Ποτέ ξανά: Ημέρα μνήμης των θυμάτων του Ολοκαυτώματος

Μια επέτειος, ένα βιβλίο-συγκλονιστικό ντοκουμέντο, το τηλεοπτικό "Ολοκαύτωμα" και μια ευκαιρία για έναν ηθικό προβληματισμό.

THETOC TEAM
ΓΡΑΦΕΙ: THETOC TEAM
Ποτέ ξανά: Ημέρα μνήμης των θυμάτων του Ολοκαυτώματος

Στις 27 Ιανουαρίου του 1945 το 322 τάγμα πεζικού του Κόκκινου Στρατού, μπήκε στο στρατόπεδο του Άουσβιτς, προελαύνοντας από τα ανατολικά. Η ναζιστική διοίκηση είχε προσπαθήσει να «εκκενώσει» το κολαστήριο τις προηγούμενες 10 ημέρες -είτε εκτελώντας τους κρατουμένους είτε βγάζοντάς τους σε πορείες που τους οδήγησαν στον θάνατο.

Ποτέ ξανά: Ημέρα μνήμης των θυμάτων του Ολοκαυτώματος

Η κατάσταση όσων είχαν μείνει πίσω ήταν τέτοια που περίπου οι μισοί από αυτούς πέθαναν παρά την ιατρική φροντίδα που τους παρασχέθηκε μετά την απελευθέρωσή τους.

Σήμερα, επιζώντες του Ολοκαυτώματος και ηγέτες χωρών της Ευρώπης παρακολουθούν τις τελετές μνήνης στο ναζιστικό στρατόπεδο του Άουσβιτς για την 74ή επέτειο απελευθέρωσής του. Οπως έχουν επισημάνει οι Αρχές, αυτή θα είναι μία από τις τελευταίες τελετές, στις οποίες θα παραστούν επιζώντες από το Αουσβιτς, οι περισσότεροι των οποίων είναι άνω των 90 ετών. Συνολικά, αναμένεται να παρευρεθούν στο Αουσβιτς περίπου 300 επιζώντες.

Ποτέ ξανά: Ημέρα μνήμης των θυμάτων του Ολοκαυτώματος - εικόνα 2

Ποτέ ξανά: Ημέρα μνήμης των θυμάτων του Ολοκαυτώματος - εικόνα 3

Η συγκλονιστικότερη μαρτυρία για το Άουσβιτς

Ο κόσμος άρχισε να μαθαίνει για τη φρίκη των στρατοπέδων λίγο μετά το 1945. Δύο χρόνια αργότερα ο Πρίμο Λέβι εκδίδει το βιβλίο του « Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος» που θεωρείται ένα από τα αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Πρόκειται για μία από τις πιο συγκλονιστικές μαρτυρίες των καιρών μας σχετικά με τα στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Ποτέ ξανά: Ημέρα μνήμης των θυμάτων του Ολοκαυτώματος - εικόνα 4

Κείμενο αυτοβιογραφικό που διηγείται τις εμπειρίες, τους φόβους και τις σκέψεις ενός Ιταλοεβραίου αντιστασιακού που ενώ συλλαμβάνεται, τον Δεκέμβριο του 1943, στην Ιταλία καταλήγει εκτοπισμένος στο ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς, στην είσοδο του οποίου υπάρχει η μεταλλική επιγραφή «Arbeit macht frei», δηλαδή «Η εργασία απελευθερώνει».

Ωστόσο ο στόχος του συγγραφέα δεν είναι η σύνταξη ενός ακόμη δακρύβρεχτου κατηγορητηρίου, αλλά, όπως επισημαίνει στην εισαγωγή του ο Λέβι, «να προσφέρει στοιχεία για μια νηφάλια μελέτη των διαφορετικών όψεων της ανθρώπινης φύσης».

