Στιγμές χαλάρωσης των Ναζί αξιωματικών στο Άουσβιτς

Η ανακάλυψη και δημοσιοποίηση του Άλμπουμ Höcker το 2007, έφερε στο φως μια σχεδόν αδιανόητη πραγματικότητα: ενώ χιλιάδες άνθρωποι δολοφονούνταν καθημερινά στους θαλάμους αερίων του Άουσβιτς, οι αξιωματικοί των SS περνούσαν τον ελεύθερο χρόνο τους γελώντας, τραγουδώντας, κάνοντας πικνίκ και απολαμβάνοντας στιγμές χαλάρωσης μαζί με τις πρόθυμες νεαρές βοηθούς τους (Helferinnen). Οι φωτογραφίες του άλμπουμ, δείχνουν εκείνους και εκείνες που συμμετείχαν στα πιο φριχτά εγκλήματα, να χαίρονται τη ζωή σε έναν ειδυλλιακό τόπο. Και ακριβώς αυτή η αντίθεση είναι που κάνει αυτές τις εικόνες τόσο συγκλονιστικές.

Solahütte – το εξοχικό καταφύγιο των SS

Περίπου 30 χιλιόμετρα νότια του Άουσβιτς, κοντά στις όχθες της λίμνης Międzybrodzkie, βρισκόταν το θέρετρο Solahütte, που χρησιμοποιούσαν οι Ναζί ως χώρο αναψυχής τους. Συχνά, με λεωφορείο, οι αξιωματικοί πήγαιναν εκεί για να περάσουν λίγες ώρες ή μερικές ημέρες μακριά από τις υπηρεσιακές τους υποχρεώσεις.

Νεαρές Helferinnen, κοπέλες του βοηθητικού προσωπικού των SS, φαίνονται στις φωτογραφίες να διασκεδάζουν μαζί με τους αξιωματικούς. Τις βλέπουμε να κάθονται χαρούμενες στην ξύλινη περίφραξη, ενώ τους προσφέρει μύρτιλα ο Karl Höcker, να απολαμβάνουν τον ήχο ακορντεόν, και να ξεκουράζονται στις σεζ λονγκ. Εικόνες που θυμίζουν ωραίες εκδρομές φυσιολατρών στην εξοχή, κι όμως τραβήχτηκαν ενώ, λίγα χιλιόμετρα μακριά, το Άουσβιτς λειτουργούσε ως το μεγαλύτερο κέντρο μαζικής εξόντωσης στη ναζιστική Ευρώπη.

Το τοπίο ήταν ειδυλλιακό: καταπράσινο δάσος, καθαρός αέρας, μονοπάτια, ξύλινα κτίρια και θέα προς τη λίμνη. Στον χώρο οργανώνονταν γεύματα, μουσικές συγκεντρώσεις, εκδρομές και εορτασμοί. Οι φωτογραφίες του Άλμπουμ Höcker δείχνουν αξιωματικούς να γελούν, να τραγουδούν, να απολαμβάνουν τη φύση, και να ποζάρουν χαμογελαστοί μπροστά στον φωτογραφικό φακό. Ανάμεσά τους διακρίνονται πρόσωπα που έμειναν στην ιστορία για τα εγκλήματά τους, όπως ο Rudolf Höss, ο Josef Mengele, ο Richard Baer και ο Karl Höcker, ο άνθρωπος που δημιούργησε το άλμπουμ.

Ιδιαίτερα γνωστές είναι οι φωτογραφίες Ιουλίου 1944, όταν οργανώθηκε στη Solahütte αποχαιρετιστήρια γιορτή για τον διοικητή του στρατοπέδου Rudolf Höss, που είχε μόλις ολοκληρώσει τον συντονισμό της επιχείρησης εξόντωσης των Εβραίων της Ουγγαρίας. Και όμως, εκείνον τον μήνα φωτογραφίζεται να τραγουδά, να χαμογελά και να συνομιλεί χαλαρά με τους συναδέλφους του.

Αλλά, δεν ήταν μόνο το θέρετρο Solahütte που πρόσφερε "χαλάρωση" στους αξιωματικούς των SS. Γύρω από το Άουσβιτς είχε δημιουργηθεί μια ολόκληρη οικιστική ζώνη αποκλειστικά για τα στελέχη των SS. Οι Ναζί είχαν εκδιώξει μεγάλο μέρος του πολωνικού πληθυσμού της περιοχής και ανέπτυξαν μια μικρή πόλη με κατοικίες, στρατώνες, σχολείο, νοσοκομείο, χώρους άθλησης και άλλες υποδομές για το προσωπικό των SS. Οι περισσότεροι φρουροί διέμεναν σε στρατώνες, ενώ οι ανώτεροι αξιωματικοί κατοικούσαν σε πολυτελείς υπηρεσιακές κατοικίες με τις οικογένειές τους.

