Πώς η συμφωνία του Τραμπ θα βγάλει ενισχυμένη την οικονομία του Ιράν - Η παγίδα που δεν "είδαν" οι ΗΠΑ

Majid Asgaripour / WANA via REUTERS

Παρά τα πολλαπλά πλήγματα που έχει δεχθεί το Ιράν με το Ναυτικό του αποδεκατισμένο, την Πολεμική Αεροπορία του σε μεγάλο βαθμό κατεστραμμένη και την οικονομία του σε βαθιά κρίση, έπειτα από μήνες πολέμου και αποκλεισμού των λιμανιών του, η συμφωνία με τις ΗΠΑ θα μπορούσε τελικά να το φέρει σε καλύτερη οικονομική θέση από ό,τι πριν από την έναρξη των εχθροπραξιών.

Το μνημόνιο κατανόησης των 14 σημείων μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής προβλέπει την αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων, σημαντική άρση κυρώσεων, μαζική χρηματοδοτική στήριξη και την παροχή άδειας στο Ιράν να εξάγει ελεύθερα το πετρέλαιό του.

Αν και πολλά στοιχεία της συμφωνίας, η οποία θα υπογραφεί στην Ελβετία την Παρασκευή 19 Ιουνίου, παραμένουν αβέβαια, τα οικονομικά κίνητρα που περιλαμβάνει θα μπορούσαν να προσφέρουν στην ιρανική κυβέρνηση τους πόρους για να ανασυγκροτήσει την οικονομία της και ενδεχομένως να εξομαλύνει τις σχέσεις της με ξένους επενδυτές. Αυτό θα αποτελούσε καθοριστική αλλαγή δεδομένων.

Πωλήσεις πετρελαίου

Το σημαντικότερο και πιο άμεσο όφελος, σύμφωνα με την ανάλυση του CNN, αποτελεί η επαναφορά της βασικής πηγής εσόδων του καθεστώτος: των εξαγωγών πετρελαίου.

Με την άρση των κυρώσεων, το Ιράν θα μπορεί να διαθέσει ελεύθερα δεκάδες εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου που βρίσκονται αποθηκευμένα σε δεξαμενόπλοια.

Παράλληλα, εκτιμάται ότι θα μπορεί να εξάγει περίπου 2 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, ποσότητα κατά περίπου ένα τρίτο μεγαλύτερη από εκείνη που εξήγαγε πριν από τον πόλεμο, σύμφωνα με τον Χόρχε Λεόν, επικεφαλής γεωπολιτικής ανάλυσης της συμβουλευτικής εταιρείας Rystad.

Και επειδή οι εξαγωγές αυτές θα πραγματοποιούνται πλέον νόμιμα και χωρίς κυρώσεις, η Τεχεράνη δεν θα χρειάζεται να προσφέρει μεγάλες εκπτώσεις στους αγοραστές της, όπως συνέβαινε μέχρι σήμερα.

"Αυτό μοιάζει με μια αρκετά καλή συμφωνία για το Ιράν", δήλωσε ο Λεόν.

Σύμφωνα με την Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ (EIA), περίπου το 50% των εσόδων του ιρανικού καθεστώτος προέρχεται από τις πωλήσεις πετρελαίου.

Για να παρακάμψει τις αμερικανικές κυρώσεις, η Ισλαμική Δημοκρατία βασιζόταν επί χρόνια σε έναν "σκιώδη στόλο" δεξαμενόπλοιων προκειμένου να εξάγει το πετρέλαιό του, σχεδόν αποκλειστικά προς την Κίνα.

Ωστόσο, ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός των τελευταίων μηνών ουσιαστικά διέκοψε κάθε εξαγωγή ιρανικού πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο.

