Στο επίκεντρο μιας συντονισμένης προσπάθειας επηρεασμού της κοινής γνώμης βρέθηκαν οι πρόσφατες ταραχές στη Γαλλία, με ρωσικό δίκτυο παραπληροφόρησης να επιχειρεί να αξιοποιήσει την κοινωνική αναταραχή για να πλήξει την εικόνα της γαλλικής κυβέρνησης.
Σύμφωνα με αποκαλυπτικό δημοσίευμα του Reuters, το οποίο επικαλείται εσωτερικές εκθέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του γαλλικού υπουργείου Εξωτερικών, λογαριασμοί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που συνδέονται με τη Ρωσία, το Ισραήλ και το αμερικανικό κίνημα MAGA προώθησαν διαφορετικά αφηγήματα γύρω από τα επεισόδια, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη μετανάστευση και τον ριζοσπαστικό ισλαμισμό.
Οι ευρωπαϊκές αρχές εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο ξένοι παράγοντες επιχείρησαν να εκμεταλλευτούν την εσωτερική κρίση στη Γαλλία, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν στοιχεία ότι προκάλεσαν ή υποκίνησαν τις ίδιες τις διαδηλώσεις.
Πώς λειτούργησε το ρωσικό δίκτυο παραπληροφόρησης στη Γαλλία
Όπως αποκαλύπτει το Reuters, εσωτερική αξιολόγηση της ΕΕ διαπίστωσε ότι το ρωσικό δίκτυο "Operation Overload" αξιοποίησε τις ταραχές για να παρουσιάσει τη γαλλική κυβέρνηση ως αδύναμη και ανίκανη να διαχειριστεί την κατάσταση.
Η επιχείρηση βασίστηκε κυρίως στη διάδοση βίντεο που εμφανίζονταν ως δημοσιεύματα δυτικών μέσων ενημέρωσης. Ορισμένα περιείχαν ψευδείς ισχυρισμούς ότι μετανάστες είχαν βιάσει διαδηλωτές, ενώ άλλα προειδοποιούσαν για επικείμενες τρομοκρατικές επιθέσεις.
Η ευρωπαϊκή έκθεση, η οποία καλύπτει το διάστημα από τις 7 έως τις 21 Οκτωβρίου, αναφέρει ότι στόχος της ρωσικής δραστηριότητας ήταν να "παρουσιάσει τη γαλλική ηγεσία ως αδύναμη και ολοένα πιο αυταρχική".
"Τέτοια γεγονότα προσφέρουν ευκαιρίες για την υπονόμευση των εθνικών κυβερνήσεων, την καλλιέργεια φόβου και διχασμού και τη διαμόρφωση της αντίληψης της κοινής γνώμης ενόψει εκλογών", σημειώνεται στο έγγραφο που συνέταξαν ειδικοί της διπλωματικής υπηρεσίας της ΕΕ.
Πάντως, σύμφωνα με το Reuters, οι ερευνητές δεν εντόπισαν αποδείξεις ότι η Μόσχα ή άλλοι εξωτερικοί παράγοντες προκάλεσαν ή κλιμάκωσαν τις κινητοποιήσεις. Αντίθετα, περιγράφουν τη δραστηριότητα ως "ευκαιριακή εκμετάλλευση της αναταραχής".
Εκατομμύρια προβολές από λογαριασμούς που συνδέονται με MAGA και Ισραήλ
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ευρήματα ξεχωριστής έκθεσης του γαλλικού υπουργείου Εξωτερικών, την οποία επικαλείται επίσης το Reuters. Σύμφωνα με τα στοιχεία, οι δέκα δημοφιλέστερες αναρτήσεις στο X από φιλορωσικούς λογαριασμούς σχετικά με τις ταραχές συγκέντρωσαν συνολικά 2,8 εκατομμύρια προβολές από τις 16 έως τις 18 Οκτωβρίου.
Ωστόσο, η απήχηση των αναρτήσεων που προέρχονταν από λογαριασμούς συνδεδεμένους με το κίνημα MAGA και το Ισραήλ ήταν σημαντικά μεγαλύτερη.
Ειδικότερα, οι δέκα αναρτήσεις με τις περισσότερες προβολές από αξιωματούχους, μέσα ενημέρωσης και influencers που συνδέονται με το MAGA ξεπέρασαν τα 49 εκατομμύρια προβολές μέσα σε τρεις ημέρες.
Αντίστοιχα, αναρτήσεις Ισραηλινών αξιωματούχων, κυβερνητικών λογαριασμών, μέσων ενημέρωσης και influencers συγκέντρωσαν περισσότερες από 35 εκατομμύρια προβολές το ίδιο διάστημα.
