Στο πένθος έχει βυθιστεί η Ισπανία μετά τη σιδηροδρομική τραγωδία που σημειώθηκε στην Ούρδα, νότια της Μαδρίτης, όταν δύο τρένα υψηλής ταχύτητας συγκρούστηκαν, με αποτέλεσμα 68 ανθρώπους να χάνουν τη ζωή τους και περισσότερους από 100 να τραυματίζονται. Από αυτούς, 58 μεταφέρθηκαν στο νοσοκομείο, ενώ 15 βρίσκονται σε κρίσιμη κατάσταση.
Σωστικά συνεργεία ερευνούν τα συντρίμμια αναζητώντας περισσότερες σορούς, μετά το δεύτερο φετινό θανατηφόρο σιδηροδρομικό δυστύχημα στην Ισπανία και το πιο πολύνεκρο στην Ευρώπη από το 2013.
Ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ δήλωσε σε τηλεοπτικό του μήνυμα ότι "ολόκληρη η Ισπανία" βρίσκεται σε πένθος, ενώ το αντιπολιτευόμενο Λαϊκό Κόμμα ανακοίνωσε ότι ακύρωσε όλες τις προεκλογικές εκδηλώσεις της ημέρας, ενόψει των εκλογών που θα διεξαχθούν τον επόμενο μήνα.
Ο Σάντσεθ, που κήρυξε τριήμερο πένθος στη χώρα, ανέφερε ότι η "τρομερή τραγωδία" θα διερευνηθεί και δεσμεύτηκε να αντιμετωπίσει τυχόν αστοχίες που θα έρθουν στο φως, προσθέτοντας ότι τα αίτια των δύο δυστυχημάτων που έχουν σημειωθεί μέσα στο 2026, φαίνεται να μη σχετίζονται μεταξύ τους.
"Εάν χρειαστεί να ενισχύσουμε περαιτέρω την ασφάλεια, προκειμένου να αποκαταστήσουμε την εμπιστοσύνη στο σιδηροδρομικό μας δίκτυο υψηλών ταχυτήτων, θα το πράξουμε, διότι είναι απαράδεκτο για μια χώρα όπως η Ισπανία να βιώνει δύο σιδηροδρομικά δυστυχήματα υψηλών ταχυτήτων μέσα στο ίδιο έτος", δήλωσε ο Σάντσεθ.
Σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, ο συρμός της εταιρείας Iryo, με αριθμό δρομολογίου 6076, είχε ακινητοποιηθεί όταν συγκρούστηκε με αυτόν τρένο υψηλής ταχύτητας AVE της Renfe, με αριθμό δρομολογίου 2080.
Η σύγκρουση προκάλεσε τον εκτροχιασμό αρκετών βαγονιών, ορισμένα από τα οποία κατέληξαν σε πρανές δίπλα στις γραμμές. Οι επιβάτες βρέθηκαν αντιμέτωποι με σκηνές χάους, ενώ σε αρκετά σημεία τα βαγόνια υπέστησαν εκτεταμένες ζημιές.
Στους δύο συρμούς επέβαιναν συνολικά περισσότεροι από 540 άνθρωποι. Οι αρχικές πληροφορίες ανέφεραν ότι στο τρένο της Iryo βρίσκονταν 146 επιβάτες και ένα βρέφος, ενώ στο τρένο της Renfe επέβαιναν 397 άτομα.
Η Iryo είναι ιδιωτική εταιρεία, κατά 51% θυγατρική των ιταλικών σιδηροδρόμων FS, ενώ η Renfe είναι η κρατική σιδηροδρομική εταιρεία της Ισπανίας.
Ο Ισπανός υπουργός Μεταφορών Όσκαρ Πουέντε δήλωσε ότι η σύγκρουση συνέβη αφού δόθηκε άδεια σε τρένο της εταιρείας Renfe να συνεχίσει το δρομολόγιό του, παρά το γεγονός ότι υπήρχε ενεργό σήμα "στοπ" (κόκκινο), λόγω ακινητοποιημένου τρένου μπροστά στην ίδια γραμμή.
Μιλώντας σε δημοσιογράφους στη Μαδρίτη ο υπουργός ανέφερε ότι το κόκκινο σήμα ενεργοποιήθηκε εξαιτίας βλάβης στο σύστημα επικοινωνίας των υπολογιστών, γεγονός που σταμάτησε αυτόματα την κυκλοφορία. Στη συνέχεια, ελήφθη μια λανθασμένη απόφαση για την επανεκκίνηση του τρένου της Renfe, κατά παράβαση του πρωτοκόλλου.
Ο ίδιος μίλησε για "ανεξήγητη" επανέναρξη της σιδηροδρομικής κυκλοφορίας, έπειτα από την τεχνική βλάβη του συστήματος ασφαλείας του δικτύου (LZB).