Ποτέ ξανά: Ημέρα μνήμης των θυμάτων του Ολοκαυτώματος - εικόνα 5

Αυτό που καθιστά συγκλονιστική αυτή την αυτοβιογραφική μαρτυρία είναι το ότι στην αφήγηση αυτών των ανθρώπινων παθών δεν υπάρχει καμία εκδήλωση μίσους, καμία υπερβολή, καμία υποκριτική θεοδικία, αλλά ένας αντικειμενικός και βαθύτατα ηθικός προβληματισμός πάνω στην ανορθολογική ανάγκη των ανθρώπων να δημιουργούν πόνο επιλέγοντας το κακό.

Στις 22 Φεβρουαρίου 1944, 650 άνθρωποι στάλθηκαν στο Άουσβιτς στοιβαγμένοι σε δώδεκα τρένα για εμπορεύματα. Μόνο ο Πρίμο Λέβι και δύο άλλοι επέζησαν, έπειτα από παραμονή ενός έτους, πριν την απελευθέρωσή τους από τον ρωσικό στρατό τον Ιανουάριο του 1945.

Θάλαμος κρατουμένων
Θάλαμος κρατουμένων
Ποτέ ξανά: Ημέρα μνήμης των θυμάτων του Ολοκαυτώματος - εικόνα 7

Στο στρατόπεδο ο Λέβι παρατηρεί τα πάντα, θα θυμηθεί τα πάντα, θα αφηγηθεί τα πάντα: το στρίμωγμα στους κοιτώνες· τους συντρόφους που ανακάλυπταν το πρωί νεκρούς από την πείνα και το κρύο· τους εξευτελισμούς και την καθημερινή εργασία, κάτω απ' τα χτυπήματα των " Κάπος "· τις περιοδικές " επιλογές " όπου ξεχώριζαν τους αρρώστους από τους υγιείς για να τους στείλουν στο θάνατο· τους απαγχονισμούς για παραδειγματισμό· τα τρένα γεμάτα Εβραίους και τσιγγάνους, που οδηγούνταν με την άφιξή τους στα κρεματόρια...

Το "Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος", γραμμένο το 1947, θεωρείται ένα από τα αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας με θέμα τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και μία από τις πλέον συγκλονιστικές μαρτυρίες των καιρών μας. Στην Ιταλία από τη δεκαετία του '60 διδάσκεται στα σχολεία.

Ποτέ ξανά: Ημέρα μνήμης των θυμάτων του Ολοκαυτώματος - εικόνα 8

Άουσβιτς, το κολαστήριο της ανθρώπινης ύπαρξης

Εξήντα χιλιόμετρα από την Κρακοβία, στέκει σιωπηλά το Άουσβιτς, ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης που από το 1979 ανήκει στα Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Χτίστηκε μετά από εντολή του Χίμλερ το 1940 και υπήρξε το μεγαλύτερο συγκρότημα στρατοπέδων της εθνικοσοσιαλιστικής Γερμανίας. Η συνολική του έκταση ανερχόταν στα 40 km². Αποτελούνταν από τρία κύρια και 39 δευτερεύοντα στρατόπεδα.

Ποτέ ξανά: Ημέρα μνήμης των θυμάτων του Ολοκαυτώματος - εικόνα 9

Συνολικά εκτοπίστηκαν στο Άουσβιτς περισσότεροι από 1,3 εκατομμύρια άνθρωποι, από τους οποίους τουλάχιστον 1,1 εκατομμύρια εξοντώθηκαν. Περίπου 900.000 πέθαναν μετά την επιλογή που έγινε άμεσα κατά την άφιξή τους. Άλλοι 200.000 άνθρωποι πέθαναν από ασθένειες, υποσιτισμό, βαρύτατη κακοποίηση, συνέπειες ιατρικών πειραμάτων ή δολοφονήθηκαν. Οι συνηθέστεροι τρόποι εκτέλεσης ήταν: Δηλητηρίαση με το αέριο Κυκλώνας Β σε ειδικούς θαλάμους (θάλαμοι αερίων), πυρά πυροβόλου όπλου, θανατηφόρα ένεση, απαγχονισμός, θάνατος από ασιτία.