Η γαλλική έκθεση διαπιστώνει ότι οι συγκεκριμένοι λογαριασμοί προώθησαν "εχθρικά αφηγήματα", συνδέοντας τα επεισόδια με τη μετανάστευση και τον ριζοσπαστικό ισλαμισμό.
Πώς επιχειρούν να επηρεάσουν την κοινή γνώμη
Μιλώντας στο Reuters, η Ελίνα Τρέιγκερ, ανώτερη πολιτική επιστήμονας του ερευνητικού οργανισμού RAND Corporation, εξηγεί ότι τέτοιου είδους εκστρατείες εντάσσονται σε έναν μακροχρόνιο "ανταγωνισμό αφηγημάτων".
Όπως επισημαίνει, η συστηματική προώθηση συγκεκριμένων μηνυμάτων μπορεί σταδιακά να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι δυτικές δημοκρατίες, τόσο στην Ευρώπη όσο και διεθνώς. Κατά την εκτίμησή της, τέτοιες πρακτικές ενισχύουν τις αντιμεταναστευτικές αντιδράσεις και συμβάλλουν στη μετατόπιση ψηφοφόρων προς τα πολιτικά άκρα.
Το Reuters διευκρινίζει ότι δεν κατέστη δυνατό να επαληθεύσει ανεξάρτητα τους ισχυρισμούς που περιλαμβάνονται στις δύο εκθέσεις. Από την πλευρά τους, Γάλλοι αξιωματούχοι παρέπεμψαν στις δηλώσεις του προέδρου Εμανουέλ Μακρόν στις 21 Οκτωβρίου, όταν είχε επισημάνει ότι δεν υπήρχαν εμφανείς ενδείξεις ξένης παρέμβασης πίσω από τις διαδηλώσεις, αλλά είχε καταγραφεί "ξένη χειραγώγηση της πληροφόρησης".
Το γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου και το ισραηλινό υπουργείο Εξωτερικών δεν απάντησαν στα αιτήματα του Reuters για σχολιασμό.
Ούτε το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών ανταποκρίθηκε σε σχετικό αίτημα. Τον περασμένο Αύγουστο, πάντως, η εκπρόσωπός του, Μαρία Ζαχάροβα, είχε απορρίψει κατηγορίες γαλλικής κρατικής υπηρεσίας για παραπληροφόρηση ενόψει των εκλογών του 2027.
Τι είναι η "Operation Overload" και πώς δρα στην Ευρώπη
Η "Operation Overload" δεν αποτελεί νέα επιχείρηση. Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή έκθεση που επικαλείται το Reuters, δραστηριοποιείται από τον Σεπτέμβριο του 2023, στοχοποιώντας δυτικά δημόσια πρόσωπα, θεσμούς και μέσα ενημέρωσης.
Βασικός της στόχος, όπως αναφέρεται στην αξιολόγηση, είναι να πλήξει την αξιοπιστία αυτών των φορέων και την υποστήριξή τους προς την Ουκρανία, προωθώντας παράλληλα περιεχόμενο που εξυπηρετεί τα ρωσικά συμφέροντα.
Μέρος της στρατηγικής της είναι η διάδοση του ισχυρισμού ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δίνουν μεγαλύτερη προτεραιότητα στην Ουκρανία από ό,τι στα προβλήματα των δικών τους πολιτών.
Σε προηγούμενη έκθεσή του, το βρετανικό Institute for Strategic Dialogue είχε χαρακτηρίσει την Operation Overload ως "μια επίμονη και μεγάλης κλίμακας ρωσική επιχείρηση πληροφόρησης". Σύμφωνα με το ινστιτούτο, το δίκτυο χρησιμοποιεί μια σειρά από τεχνικές παραπληροφόρησης, όπως βίντεο που μιμούνται τηλεοπτικά ρεπορτάζ, πλαστογραφημένους τίτλους εφημερίδων, παραποιημένες εικόνες και τεχνητή νοημοσύνη για την αναπαραγωγή φωνών ειδικών.
Η δράση του δεν περιορίζεται σε μία χώρα, καθώς προσαρμόζεται στις πολιτικές εξελίξεις και εκμεταλλεύεται διαφορετικές κρίσεις και δημόσιες αντιπαραθέσεις. Η γαλλική υπηρεσία αντιμετώπισης της παραπληροφόρησης Viginum είχε δημοσιεύσει ήδη από το 2024 αναλυτική έκθεση για την Operation Overload και αντίστοιχες ρωσικές επιχειρήσεις.
Όπως έχουν επισημάνει Γάλλοι αξιωματούχοι, τέτοιες εκστρατείες επανεμφανίζονται συχνά σε περιόδους εκλογών, διαδηλώσεων ή άλλων γεγονότων που μπορούν να αξιοποιηθούν για να πληγεί η εικόνα της Γαλλίας.