Τα 17 κρίσιμα λεπτά - Τι θα μπορούσε να είχε γίνει για να αποφευχθεί η σύγκρουση
Η ισπανική εφημερίδα "El Pais" αναρωτιέται: Πώς είναι δυνατόν ούτε ο ρυθμιστής κυκλοφορίας ούτε οι προϊστάμενοί του να αντιλήφθηκαν, μέσα στα 17 λεπτά που χρειάστηκε το τρένο υψηλής ταχύτητας AVE για να διανύσει τα 25 χιλιόμετρα που το χώριζαν από το ακινητοποιημένο τρένο της Iryo, ότι μια αμαξοστοιχία με 397 επιβάτες κατευθυνόταν με μεγάλη ταχύτητα προς μια σφοδρή σύγκρουση με ένα άλλο τρένο, στο οποίο επέβαιναν 147 άνθρωποι;
Από τις 20:36 έως τις 20:53 μεσολάβησαν 17 λεπτά, κατά τη διάρκεια των οποίων το δυστύχημα θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί, εάν είχε δοθεί εγκαίρως εντολή στον μηχανοδηγό του AVE να φρενάρει.
Ο υπουργός Πουέντε έδειξε ως υπαίτιο τον ρυθμιστή κυκλοφορίας, ωστόσο αυτός δεν ήταν μόνος του. Δίπλα του βρισκόταν ένας βοηθός, ενώ πάνω από αυτόν υπήρχε ένας προϊστάμενος. Κανείς, όμως, δεν έδωσε στο AVE εντολή να σταματήσει ή έστω να μειώσει την ταχύτητά του.
Ακόμη πιο ανεξήγητο, σύμφωνα με τον ίδιο τον υπουργό, είναι το γεγονός ότι ένας από τους έξι συρμούς -αριθμός κατά προσέγγιση, όπως διευκρίνισε ο Πουέμτε- στους οποίους ο ρυθμιστής έδωσε εντολή να συνεχίσουν "κανονικά" τη διαδρομή τους, δηλαδή με πλήρη ταχύτητα, αντέδρασε επισημαίνοντας ότι, υπό αυτές τις συνθήκες και χωρίς ενεργό μηχανογραφημένο σύστημα ασφαλείας, το πρωτόκολλο προβλέπει κίνηση "με οπτική επαφή", με ανώτατη ταχύτητα 40 χιλιομέτρων την ώρα.
Γιατί ο υπεύθυνος δεν έδωσε εντολή και στα υπόλοιπα τρένα, μεταξύ των οποίων και στο AVE υψηλής ταχύτητας, να μειώσουν ταχύτητα; Δεν υπάρχει σαφής απάντηση.
Οι τρεις ενδείξεις που αγνόησε ο ρυθμιστής κυκλοφορίας και οι συνομιλίες
Αυτό που γνωρίζουν οι τεχνικοί, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές που επικαλείται η "El Pais", είναι ότι ο ρυθμιστής είχε στη διάθεσή του τρεις διαφορετικές ενδείξεις που θα έπρεπε να τον είχαν προειδοποιήσει. Πρώτον, είχε ενημερωθεί από το πλήρωμα της Iryo ότι το τρένο δεν μπορούσε να ξεκινήσει λόγω τεχνικού προβλήματος. Δεύτερον, στην οθόνη του εμφανιζόταν η ακινητοποιημένη αμαξοστοιχία της Iryo. Τρίτον, στο σημείο όπου βρισκόταν το τρένο, όταν δόθηκε η εντολή επανέναρξης της κυκλοφορίας, υπήρχε κόκκινη φωτοσήμανση.
Σύμφωνα με την ανασύνθεση των γεγονότων από την κυβέρνηση, η οποία εξετάζει όλες τις ηχογραφημένες επικοινωνίες, ο μηχανοδηγός της Iryo επικοινώνησε με το κέντρο ελέγχου στις 08:41 και έλαβε οδηγίες να συνεχίσει "κανονικά" τη διαδρομή του.
Ωστόσο, στις 08:48, μόλις πέντε λεπτά πριν από τη σύγκρουση, επικοινώνησε ξανά με το κέντρο ελέγχου και εξήγησε ότι το σύστημα του τρένου δεν του επέτρεπε να "επανεκκινήσει το σύστημα" και ότι η αμαξοστοιχία παρέμενε "ακινητοποιημένη".
Παρά τη νέα αυτή ενημέρωση, κανείς δεν ειδοποίησε τον μηχανοδηγό του AVE για το περιστατικό, ώστε να μπορέσει να σταματήσει εγκαίρως.
Κυβερνητικές πηγές αναφέρουν ότι η αλληλουχία των γεγονότων είναι, από τη δική τους πλευρά, αρκετά σαφής. Επιπλέον, όλες οι αποφάσεις και οι εντολές έχουν καταγραφεί ηχητικά και γραπτώς και έχουν ήδη εξεταστεί από ειδικούς, γεγονός που επιτρέπει την τεκμηρίωση κάθε ενέργειας.
Η βλάβη στο σύστημα ασφαλείας και η επιστροφή στη χειροκίνητη λειτουργία
Η αλληλουχία των γεγονότων που οδήγησαν στην τραγωδία ξεκίνησε στις 08:30, όταν παρουσίασε βλάβη το LZB, το μηχανογραφημένο σύστημα που ελέγχει την κυκλοφορία των τρένων υψηλής ταχύτητας στην Ισπανία.