Ποτέ ξανά: Ημέρα μνήμης των θυμάτων του Ολοκαυτώματος - εικόνα 10

Ως μεγαλύτερο στρατόπεδο εξόντωσης του Τρίτου Ράιχ, το Άουσβιτς έγινε σύμβολο για τις μαζικές δολοφονίες των εθνικοσοσιαλιστών και του Ολοκαυτώματος, θύματα του οποίου υπήρξαν περίπου 6 εκατομμύρια άνθρωποι. Αρνητές του ολοκαυτώματος προσπαθούν να εξαπατήσουν τους αναγνώστες τους επισημαίνοντας την εκδοχή των τεσσάρων εκατομμυρίων, που εμφανιζόταν παλαιότερα κυρίως σε ανατολικοευρωπαίους ιστορικούς, και, υπονοώντας ότι οι αριθμοί, αφού αλλάζουν συνεχώς, είναι προϊόν προπαγάνδας.

Ένα τηλεοπτικό «Ολοκαύτωμα» ιστορικής συλλογικής μνήμης

Ας ξεκινήσουμε από κάτι σημαντικό: η σειρά αυτή καθιέρωσε τη χρήση του όχι και τόσο κατάλληλου όρου «Holocaust» για τη γενοκτονία. Τρεις στους τέσσερις Γερμανούς έφηβους δήλωσαν ότι απ’ τη σειρά είχαν μάθει περισσότερα για την εγκληματική φύση του ναζισμού παρά απ’ όλη τη σχολική εκπαίδευσή τους.

Όταν προβλήθηκε η μίνι τηλεοπτική σειρά Ολοκαύτωμα, το 1979, στη γερμανική τηλεόραση, με πρωταγωνίστρια τη Μέριλ Στριπ, η μνήμη σχετικά με τη γενοκτονία των Εβραίων της Ευρώπης μετασχηματίστηκε με τον πιο απροσδόκητο τρόπο. Το Holocaust μαγνήτισε είκοσι εκατομμύρια θεατές στη Δυτική Γερμανία και τελικά πολλοί πείστηκαν να αποδεχθούν το μεγαλύτερο έγκλημα στην ιστορία της χώρας τους και της Ευρώπης ως γεγονός. Σύμφωνα με πολλούς ειδικούς, η σειρά σηματοδότησε την αρχή μιας νέας φάσης στην επεξεργασία και υπέρβαση του πρόσφατου παρελθόντος και μια τομή στην πολιτισμική μνήμη γύρω απ’ τη γενοκτονία.

Ποτέ ξανά: Ημέρα μνήμης των θυμάτων του Ολοκαυτώματος - εικόνα 11

Ο Γερμανός ψυχολόγος Harald Schmidt έκανε λόγο για μια «πολιτισμική και μνημονική αλλαγή, για μια σειρά που καθόρισε τη δημόσια ιστορία και μνήμη περισσότερο από τις δίκες, τα βιβλία και τις συζητήσεις για τη Σοά τα προηγούμενα τριάντα χρόνια».

Όταν προβλήθηκε το Ολοκαύτωμα, μισοξεχασμένοι τόποι μνήμης της ναζιστικής φρίκης εντάχθηκαν στο επίκεντρο του δημόσιου ενδιαφέροντος. Τα ΜΜΕ παρακολουθούσαν την έκρηξη της δημόσιας ιστορίας που ακολούθησε την αρχική προβολή στις ΗΠΑ και άλλες αγγλόφωνες χώρες, ενώ διίσταντο οι γνώμες για την ποιότητα και «ιστορικότητα» της παραγωγής, για τα συν και τα πλην μιας τηλεοπτικής προβολής, και έντονοι ήταν οι προβληματισμοί για την καταλληλότερη (ή και ηθικότερη) στρατηγική προς αποφυγή αρνητικών επιπτώσεων στην εξωτερική εικόνα της «νέας Γερμανίας».