Η βίλα του Rudolf Höss

Η πιο γνωστή κατοικία ήταν εκείνη του διοικητή του Άουσβιτς, Rudolf Höss που σήμερα έχει μετατραπεί σε χώρο ιστορικής έρευνας και μνήμης. Το σπίτι ήταν διώροφο και ακριβώς δίπλα στο στρατόπεδο Auschwitz I, χωρισμένο από τα συρματοπλέγματα με έναν τοίχο. Εκεί ο διοικητής ζούσε με τη σύζυγό του Hedwig και τα πέντε παιδιά τους, ενώ σε μικρή απόσταση υψώνονταν οι καμινάδες των κρεματορίων.

Η βίλα αυτή, διέθετε μεγάλο κήπο με λουλούδια, θερμοκήπιο και χώρους παιχνιδιού για τα παιδιά. Κρατούμενοι του στρατοπέδου εργάζονταν για τη συντήρηση του σπιτιού και του κήπου. Οικογενειακές φωτογραφίες που διασώθηκαν δείχνουν τους χώρους, σε μία μάλιστα, βλέπουμε τον Hans-Jürgen Höss, γιο του διοικητή του στρατοπέδου να παίζει με μεγάλο ομοίωμα χιτλερικού αεροπλάνου που είχε κατασκευαστεί από κρατουμένους του Άουσβιτς.

Οι εικόνες αυτές αποτέλεσαν μία από τις βασικές ιστορικές πηγές για την ταινία The Zone of Interest, η οποία αναπαριστά τη ζωή της οικογένειας δίπλα στο στρατόπεδο. Το μεγάλο ιστορικό ερώτημα είναι πώς ήταν δυνατόν άνθρωποι να επιστρέφουν από τα εγκλήματα στο Άουσβιτς και να συνεχίζουν μια φαινομενικά φυσιολογική οικογενειακή ζωή. Και όμως, οι μαρτυρίες και τα ιστορικά στοιχεία δείχνουν ότι οι αξιωματικοί των SS μπορούσαν να εργάζονται όλη την ημέρα στη διοίκηση και τη λειτουργία του στρατοπέδου και το απόγευμα να γευματίζουν με τις οικογένειές τους, να φροντίζουν τον κήπο τους, να κάνουν βόλτες και να συμμετέχουν σε ευχάριστες κοινωνικές εκδηλώσεις.

Η σύζυγος του Höss είχε αποκαλέσει τη βίλα τους "παράδεισο", αρνούμενη μετά τον πόλεμο να εγκαταλείψει το σπίτι που θεωρούσε ιδανικό για την οικογένειά της. Η αντίθεση ανάμεσα στην εικόνα ενός ανθισμένου κήπου και στη συνεχή λειτουργία ενός κέντρου μαζικής εξόντωσης αποτελεί μία από τις πιο ανατριχιαστικές πτυχές της ιστορίας του Άουσβιτς.

Υπάρχουν αρκετές εξαιρετικά αξιόπιστες μαρτυρίες και ιστορικά έργα που περιγράφουν τη λειτουργία του Άουσβιτς, και την καθημερινότητα των αξιωματικών των SS. Από τις σημαντικότερες πηγές είναι το βιβλίο Commandant of Auschwitz, τα απομνημονεύματα του ίδιου του Rudolf Höss, που έγραψε στη φυλακή πριν από την εκτέλεσή του το 1947.

Ο Höss περιγράφει με ψυχρό και διοικητικό ύφος, τη ζωή του ως διοικητής, την καθημερινότητα στη βίλα του, τις μεθόδους λειτουργίας του στρατοπέδου, και τη χρήση του Zyklon B στις μαζικές δολοφονίες.

Η "ζώνη ενδιαφέροντος"

Η ταινία The Zone of Interest του Jonathan Glazer αξιοποίησε την άλλη πλευρά της ιστορικής πραγματικότητας. Αντί να δείξει τη φρίκη μέσα από εικόνες βίας, παρουσιάζει την καθημερινή ζωή της οικογένειας Höss δίπλα στο στρατόπεδο. Οι ήχοι από πυροβολισμούς, κραυγές και τρένα ακούγονται συνεχώς στο βάθος, όμως οι πρωταγωνιστές συνεχίζουν να ζουν σαν να αποτελούν απλώς μέρος του φυσικού περιβάλλοντος. Η ταινία υπενθυμίζει ότι το τρομακτικό στοιχείο του Άουσβιτς δεν ήταν μόνο η βιομηχανική οργάνωση της εξόντωσης, αλλά και η ικανότητα των Ναζί να ενσωματώνουν αυτή τη φρίκη στην καθημερινότητά τους χωρίς να διαταράσσεται η οικογενειακή ή κοινωνική τους ζωή.