Η συμφωνία προβλέπει ότι το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ θα χορηγήσει άμεσα στο Ιράν εξαιρέσεις από τις κυρώσεις, επιτρέποντάς του να μεταφέρει, να ασφαλίζει και να πωλεί πετρέλαιο, αλλά και, κυρίως, να εισπράττει τα έσοδα από αυτές τις πωλήσεις μέσω του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Εάν η εξαίρεση από τις κυρώσεις ισχύσει μόνο για το διάστημα των 60 ημερών που προβλέπει η μεταβατική περίοδος μετά την υπογραφή της συμφωνίας, οι διεθνείς αγοραστές ενδέχεται να διστάσουν να συμμετάσχουν, προειδοποίησε ο Χομαγιούν Φαλακσάχι, αναλυτής της αγοράς πετρελαίου στην Kpler.

Ωστόσο, το Ιράν συμφώνησε επίσης να επιτρέπει τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ χωρίς τέλη μόνο για 60 ημέρες. Αυτό σημαίνει ότι στη συνέχεια θα μπορούσε να επαναφέρει χρεώσεις στα δεξαμενόπλοια, περίπου 1 δολάριο ανά βαρέλι πετρελαίου, αποκομίζοντας έσοδα που φτάνουν τα 2 εκατ. δολάρια ανά δεξαμενόπλοιο που διέρχεται από τη στρατηγική θαλάσσια οδό.

Παράλληλα, η επανεκκίνηση των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου φαίνεται ήδη να εξελίσσεται δυναμικά. Σύμφωνα με την εταιρεία ναυτιλιακών πληροφοριών TankerTrackers, το Ιράν εξήγαγε επιτυχώς 3,8 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου μέσω του Στενού του Ορμούζ αυτή την εβδομάδα, μετά την αμερικανική απόφαση να τερματίσει τον ναυτικό αποκλεισμό.

Αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων

Η Ισλαμική Δημοκρατία θα μπορούσε να αποκαταστήσει γρήγορα τη ρευστότητά του εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής αποδεσμεύσουν περισσότερα από 100 δισ. δολάρια ιρανικών κεφαλαίων που σήμερα παραμένουν "παγωμένα" σε τράπεζες ανά τον κόσμο.

Παρότι το χρονοδιάγραμμα και η έκταση της αποδέσμευσης δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί, η συμφωνία αναφέρει ότι τα "παγωμένα" κεφάλαια και περιουσιακά στοιχεία του Ιράν θα καταστούν "πλήρως διαθέσιμα" για χρήση από την Κεντρική Τράπεζα της χώρας.

Ιρανικά μέσα ενημέρωσης και αναλυτές εκτιμούν ότι το Ιράν διαθέτει "παγωμένα" περιουσιακά στοιχεία ύψους 124 έως 167 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο ένα τέταρτο της ετήσιας οικονομικής παραγωγής της χώρας πριν από τον πόλεμο, σύμφωνα με τον Φρέντερικ Σνάιντερ, μη μόνιμο ανώτερο ερευνητή του Middle East Council.

Τα πιο άμεσα διαθέσιμα κεφάλαια είναι περίπου 12 δισεκατομμύρια δολάρια που βρίσκονται στο Κατάρ, σημείωσε ο Γκρέγκορι Μπριου, ανώτερος αναλυτής για το Ιράν και την ενέργεια στην Eurasia Group.

Η Τεχεράνη επέμενε στην απόκτηση πρόσβασης σε σημαντικό μέρος των "παγωμένων" περιουσιακών της στοιχείων πριν συμφωνήσει σε οποιαδήποτε συμφωνία. Ωστόσο, Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε στο CNN την Κυριακή 14/6 ότι: "Κανένα παγωμένο κεφάλαιο δεν θα αποδεσμευτεί εάν οι Ιρανοί δεν εφαρμόσουν τις δεσμεύσεις που έχουν αναλάβει".

Διαβάστε Επίσης

Bloomberg: Ο Τραμπ ήθελε καλύτερη συμφωνία με το Ιράν από αυτή του Ομπάμα, αλλά υπογράφει χειρότερη

Επενδυτικό ταμείο

Η συμφωνία θα μπορούσε να οδηγήσει στη δημιουργία επενδυτικού ταμείου ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο θα μπορούσε να συμβάλλει καθοριστικά στην ανοικοδόμηση της χώρας.

Οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις κατέστρεψαν σημαντικό μέρος των ιρανικών υποδομών, συμπεριλαμβανομένων χαλυβουργιών και πετροχημικών εγκαταστάσεων. Οι Αρχές της Ισλαμικής Δημοκρατίας εκτιμούν ότι οι ζημιές ανέρχονται σε περίπου 270 δισεκατομμύρια δολάρια, αν και ο αριθμός αυτός δεν είναι δυνατόν να επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα.

Σύμφωνα με τον Αντνάν Μαζαρέι, ανώτερο ερευνητή του Peterson Institute for International Economics και πρώην αναπληρωτή διευθυντή του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, η αποκατάσταση αυτών των βιομηχανιών θα απαιτήσει σημαντικούς πόρους και χρόνο.

Οι λεπτομέρειες του σχεδίου παραμένουν ασαφείς, ωστόσο, σύμφωνα με την κυβέρνηση Τραμπ, το επενδυτικό ταμείο θα χρηματοδοτηθεί από ιδιωτικά κεφάλαια και όχι από τους Αμερικανούς φορολογούμενους.

Ο Ρεπουμπλικάνος πρόεδρος των ΗΠΑ δήλωσε την Τετάρτη 17/6, στο περιθώριο της συνόδου της G7, ότι άλλες χώρες και ιδιώτες επενδυτές θα μπορούν να συμμετάσχουν στην ανοικοδόμηση της ιρανικής οικονομίας, αν και εξέφρασε αμφιβολίες για το κατά πόσο θα υπάρξει άμεσο ενδιαφέρον.

"Αν το κάνουν, καλώς. Αλλά, θα έλεγα ότι δεν θα το κάνουν για κάποιο διάστημα, μέχρι να διαπιστώσουν ποια θα είναι η συμπεριφορά τους", σημείωσε χαρακτηριστικά.

Άρση κυρώσεων κατά του Ιράν

Η άρση των κυρώσεων κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας θα μπορούσε να επιτρέψει στις ιρανικές επιχειρήσεις και τράπεζες να συναλλάσσονται ελεύθερα με τον υπόλοιπο κόσμο, τόσο σε αγαθά όσο και σε χρηματοοικονομικές υπηρεσίες.

Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να καταστήσει ορισμένα ξένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα πιο πρόθυμα να συνεργαστούν με το Ιράν. Ωστόσο, πολλά από αυτά είναι πιθανό να παραμείνουν επιφυλακτικά, εκτός εάν το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών εκδώσει συγκεκριμένες άδειες για επιμέρους συναλλαγές.

Όπως δήλωσε ο Μαζαρέι: "Όταν υπάρχει ασάφεια και αβεβαιότητα, οι τράπεζες δεν είναι διατεθειμένες να αναλάβουν ρίσκο, επειδή πολλές έχουν τιμωρηθεί αυστηρά από τις ΗΠΑ για συναλλαγές με το Ιράν".

Πρόσθεσε ότι: "Θα θελήσουν διαβεβαιώσεις ότι το καθεστώς αυτό δεν θα ανατραπεί ξαφνικά και δεν θα επανέλθουν οι κυρώσεις".

Η άρση των κυρώσεων σε βάρος ξένων επενδυτών και επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στο Ιράν, θα αποτελούσε σημαντική μεταβολή σε σχέση με την αμερικανική πολιτική των τελευταίων περίπου πέντε δεκαετιών.

Ο Ντόναλντ Τραμπ και άλλα μέλη της κυβέρνησής του έχουν υποστηρίξει ότι οι κυρώσεις θα αρθούν μόνο εφόσον το ιρανικό καθεστώς τηρήσει τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει στο πλαίσιο της συμφωνίας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν τον τερματισμό του πυρηνικού του προγράμματος.

Υπάρχει, ωστόσο, μια σημαντική παράμετρος: δεν είναι σαφές πόση εξουσία διαθέτει ο Τραμπ για να άρει μονομερώς όλες τις κυρώσεις. Ένα επιφυλακτικό Κογκρέσο ενδέχεται να χρειαστεί να εγκρίνει μέρος της προβλεπόμενης ελάφρυνσης των κυρώσεων.