Ποτέ ξανά: Ημέρα μνήμης των θυμάτων του Ολοκαυτώματος - εικόνα 12

Συνολικά, υπολογίζεται ότι 220.000.000 τηλεθεατές (σε ΗΠΑ και Ευρώπη), είδαν το 1979 τη σειρά ή τουλάχιστον κάποια επεισόδια, αριθμός πρωτοφανής για οποιαδήποτε ως τότε τηλεοπτική παραγωγή. Η προβολή στην Δυτική Γερμανία (ΟΔΓ) έτυχε να συμπέσει με τη δίκη των πρώην φρουρών του στρατοπέδου θανάτου Μαιντάνεκ.

Το «Holocaust» προβλήθηκε σε τέσσερεις συνέχειες συνολικής διάρκειας 475 λεπτών. Η υπόθεση επικεντρώνεται στην εβραϊκή οικογένεια Weiß και στην «άρια» οικογένεια Dorf. Όπως είναι αναμενόμενο, η πρώτη οικογένεια αφανίστηκε στη Σοά, ενώ η δεύτερη επέζησε αποκτώντας μάλιστα πολλά περιουσιακά στοιχεία των Weiß. Για πρώτη φορά εικονοποιούνταν σκηνές από τη ναζιστική «Τελική Λύση»: το ξερίζωμα, τα κάτεργα, τα βασανιστήρια, οι μαζικές σφαγές, και οι θάλαμοι αερίων. Επίσης, για πρώτη φορά παρουσιάζονταν στην οθόνη οι αρχιτέκτονες της γενοκτονίας εν δράσει στα γραφεία τους ή στα στρατόπεδα και ως καθ’ όλα σωστοί οικογενειάρχες. Τα ανώνυμα θύματα απέκτησαν πρόσωπο και ταυτότητα, ενώ αξιοποιήθηκαν αρχειακό υλικό και φωτογραφίες από θύματα της Σοά που παρεισέφρεαν στη διάρκεια της προβολής, όπως για παράδειγμα απ’ τη σφαγή στο Babi Yar Σεπτέμβριος 1941). Αυτός ο νέος τρόπος αναπαράστασης έδωσε στη γενοκτονία μια μορφή «επικοινωνήσιμη», κάτι που η σιωπή των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών γύρω απ’ το θέμα δεν είχε επιτρέψει.

φωτο: Reuters, EPA

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr

ΝΕΑ ΠΕΡΙΟΡΙΣΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΣΕ ΔΑΝΙΑ, ΟΛΛΑΝΔΙΑ, ΙΣΛΑΝΔΙΑ 18 Σεπ 2020 | 17:56

Κορονοϊός: Στοχευμένα lockdowns φέρνει η έκρηξη κρουσμάτων στη Μαδρίτη

Τα μέτρα θα αφορούν κυρίως τις φτωχές περιοχές του νότιου τομέα της Μαδρίτης που έχουν πληγεί από τον κορονοϊό

ΤΟ ΣΚΕΠΤΙΚΟ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ 18 Σεπ 2020 | 16:44

Τραμπ: Τέλος με διάταγμα το TikTok και το WeChat - Τα θεωρεί απειλή για την εθνική ασφάλεια

Εντός της ημέρας το διάταγμα Τραμπ με το οποίο οι Αμερικανοί δεν θα μπορούν να "κατεβάζουν" τις εφαρμογές TikTok και WeChat

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ R-PHARM 18 Σεπ 2020 | 16:38

Κορονοϊός: Από τη Ρωσία το πρώτο φάρμακο - Στα φαρμακεία το "Coronavir" με συνταγή γιατρού

Η Ρωσία ενέκρινε το πρώτο αντιικό φάρμακο κατά του Κορονοιού που θα πωλείται στα φαρμακεία με συνταγή.

ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΔΥΟ ΕΒΔΟΜΑΔΩΝ 18 Σεπ 2020 | 14:32

Κορονοϊός: Ετοιμη για γενικό lockdown η Βρετανία - Πάνω από 4.000 κρούσματα τη μέρα

Ο κορονοϊός σαρώνει και πάλι τη Βρετανία και η κυβέρνηση δεν αποκλείει το ενδεχόμενο επιβολής νέου γενικού lockdown.

