδο, το AfD βρίσκεται πλέον στην κορυφή των δημοσκοπήσεων. Πρόσφατη μέτρηση του INSA το φέρνει στο 28%, με σαφές προβάδισμα έναντι των Χριστιανοδημοκρατών, οι οποίοι συγκεντρώνουν 20%.
Σκληρή γραμμή στο μεταναστευτικό
Παρότι κόμματα της σκληρής Δεξιάς έχουν ενισχυθεί τα τελευταία χρόνια και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, το ναζιστικό παρελθόν της Γερμανίας αποτελεί έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους τα παραδοσιακά κόμματα εξακολουθούν να αποφεύγουν οποιαδήποτε συνεργασία με το AfD.
Από την πλευρά του, το κόμμα απορρίπτει τις κατηγορίες περί εξτρεμισμού, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για κινδυνολογία και προσβολή απέναντι στα εκατομμύρια των πολιτών που το στηρίζουν.
Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας, το AfD επιχείρησε να αξιοποιήσει την αυξανόμενη απογοήτευση απέναντι στα παραδοσιακά κόμματα, τα οποία παρουσιάζει ως κουρασμένα και αποκομμένα από την κοινωνία. Αντιπαραθέτει μια σειρά σκληρών πολιτικών προτάσεων και ένα αφήγημα επιστροφής σε ασφαλέστερους και καθαρότερους δημόσιους χώρους, αλλά και ενίσχυσης της υπερηφάνειας για τη γερμανική ταυτότητα.
"Είναι ξεκάθαρο ότι χρειαζόμαστε αλλαγή στη Γερμανία και στη Δυτική Ευρώπη. Και πιστεύω ότι από εδώ δίνεται σίγουρα το έναυσμα, είτε αρέσει σε κάποιους είτε όχι", δήλωσε ο Άντονι Λι, ο οποίος βρέθηκε στην εκλογική συγκέντρωση του AfD. "Είμαι πατέρας, είμαι επιχειρηματίας και ξέρω ότι τα πράγματα δεν μπορούν να συνεχίσουν έτσι στη Γερμανία".
Το πρόγραμμα του AfD προβλέπει, μεταξύ άλλων, παρεμβάσεις στα σχολεία και στους πολιτιστικούς θεσμούς με στόχο την προώθηση πιο παραδοσιακών αξιών, αυστηρότερους περιορισμούς στη μετανάστευση και ριζικές αλλαγές στη δημόσια ραδιοτηλεόραση. Προτείνει επίσης τα παιδιά προσφύγων να διδάσκονται σε χωριστές τάξεις.
Παράλληλα, ζητά να απαγορευτούν οι σημαίες του ουράνιου τόξου στα σχολεία και να υψώνεται καθημερινά η γερμανική σημαία, ενώ προτείνει την ανάκρουση του εθνικού ύμνου από μαθητές και εκπαιδευτικούς στις σχολικές γιορτές.
Στις υπόλοιπες προτάσεις του περιλαμβάνονται περιπολίες πολιτών, περισσότερη διδασκαλία της ρωσικής γλώσσας στα σχολεία και διακοπή της κατασκευής νέων αιολικών πάρκων.
Ποια είναι τα σενάρια για την επόμενη ημέρα
Σενάριο 1: Κυβέρνηση υπό το AfD
Παρά τη σαρωτική πρωτιά του, το AfD δεν διαθέτει την απόλυτη πλειοψηφία στο κοινοβούλιο της Σαξονίας-Άνχαλτ, ενώ τα υπόλοιπα κόμματα έχουν αποκλείσει έναν κυβερνητικό συνασπισμό μαζί του. Μετά το αποτέλεσμα, ωστόσο, ο επικεφαλής του κόμματος στο κρατίδιο, Ούλριχ Ζίγκμουντ, δήλωσε ότι είναι διατεθειμένος να προσεγγίσει οποιαδήποτε πολιτική δύναμη είναι πρόθυμη να στηρίξει την εφαρμογή της πολιτικής του AfD.
Μία ακόμη επιλογή θα ήταν ο σχηματισμός κυβέρνησης μειοψηφίας. Σε αυτή την περίπτωση, το AfD θα χρειαζόταν τη στήριξη βουλευτών άλλων κομμάτων τόσο για την προώθηση της νομοθετικής του ατζέντας όσο και για την εκλογή του Ζίγκμουντ στην πρωθυπουργία του κρατιδίου.
CDU, SPD, Πράσινοι και Die Linke έχουν αποκλείσει τη συνεργασία με το AfD. Ωστόσο, σύμφωνα με την Tagesschau, στον τρίτο γύρο της διαδικασίας εκλογής πρωθυπουργού ακόμη και μία διαφοροποίηση από άλλη κοινοβουλευτική ομάδα θα μπορούσε να ανατρέψει τις ισορροπίες υπέρ του Ζίγκμουντ.
Σενάριο 2: Κυβέρνηση υπό το CDU
Εξίσου περίπλοκη είναι η προσπάθεια σχηματισμού κυβέρνησης υπό τους Χριστιανοδημοκράτες. CDU, SPD και Πράσινοι διαθέτουν συνολικά μόλις 31 από τις 83 έδρες και επομένως βρίσκονται αρκετά μακριά από την απαιτούμενη πλειοψηφία.
Το CDU έχει αποκλείσει συνασπισμό με το Die Linke. Θα μπορούσε, ωστόσο, να επιχειρήσει να σχηματίσει κυβέρνηση μειοψηφίας μαζί με SPD και Πράσινους, με την ανοχή της Αριστεράς. Σε ένα τέτοιο σενάριο, οι τέσσερις πολιτικές δυνάμεις θα συγκέντρωναν 39 ψήφους – ακριβώς όσες διαθέτει και το AfD – αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο αδιεξόδου.
Το BSW στον ρόλο του ρυθμιστή
Κάπου εδώ μπαίνει στην εξίσωση η Συμμαχία Σάρα Βάγκενκνεχτ (BSW). Οι πέντε βουλευτές της μπορούν να αποδειχθούν καθοριστικοί για την έκβαση της διαδικασίας.
Η επικεφαλής του BSW στο κρατίδιο, Κλαούντια Βίτιγκ, δήλωσε μετά τις εκλογές ότι δεν προτίθεται να ψηφίσει ούτε τον Ζίγκμουντ του AfD ούτε τον Σβεν Σούλτσε του CDU, αν και άφησε ανοιχτή την πόρτα για συνεργασία με το AfD σε επιμέρους ζητήματα.
Με τις δύο πλευρές να μπορούν να βρεθούν στις 39 ψήφους, ακόμη και ένας βουλευτής του BSW θα μπορούσε τελικά να γείρει την πλάστιγγα και να κρίνει ποιος θα αναλάβει την πρωθυπουργία της Σαξονίας-Άνχαλτ.
Με πληροφορίες από Reuters, Tagesschau