Σε βίντεο στα social media εμφανίστηκε το απόγευμα της Δευτέρας ο Φλάβιο Μπολσονάρου, προκειμένου να ευχαριστήσει όσους είχαν στηρίξει την υποψηφιότητά του για την προεδρία της Βραζιλίας. Η παρέμβασή του έγινε μία ημέρα μετά την ήττα του στις εκλογές.
Στο ίδιο βίντεο, αποκάλυψε ότι η Ομοσπονδιακή Αστυνομία είχε ζητήσει να παραδώσει το διαβατήριό του, στο πλαίσιο έρευνας για διαφθορά. Ο ίδιος παρουσίασε την εξέλιξη ως απόπειρα "εκφοβισμού", επιμένοντας ότι δεν είχε σκοπό να εγκαταλείψει τη χώρα.
"Δεν σκέφτηκα ποτέ να φύγω από τη χώρα", δήλωνε, διαβεβαιώνοντας ότι θα παρέδιδε το διαβατήριό του."Κανείς δεν θα με φιμώσει", τόνιζε.
Λιγότερο από δύο ημέρες αργότερα, ωστόσο, τα δεδομένα είχαν αλλάξει δραματικά. Τις πρώτες πρωινές ώρες της Τετάρτης (28/10), ο Φλάβιο Μπολσονάρου, η σύζυγός του και οι δύο κόρες τους έφτασαν με ιδιωτικό αεροσκάφος στο αεροδρόμιο Opa-locka Executive, στο Μαϊάμι.
Όπως αναφέρουν οι Financial Times, είχε προηγηθεί μια μυστική διαδρομή διάρκειας περίπου 24 ωρών, με σταθμούς στην Αργεντινή και τον Ισημερινό. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, πρόσωπα από το περιβάλλον του φέρεται να διέδιδαν διαφορετικές εκδοχές για το πού βρισκόταν, περιπλέκοντας τις προσπάθειες των Αρχών να εξακριβώσουν τις κινήσεις του.
Από την υπόσχεση για αντιπολίτευση στην αιφνιδιαστική αναχώρηση
Μέχρι τη Δευτέρα, ο Φλάβιο Μπολσονάρου εμφανιζόταν αποφασισμένος να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στην αντιπολίτευση απέναντι στον Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα. Ο βετεράνος αριστερός πολιτικός είχε επικρατήσει στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών, παρά τις προβλέψεις των δημοσκοπήσεων.
Την Τετάρτη, όμως, ο δεξιός πολιτικός βρισκόταν πλέον στις Ηνωμένες Πολιτείες. Από εκεί κατήγγειλε πολιτική δίωξη και υποστήριξε ότι ο ίδιος ήταν ο πραγματικός νικητής της εκλογικής αναμέτρησης, αμφισβητώντας το αποτέλεσμα χωρίς να παρουσιάσει αποδεικτικά στοιχεία.
Η αναχώρησή του από τη Βραζιλία πυροδότησε μια νέα αντιπαράθεση γύρω από το ποιος ευθύνεται για την εξέλιξη και κατά πόσο οι ενέργειες των Αρχών ήταν δικαιολογημένες. Η σύγκρουση αυτή αναμένεται να επηρεάσει όχι μόνο την εσωτερική πολιτική σκηνή αλλά και τις σχέσεις της Βραζιλίας με τις ΗΠΑ.
Λίγο μετά την άφιξή του στο Μαϊάμι, ο Μπολσονάρου δημοσιοποίησε ανακοίνωση στην οποία περιέγραφε την υπόθεση ως ένα "πολιτικά υποκινούμενο κυνήγι μαγισσών". Παράλληλα, επανέλαβε τους ισχυρισμούς του για χειραγώγηση της εκλογικής διαδικασίας.
"Παρουσιάζομαι στον βραζιλιάνικο λαό και στη διεθνή κοινότητα ως ο πραγματικά εκλεγμένος πρόεδρος της Βραζιλίας", ανέφερε σε δήλωση που διανεμήθηκε από συμμάχους του, χωρίς να παρουσιάσει κανένα στοιχείο που να στηρίζει τον ισχυρισμό του.
Από την πλευρά του, ο Λούλα είχε ήδη τοποθετηθεί δημόσια την Τρίτη, πριν ο αντίπαλός του διατυπώσει τις καταγγελίες περί νοθείας. Ο νέος πρόεδρος της Βραζιλίας χαρακτήρισε "ντροπή" την αποχώρηση του Μπολσονάρου από τη χώρα. "Ένας πολίτης που φεύγει κρυφά από τη χώρα συνήθως έχει κάτι να κρύψει", είπε ο Λούλα.
Η έρευνα για ξέπλυμα χρήματος και το αίτημα για το διαβατήριο
Η υπόθεση της αποχώρησης του Φλάβιο Μπολσονάρου συνδέεται με έρευνα για φερόμενο ξέπλυμα χρήματος, την οποία χειρίζεται ο δικαστής του Ανώτατου Δικαστηρίου της Βραζιλίας Αλεσάντρε ντε Μοράες.
Ο πατέρας του, Ζαΐρ Μπολσονάρου, είχε καταδικαστεί πέρυσι σε 27 χρόνια φυλάκισης για συμμετοχή σε σχέδιο πραξικοπήματος με στόχο την ανατροπή του αποτελέσματος των εκλογών του 2022, στις οποίες είχε ηττηθεί επίσης από τον Λούλα.
Ο ντε Μοράες ήταν ο δικαστής που προήδρευσε και στη δίκη του πρώην προέδρου. Στην περίπτωση του Φλάβιο, ωστόσο, δεν είχε εκδοθεί ένταλμα σύλληψης, ενώ μέχρι στιγμής δεν του έχουν απαγγελθεί κατηγορίες. Ο ίδιος αρνείται οποιαδήποτε παρανομία.
Το θρίλερ με την εξαφάνισή του ξεκίνησε λίγο μετά την ανακοίνωση της νίκης του Λούλα στον δεύτερο γύρο της Κυριακής. Σύμφωνα με υποστηρικτές του, η Ομοσπονδιακή Αστυνομία ζήτησε την κατάσχεση του διαβατηρίου του μόλις επτά λεπτά μετά τη δημοσιοποίηση του τελικού εκλογικού αποτελέσματος.
Το αίτημα εγκρίθηκε από τον δικαστή ντε Μοράες. Η αστυνομία είχε εκφράσει ανησυχίες ότι ο Μπολσονάρου ενδέχεται να εγκαταλείψει τη χώρα, ιδίως επειδή ο Γουίλερ Τομάζ, ο δεύτερος ελεγχόμενος στην ίδια υπόθεση, βρισκόταν ήδη στη Φλόριντα.
Η εξέλιξη αυτή βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της δημόσιας αντιπαράθεσης. Οι υποστηρικτές του Μπολσονάρου επικαλούνται την ταχύτητα με την οποία κινήθηκαν οι αρχές, υποστηρίζοντας ότι η ενέργεια είχε πολιτικά κίνητρα. Από την άλλη πλευρά, οι αστυνομικές αρχές μπορούν να υποστηρίξουν ότι η αναχώρησή του επιβεβαίωσε τις ανησυχίες τους για πιθανή διαφυγή.
Οι συναντήσεις που δεν έγιναν και το μήνυμα στον συνεργάτη του
Την Τρίτη, ο Φλάβιο Μπολσονάρου επρόκειτο να συναντηθεί στην Μπραζίλια με πολιτικούς συμμάχους του, προκειμένου να συζητήσουν τη στρατηγική που θα ακολουθούσε μετά την εκλογική ήττα. Δεν εμφανίστηκε, ενώ παράλληλα σταμάτησε να απαντά στα μηνύματα που λάμβανε.
Ο γερουσιαστής Ροζέριο Μαρίνιο, ο οποίος είχε συντονίσει την προεκλογική του εκστρατεία, δήλωσε ότι είχε λάβει μήνυμα από τον Μπολσονάρου στις 8 το πρωί. Σε αυτό, ο πολιτικός τού ανέφερε πως χρειαζόταν λίγο χρόνο για να καθαρίσει το μυαλό του.
Ο Μαρίνιο παραδέχθηκε ότι η εξαφάνιση του συνεργάτη του τον "αιφνιδίασε", προσθέτοντας, ωστόσο, ότι κατανοούσε τους λόγους που ενδέχεται να τον οδήγησαν στην απόφαση να φύγει.
Αναφερόμενος στις ενέργειες της αστυνομίας, σχολίασε: "Μου φαίνεται σαν προετοιμασία για κάτι ακόμη πιο διωκτικό".
Την ίδια ώρα, φίλος της οικογένειας δήλωσε ότι "όλοι αιφνιδιάστηκαν". Όπως ανέφερε, ακόμη και ο Ζαΐρ Μπολσονάρου ενημερώθηκε από τα μέσα ενημέρωσης την Τρίτη ότι ο μεγαλύτερος γιος του είχε εξαφανιστεί.
Οι αντικρουόμενες πληροφορίες για την τοποθεσία του
Οι πρώτες αναφορές ότι ο Φλάβιο Μπολσονάρου σχεδίαζε να φύγει από τη Βραζιλία εμφανίστηκαν αργά το πρωί της Τρίτης. Το αργεντίνικο ενημερωτικό μέσο Infobae μετέδωσε ότι ο πολιτικός και η οικογένειά του είχαν περάσει τα σύνορα με την Αργεντινή και κατευθύνονταν προς τις ΗΠΑ.
Οι βραζιλιάνικες αρχές άρχισαν να εξετάζουν τα στοιχεία από τις συνοριακές διελεύσεις. Την ίδια στιγμή, οι μεταναστευτικές αρχές της Αργεντινής ανακοίνωσαν ότι δεν είχαν εντοπίσει καταγραφή που να επιβεβαιώνει ότι ο Μπολσονάρου είχε εισέλθει στη χώρα.
Η σύγχυση εντάθηκε όταν βραζιλιάνικα μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν ότι ενδέχεται να είχε ταξιδέψει προς τις Ηνωμένες Πολιτείες μέσω Βενεζουέλας.
Αργότερα, πρόσωπα από το περιβάλλον της οικογένειας και πολιτικοί σύμμαχοι, οι οποίοι μίλησαν ανώνυμα σε βραζιλιάνικα και διεθνή μέσα, υποστήριξαν ότι ο Μπολσονάρου είχε ήδη φτάσει στη Φλόριντα και βρισκόταν μαζί με τον αδελφό του, Εντουάρντο.
Ο Εντουάρντο ζει αυτοεξόριστος στις ΗΠΑ, έπειτα από την καταδίκη του στη Βραζιλία για απόπειρα παρέμβασης στη δικαστική διαδικασία που αφορούσε τον πατέρα του.
Οι πληροφορίες για την παρουσία του Μπολσονάρου στις ΗΠΑ αποδείχθηκαν ότι προηγούνταν της επίσημης επιβεβαίωσης της διαδρομής του. Η αλληλουχία των αναφορών έχει προκαλέσει ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο υπήρξε οργανωμένη προσπάθεια να παραπλανηθούν οι αρχές ως προς τις μετακινήσεις του.
Η μυστική διαδρομή από την Αργεντινή στο Μαϊάμι
Τις πρώτες ώρες της Τετάρτης, οι μεταναστευτικές αρχές της Αργεντινής ανακοίνωσαν ότι ο Φλάβιο Μπολσονάρου, η σύζυγός του και οι δύο κόρες τους είχαν περάσει οδικώς στη χώρα το προηγούμενο βράδυ.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που δόθηκαν στη δημοσιότητα, η οικογένεια διέσχισε στις 22:50 τη γέφυρα Τανκρέντο Νέβες, μήκους σχεδόν 500 μέτρων, και εισήλθε στο Πουέρτο Ιγκουασού.
Καθώς το βραζιλιάνικο διαβατήριο του Μπολσονάρου είχε ήδη ανασταλεί, μία από τις εκδοχές που εξετάζονται είναι ότι χρησιμοποίησε το ιταλικό του διαβατήριο για να περάσει τα σύνορα.
Περίπου 40 λεπτά μετά την είσοδο στην Αργεντινή, τα μέλη της οικογένειας επιβιβάστηκαν σε ιδιωτικό αεροσκάφος με προορισμό το Γκουαγιακίλ του Ισημερινού, σύμφωνα με τις αργεντίνικες μεταναστευτικές αρχές.
Στη συνέχεια, το αεροσκάφος διέσχισε την Καραϊβική με κατεύθυνση το Μαϊάμι, όπως προκύπτει από τα δεδομένα της υπηρεσίας παρακολούθησης πτήσεων FlightAware. Η πορεία του αεροσκάφους δεν πέρασε καθόλου από τον εναέριο χώρο της Βραζιλίας.
Το πολιτικό κόστος και η μάχη για την εκλογική νομιμοποίηση
Το επόμενο διάστημα θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό από το αν ο Φλάβιο Μπολσονάρου θα πείσει τους πολιτικούς του συμμάχους και τους ψηφοφόρους του ότι η αποχώρησή του ήταν αναγκαστική, λόγω μιας άδικης και πολιτικά υποκινούμενης έρευνας.
Οι υποστηρικτές του προβάλλουν ήδη το γεγονός ότι η αστυνομία κινήθηκε λίγα λεπτά μετά την ανακοίνωση του εκλογικού αποτελέσματος. Κατά την άποψή τους, ο χρόνος της απόφασης εγείρει ερωτήματα για τα κίνητρα των Αρχών.
Η αστυνομία, από την πλευρά της, μπορεί να αντιτείνει ότι οι εξελίξεις δικαιώνουν τις ανησυχίες της για ενδεχόμενη φυγή του πολιτικού στο εξωτερικό.
Παράλληλα, οι Αρχές αναμένεται να επισημάνουν ότι δεν είχε εκδοθεί ένταλμα σύλληψης σε βάρος του. Το μέτρο που είχε ζητηθεί αφορούσε αποκλειστικά την παράδοση του διαβατηρίου του, μια πρακτική που εφαρμόζεται και σε άλλες έρευνες, όταν θεωρείται αναγκαίο να αποτραπεί η αναχώρηση ενός ελεγχόμενου προσώπου από τη χώρα.
Ο Μπολσονάρου ενδέχεται να βρει υποστήριξη στην καταγγελία του ότι βρίσκεται αντιμέτωπος με πολιτική δίωξη. Η προσπάθειά του, όμως, να πείσει ότι το εκλογικό αποτέλεσμα ήταν προϊόν νοθείας αντιμετωπίζει μεγαλύτερα εμπόδια, καθώς δεν έχει παρουσιάσει αποδεικτικά στοιχεία.
Επιπλέον, το ίδιο του το κόμμα είχε ανακοινώσει τη Δευτέρα ότι αποδέχεται το αποτέλεσμα των εκλογών, γεγονός που περιπλέκει την προσπάθεια αμφισβήτησής του.
Τα ερωτήματα για τον ρόλο της Αργεντινής και των ΗΠΑ
Η υπόθεση έχει αποκτήσει και διεθνή διάσταση, καθώς παραμένει αδιευκρίνιστο αν ο Φλάβιο Μπολσονάρου έλαβε ουσιαστική βοήθεια από την κυβέρνηση της Αργεντινής ή από την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ.
Μέχρι στιγμής, καμία από τις δύο κυβερνήσεις δεν έχει αναγνωρίσει δημοσίως τη νίκη του Λούλα στις εκλογές της Κυριακής.
Στην ανακοίνωσή του, ο Μπολσονάρου ευχαρίστησε τον πρόεδρο της Αργεντινής, Χαβιέρ Μιλέι, για το "θάρρος, το αίσθημα δικαιοσύνης και τη νομιμότητά" του, ενώ εξέφρασε την ευγνωμοσύνη του προς τον Ντόναλντ Τραμπ "που με υποδέχθηκε".
Ο Μιλέι διατηρεί στενούς ιδεολογικούς δεσμούς με τον Μπολσονάρου και είχε συμμετάσχει στην εκδήλωση με την οποία ο τελευταίος εγκαινίασε την προεκλογική του εκστρατεία.
Η άφιξη του Βραζιλιάνου πολιτικού στις ΗΠΑ χαιρετίστηκε, μάλιστα, από στελέχη της κυβέρνησης της Αργεντινής.
"Ο Φλάβιο Μπολσονάρου είναι ελεύθερος από τα νύχια του κομμουνισμού που θέλει να φυλακίσει ολόκληρη την αντιπολίτευση", δήλωσε ο Χουάν Πάμπλο Καρέιρα, διευθυντής ψηφιακής επικοινωνίας της προεδρίας Μιλέι.
Παράλληλα, αργεντίνικα μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι ο Σαντιάγο Καπούτο, ένας από τους στενότερους συμβούλους του Μιλέι, βρισκόταν στο Πουέρτο Ιγκουασού όταν ο Μπολσονάρου περνούσε από τη συνοριακή πόλη.
Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, ο Καπούτο εξέφρασε τον "θαυμασμό" του για το πρόσωπο που κατάφερε να παραπλανήσει τα μέσα ενημέρωσης σχετικά με τις κινήσεις του Βραζιλιάνου πολιτικού.
Η κυβέρνηση της Αργεντινής δεν απάντησε στα ερωτήματα για την παρουσία του Καπούτο στην περιοχή ούτε διευκρίνισε αν προσφέρθηκε οποιαδήποτε βοήθεια στον Μπολσονάρου.
Οι κινήσεις της Ουάσιγκτον και η στάση του Τραμπ
Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, το αμερικανικό Στέιτ Ντιπάρτμεντ προχώρησε επίσης γρήγορα, εκδίδοντας την Τρίτη βίζες για τα μέλη της οικογένειας Μπολσονάρου.
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, έχει ασκήσει επανειλημμένα κριτική στον Λούλα. Από την πλευρά του, ο Μπολσονάρου είχε συναντήσει τον Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο λίγο πριν από την έναρξη της προεκλογικής περιόδου.
Δεν είναι, ωστόσο, σαφές αν η αμερικανική κυβέρνηση προτίθεται να στηρίξει δημοσίως την καταγγελία περί πολιτικής δίωξης, πόσο μάλλον τον ισχυρισμό ότι οι εκλογές στη Βραζιλία νοθεύτηκαν.
Τη Δευτέρα, ο Τραμπ είχε αναφέρει ότι υπήρχαν κάποιες ενδείξεις πως οι εκλογές ήταν "στημένες", σπεύδοντας, ωστόσο, να ξεκαθαρίσει ότι τρέφει ιδιαίτερη συμπάθεια για τον Λούλα. "Δεν πήρα το μέρος κανενός", δήλωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ.
Όταν, την Τετάρτη, ο Μπολσονάρου διατύπωσε ανοιχτά τους ισχυρισμούς του περί εκλογικής νοθείας, ο Αμερικανός πρόεδρος κράτησε ακόμη μεγαλύτερες αποστάσεις, δηλώνοντας: "Δεν πρόκειται να εμπλακώ".