376 ΑΠΟΛΙΘΩΜΕΝΑ ΙΧΝΗ 18 Σεπ 2020 | 11:18

Στη Σαουδική Αραβία οι αρχαιότερες ανθρώπινες πατημασιές - Ηλικίας 120.000 ετών

Βρέθηκαν επτά απολιθωμένες ανθρώπινες πατημασιές ηλικίας περίπου 120.000 ετών.

ΑΠΕΙΛΕΙ ΜΕ ΜΗΝΥΣΕΙΣ 17 Σεπ 2020 | 23:00

Ντόναλντ Τραμπ: Διαψεύδει ότι παρενόχλησε σεξουαλικά μοντέλο πριν 23 χρόνια

Το επιτελείο του Τραμπ αρνείται ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ επιτέθηκε σεξουαλικά στο μοντέλο στο τουρνουά τένις του 1997

17 Σεπ 2020 | 21:50

Κορονοϊός: Νέο "μαύρο" ρεκόρ στη Γαλλία - Πάνω από 10.500 κρούσματα σε 24 ώρες

Το ένα μετά το άλλο σπάει τα "μαύρα" ρεκόρ η Γαλλία - Τα κρούσματα κορονοϊού αυξάνονται συνεχώς

ΤΟΝ ΨΑΧΝΕΙ Η ΑΣΤΥΝΟΜΙΑ 17 Σεπ 2020 | 20:18

Φρικιαστικό έγκλημα στη Ρωσία: Βίασε και τεμάχισε δύο ανήλικες αδελφές 8 και 13 ετών [Βίντεο]

Ο δράστης του αποτρόπαιου εγκλήματος διατηρούσε σχέση με τη μητέρα των δύο κοριτσιών που βίασε και τεμάχισε

ΣΤΙΣ 17 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 17 Σεπ 2020 | 16:03

Μπαράκ Ομπάμα: Δύο εβδομάδες μετά τις εκλογές θα βγεί στα βιβλιοπωλεία το βιβλίο του

Το βιβλίο, η ημερομηνία έκδοσης του οποίου παρέμενε μέχρι τώρα άγνωστη, θα εκδοθεί στις ΗΠΑ από τον οίκο Penguin Random House.

ΑΝΗΣΥΧΗΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ 17 Σεπ 2020 | 15:46

Σαρώνει ο κορονοϊός στη Βρετανία: Δραματική αύξηση 167% των κρουσμάτων

Αύξηση 167% στον αριθμό των νέων διεγνωσμένων κρουσμάτων κορονοϊού έχει καταγραφεί στην Αγγλία.

ΣΤΟ USOPEN ΠΡΙΝ ΑΠΟ 20 ΧΡΟΝΙΑ 17 Σεπ 2020 | 15:03

Πρώην μοντέλο καταγγέλλει σεξουαλική επίθεση από τον Τραμπ: Σοκάρουν οι περιγραφές - [Βίντεο]

Πρώην μοντέλο σοκάρει με τις περιγραφές της - Πώς την παρενόχλησε ο Ντόναλντ Τραμπ

ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΕΣ 17 Σεπ 2020 | 13:58

Εμβόλιο για κορονοϊό: Ποιες είναι οι πλούσιες χώρες που έχουν προαγοράσει τις μισές δόσεις

Οι μισές δόσεις μελλοντικών εμβολίων κατά του κορονοϊού έχουν προαγοραστεί από τις πλούσιες χώρες, σύμφωνα με την μη κυβερνητική οργάνωση Oxfam.

ΕΠΙΚΕΦΑΛΗΣ ΑΝΤΙΠΟΛΙΤΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΡΩΣΙΑ 17 Σεπ 2020 | 11:51

Ναβάλνι: Δεν δηλητηριάστηκε στο αεροδρόμιο αλλά στο ξενοδοχείο - Αυτό είναι το μπουκάλι νερού που χρησιμοποίησαν [εικόνα]

Στη δημοσιότητα φωτογραφίες από το μπουκάλι νερού που δηλητηρίασε τον Ναβάλνι στο ξενοδοχείο.