Αρχικά, όλα λειτούργησαν όπως προβλέπεται. Σύμφωνα με τον Πουέντε, όταν το σύστημα τέθηκε εκτός λειτουργίας εξαιτίας ενός προβλήματος στην επικοινωνία των υπολογιστικών συστημάτων -μια βλάβη που δεν είναι ούτε συνηθισμένη ούτε πρωτοφανής-, ενεργοποιήθηκε αυτόματα η διαδικασία ακινητοποίησης όλων των τρένων στο συγκεκριμένο τμήμα της γραμμής.
Αυτό ακριβώς συνέβη. Σύμφωνα με την κυβέρνηση, στην περιοχή βρίσκονταν περίπου έξι τρένα, τρία σε κάθε κατεύθυνση. Μετά τη διακοπή της λειτουργίας του συστήματος, ο έλεγχος πέρασε σε χειροκίνητη λειτουργία, με τις κρίσιμες αποφάσεις να εξαρτώνται πλέον από τους ανθρώπους που βρίσκονταν στο κέντρο ελέγχου.
Ο υπουργός υπογράμμισε ότι αυτή η διαδικασία εφαρμόζεται σε όλα τα συστήματα μεταφορών, συμπεριλαμβανομένων των οδικών και των αεροπορικών: όταν το μηχανογραφημένο σύστημα παρουσιάζει βλάβη, ο έλεγχος περνά σε χειροκίνητη λειτουργία.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, την ευθύνη είχε ένας ρυθμιστής κυκλοφορίας, με τη συνδρομή ενός ακόμη εργαζομένου και την εποπτεία ενός τρίτου, του προϊσταμένου του.
Μόλις έξι λεπτά μετά την ακινητοποίηση των τρένων, στις 08:36, ο ρυθμιστής αποφάσισε να επανεκκινήσει την κυκλοφορία και έδωσε, τηλεφωνικά και γραπτώς, εντολή στους έξι συρμούς να συνεχίσουν "κανονικά".
Στις οθόνες του υπήρχε ένδειξη ότι ένα τρένο είχε ακινητοποιηθεί και δεν κινούνταν. Μάλιστα, η ακινητοποιημένη αμαξοστοιχία βρισκόταν σχετικά κοντά στο AVE, σε απόσταση περίπου 25 χιλιομέτρων.
Για τον λόγο αυτό, παραμένει αναπάντητο το ερώτημα πώς ο ρυθμιστής έδωσε εντολή σε όλους τους συρμούς, συμπεριλαμβανομένου του AVE, να συνεχίσουν κανονικά τη διαδρομή τους. Επιπλέον, λίγο αργότερα, στις 08:48, έλαβε νέα ενημέρωση από την Iryo ότι το τρένο παρέμενε ακινητοποιημένο και δεν μπορούσε να ξεκινήσει.
Το AVE συνέχισε την πορεία του για 25 χιλιόμετρα
Σύμφωνα με τον υπουργό, το AVE "έπρεπε να παραμείνει ακινητοποιημένο και δεν μπορούσε να συνεχίσει κανονικά τη διαδρομή του, καθώς η γραμμή ήταν ήδη αποκλεισμένη από το τρένο που είχε σταματήσει κοντά στην είσοδο του σταθμού, ενώ υπήρχε και κόκκινο σήμα που απαγόρευε την επανεκκίνηση".
Ο Πουέντε πρόσθεσε ότι, παρά τις συνθήκες αυτές, "δόθηκε εντολή ή άδεια [από το κέντρο ελέγχου] στο AVE να συνεχίσει τη διαδρομή του περίπου στις 08:36".
"Από τις 08:36 έως τις 08:53, που είναι η κατά προσέγγιση ώρα της σύγκρουσης, το τρένο διένυσε 25 χιλιόμετρα, περνώντας προς την κατεύθυνση της ακινητοποιημένης Iryo. Ανέπτυξε ταχύτητα που προς το παρόν δεν γνωρίζουμε, αλλά η οποία στο συγκεκριμένο τμήμα μπορεί να φτάσει έως και τα 200 χιλιόμετρα την ώρα. Τελικά, συγκρούστηκε με την Iryo, η οποία παρέμενε ακινητοποιημένη στον σταθμό", ανέφερε.
Για 17 ολόκληρα λεπτά, δηλαδή, οι οθόνες του κέντρου ελέγχου έδειχναν ότι το AVE κατευθυνόταν προς την ακινητοποιημένη Iryo, χωρίς κανείς να του δώσει εντολή να σταματήσει.
Οι ερευνητές αδυνατούν μέχρι στιγμής να εξηγήσουν τι ακριβώς συνέβη. Μία από τις πιθανές εξηγήσεις που εξετάζονται είναι ότι υπήρξε παρατεταμένη απώλεια προσοχής από την πλευρά των υπευθύνων.