Τι θα μπορούσε να σημαίνει

Όλα τα παραπάνω προϋποθέτουν ότι η συμφωνία θα διατηρηθεί σε ισχύ και θα εφαρμοστεί στην πράξη, κάτι που δεν είναι καθόλου δεδομένο. Ωστόσο, το πλαίσιο που διαμορφώνεται, θα μπορούσε να αφήσει το Ιράν σε σημαντικά βελτιωμένη οικονομική κατάσταση σε σχέση με σήμερα.

Ήδη, οι συναλλαγματικές ισοτιμίες που αφορούν τις διεθνείς συναλλαγές ιρανικών προϊόντων στη μαύρη αγορά έχουν παρουσιάσει μικρή βελτίωση, κάτι που, σύμφωνα με τον Μαζαρέι, αποτελεί την πρώτη ένδειξη πιθανών θετικών εξελίξεων για την οικονομία της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε τελικά να συμβάλλει στη μείωση των πιέσεων από τον εξαιρετικά υψηλό πληθωρισμό στο Ιράν, ο οποίος κατά μέσο όρο ξεπέρασε το 50% τους τελευταίους 12 μήνες, καταγράφοντας το υψηλότερο επίπεδο από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ο πληθωρισμός στα τρόφιμα έχει κινηθεί σε επίπεδα άνω του 100%.

Διαβάστε Επίσης

Τον… χαβά του ο Τραμπ: "Αν δεν έχουμε συμφωνία σε 60 μέρες, θα βομβαρδίσουμε ξανά το Ιράν"

Σύμφωνα με τον Αντνάν Μαζαρέι, περίπου το 90% του ιρανικού εμπορίου διέρχεται μέσω του Περσικού Κόλπου. Οι ξένες επενδύσεις θα μπορούσαν να συμβάλλουν σημαντικά στην αποκατάσταση της οικονομικής δραστηριότητας που συρρικνώθηκε εξαιτίας του αμερικανικού αποκλεισμού στα Στενά του Ορμούζ.

Παράλληλα, το Ιράν θα μπορούσε να αξιοποιήσει τα νέα κεφάλαια για να αποκαταστήσει την πρόσβαση στο διαδίκτυο, καθώς οι πολύμηνες διακοπές προκάλεσαν σοβαρά προβλήματα στην οικονομία και ανάγκασαν ορισμένες επιχειρήσεις να προχωρήσουν σε απολύσεις προσωπικού.

Επιπλέον, η Τεχεράνη θα μπορούσε να επενδύσει στην αναβάθμιση των γερασμένων πετρελαϊκών υποδομών της, ενισχύοντας τη θέση της ως πιο ανταγωνιστικού παίκτη στην παγκόσμια αγορά ενέργειας.

Ωστόσο, αυτοί είναι αισιόδοξοι στόχοι για ένα καθεστώς που έχει αποδειχθεί ανίκανο, ή απρόθυμο να διατηρήσει την ίδια του την οικονομία σε βιώσιμη πορεία.

"Πέρα από τις κυρώσεις που έχουν πλήξει πολύ σοβαρά το Ιράν, το βασικό πρόβλημα της χώρας είναι αναμφισβήτητα η κακοδιαχείριση και η διαφθορά", δήλωσε ο Μαζαρέι.

Αυτό σημαίνει ότι, αν η ιστορία αποτελεί οδηγό, οι απλοί Ιρανοί πολίτες ενδέχεται να μην είναι οι βασικοί ωφελημένοι.

Χωρίς επαρκείς μηχανισμούς ελέγχου και διαφάνειας, τα χρήματα θα μπορούσαν αντίθετα να χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση ένοπλων οργανώσεων και μυστικών επιχειρήσεων στη Μέση Ανατολή και πέραν αυτής, δηλαδή ακριβώς του είδους των δραστηριοτήτων που, σύμφωνα με την κυβέρνηση Τραμπ, επιδίωκε να αποτρέψει όταν αποφάσισε να εμπλακεί στον πόλεμο.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr