Σε αναστολή όλων των προγραμματισμένων εκτελέσεων στο Τενεσί μέχρι το τέλος του 2026 προχώρησε ο κυβερνήτης της πολιτείας, Μπιλ Λι, μετά το πρωτοφανές περιστατικό με την Κρίστα Πάικ. Η εκτέλεση της θανατοποινίτισσας διακόπηκε όταν, παρά τη χορήγηση δύο γύρων θανάσιμης ένεσης, εκείνη συνέχισε να αναπνέει και να εμφανίζει σημάδια ζωής.
Ο κυβερνήτης Λι ανακοίνωσε παράλληλα τη διενέργεια ανεξάρτητης έρευνας, προκειμένου να αποσαφηνιστούν οι συνθήκες κάτω από τις οποίες η διαδικασία δεν ολοκληρώθηκε.
"Η εκτέλεση μιας νόμιμα επιβληθείσας ποινής αποτελεί μία από τις σοβαρές ευθύνες της πολιτείας και οι πολίτες του Τενεσί αναμένουν να διεξάγεται με[...] αποτελεσματικό τρόπο", δήλωσε ο Λι.
Τι είναι η πεντοβαρβιτάλη- Η ένεση που χρησιμοποιήθηκε στην εκτέλεση της Κρίστα Πάικ
Με πεντοβαρβιτάλη πραγματοποιήθηκε η εκτέλεση της Κρίστα Πάικ στο Τενεσί, η οποία ωστόσο δεν εξελίχθηκε σύμφωνα με το προβλεπόμενο πρωτόκολλο. Παρά τη χορήγηση δύο γύρων του φαρμάκου, η Πάικ συνέχισε να αναπνέει για μεγάλο χρονικό διάστημα, με αποτέλεσμα η διαδικασία να διακοπεί και να ακολουθήσει παροχή επείγουσας ιατρικής φροντίδας.
Το περιστατικό έφερε ξανά στο προσκήνιο την πεντοβαρβιτάλη, ένα βαρβιτουρικό που χρησιμοποιείται σε ορισμένες αμερικανικές πολιτείες ως το μοναδικό φάρμακο στις θανατηφόρες ενέσεις.
Η πεντοβαρβιτάλη ανήκει στην κατηγορία των βαρβιτουρικών, φαρμάκων που μειώνουν τη δραστηριότητα του κεντρικού νευρικού συστήματος. Για πολλές δεκαετίες, τα συγκεκριμένα φάρμακα είχαν θέση στην Ιατρική, μεταξύ άλλων στην αντιμετώπιση επιληπτικών κρίσεων και σοβαρών σπασμών.
Σε πολύ υψηλές δόσεις, η πεντοβαρβιτάλη μπορεί να προκαλέσει βαθιά καταστολή, να επηρεάσει την αναπνοή και τελικά να οδηγήσει στον θάνατο. Αυτή ακριβώς η δράση είναι που οδήγησε στην επιλογή της για τις εκτελέσεις.
Το Τενεσί άλλαξε στα τέλη του 2024 τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιεί τις θανατηφόρες ενέσεις. Οι αρχές εγκατέλειψαν το προηγούμενο πρωτόκολλο των τριών φαρμάκων και πέρασαν σε διαδικασία που βασίζεται σε μία μόνο ουσία, την πεντοβαρβιτάλη.
Η αποτυχημένη εκτέλεση της Πάικ έφερε το συγκεκριμένο πρωτόκολλο στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης. Οι δικηγόροι της είχαν προειδοποιήσει πριν από τη διαδικασία για πιθανούς κινδύνους, μεταξύ άλλων εξαιτίας της κατάστασης των φλεβών της.
Γιατί η κυβέρνηση Μπάιντεν είχε αποσύρει το ομοσπονδιακό πρωτόκολλο
Η χρήση της πεντοβαρβιτάλης στις εκτελέσεις έχει προκαλέσει εδώ και χρόνια επιστημονικές και νομικές αντιπαραθέσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τον Ιανουάριο του 2025, λίγο πριν από την ολοκλήρωση της προεδρίας του Τζο Μπάιντεν, ο τότε υπουργός Δικαιοσύνης Μέρικ Γκάρλαντ απέσυρε το ομοσπονδιακό πρωτόκολλο που προέβλεπε τη χρήση της πεντοβαρβιτάλης ως μοναδικού φαρμάκου στις εκτελέσεις.
Η απόφαση ακολούθησε επανεξέταση των διαθέσιμων επιστημονικών και ιατρικών στοιχείων. Το υπουργείο Δικαιοσύνης είχε επισημάνει ότι υπήρχε "αβεβαιότητα" σχετικά με το κατά πόσο η συγκεκριμένη διαδικασία θα μπορούσε να προκαλέσει περιττό πόνο και ταλαιπωρία στους κρατουμένους.
Μεταξύ των ζητημάτων που εξετάστηκαν ήταν και ο κίνδυνος οξέος πνευμονικού οιδήματος, μιας σοβαρής κατάστασης που μπορεί να επηρεάσει την αναπνευστική λειτουργία.
Η πεντοβαρβιτάλη επέστρεψε επί Τραμπ
Η πολιτική άλλαξε μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία. Η κυβέρνησή του επανέφερε σε ομοσπονδιακό επίπεδο το πρωτόκολλο που προβλέπει εκτέλεση με μία δόση πεντοβαρβιτάλης.
Το υπουργείο Δικαιοσύνης υποστήριξε ότι η προηγούμενη κυβέρνηση είχε αξιολογήσει λανθασμένα τα επιστημονικά δεδομένα και ότι η ουσία προκαλεί γρήγορη απώλεια συνείδησης.
Έτσι, η πεντοβαρβιτάλη βρέθηκε ξανά στο επίκεντρο της πολιτικής για τη θανατική ποινή στις ΗΠΑ, την ώρα που το περιστατικό με την Κρίστα Πάικ έθεσε εκ νέου ερωτήματα σχετικά με την εφαρμογή του συγκεκριμένου πρωτοκόλλου.
Περιορισμένη διαθεσιμότητα
Η πεντοβαρβιτάλη αντιμετωπίζει επίσης προβλήματα διαθεσιμότητας, γεγονός που έχει δυσκολέψει την προμήθειά της για χρήση στις εκτελέσεις.
Παράλληλα, η ουσία έχει χρησιμοποιηθεί και σε διαφορετικά ιατρικά και νομικά πλαίσια. Σε χώρες όπου επιτρέπεται, έχει χρησιμοποιηθεί σε διαδικασίες ευθανασίας ή υποβοηθούμενης αυτοκτονίας.
Η περίπτωση της Πάικ, πάντως, έφερε ξανά στο προσκήνιο το ερώτημα για το κατά πόσο η χρήση της πεντοβαρβιτάλης στις θανατηφόρες ενέσεις μπορεί να πραγματοποιείται χωρίς σοβαρές επιπλοκές.
Η διαδικασία σταμάτησε ενώ η Πάικ εξακολουθούσε να αναπνέει
Η Κρίστα Πάικ, η οποία είχε καταδικαστεί για τη δολοφονία της Κολίν Σλέμερ το 1995, επρόκειτο να εκτελεστεί με θανατηφόρα ένεση σε φυλακή του Νάσβιλ.
Ωστόσο, η διαδικασία εξελίχθηκε διαφορετικά από ό,τι είχαν προγραμματίσει οι αρχές. Δημοσιογράφοι που βρίσκονταν στον ειδικό χώρο των μαρτύρων περιέγραψαν ότι η Πάικ εξακολουθούσε να μιλά, να αναπνέει και να ροχαλίζει αρκετή ώρα μετά την έναρξη της εκτέλεσης, σύμφωνα με τη Washington Post.
Οι κουρτίνες που χώριζαν τον χώρο των μαρτύρων από τον θάλαμο έκλεισαν και άνοιξαν περισσότερες από μία φορές, ενώ οι παρευρισκόμενοι μπορούσαν να ακούσουν την αναπνοή της. Τελικά, οι μάρτυρες κλήθηκαν να αποχωρήσουν χωρίς να γνωρίζουν εάν η Πάικ ήταν ακόμη ζωντανή.
"Δεν μας ικανοποιεί το γεγονός ότι είχαμε δίκιο, αλλά όλες οι ανησυχίες της Πάικ αποδείχθηκαν βάσιμες: δυσκολία στην εύρεση φλέβας, σπασμένες φλέβες, αλλοιωμένη πεντοβαρβιτάλη, απουσία επείγουσας ιατρικής φροντίδας όταν τα πράγματα αναπόφευκτα πάνε στραβά -- όλα αυτά στο πλαίσιο ενός πρωτοκόλλου που παραμένει καλυμμένο με πέπλο μυστικότητας", κατήγγειλαν οι δικηγόροι.
Η νομική ομάδα της Πάικ είχε υποστηρίξει ήδη πριν από την εκτέλεση ότι υπήρχαν σοβαροί κίνδυνοι εξαιτίας προβλημάτων με τις φλέβες της και μιας διαταραχής του αίματος.
"Η πολιτεία απέτυχε για μία ακόμη φορά"
Οι δικηγόροι της Πάικ εξέδωσαν ανακοίνωση μετά το περιστατικό, κάνοντας λόγο για ακόμη μία αποτυχημένη προσπάθεια εκτέλεσης στο Τενεσί.
"Σήμερα το βράδυ η πολιτεία του Τενεσί απέτυχε για μία ακόμη φορά να πραγματοποιήσει μια εκτέλεση", ανέφεραν σε ανακοίνωσή τους οι δικηγόροι της Πάικ -η οποία επρόκειτο να γίνει η πρώτη γυναίκα που θα εκτελούνταν στη συγκεκριμένη αμερικανική πολιτεία εδώ και περισσότερα από 200 χρόνια.
Η Πάικ φέρεται να μεταφέρθηκε σε νοσοκομείο μετά τη διακοπή της διαδικασίας, ενώ μέχρι αργά το βράδυ οι αρχές δεν είχαν δώσει σαφή εικόνα για την κατάστασή της.
Η προηγούμενη αποτυχημένη εκτέλεση στο Τενεσί
Το περιστατικό με την Πάικ σημειώθηκε λίγους μήνες μετά την αποτυχημένη εκτέλεση του Τόνι Καράδερς, επίσης στην ίδια φυλακή του Νάσβιλ.
Στην περίπτωση του Καράδερς, οι σωφρονιστικές αρχές είχαν καταφέρει να τοποθετήσουν την κύρια ενδοφλέβια γραμμή, όμως δεν μπόρεσαν να δημιουργήσουν τη δεύτερη γραμμή που απαιτούσε το πρωτόκολλο. Απέτυχε επίσης προσπάθεια τοποθέτησης κεντρικής γραμμής και η εκτέλεση τελικά ματαιώθηκε.
Η δικηγόρος του είχε περιγράψει αργότερα ότι ο κρατούμενος αιμορραγούσε και βογκούσε από τον πόνο, χαρακτηρίζοντας την εικόνα "φρικτή".
Μετά το περιστατικό, περισσότεροι από 40 γιατροί και νοσηλευτές είχαν ζητήσει από τον κυβερνήτη Λι να σταματήσει τις εκτελέσεις στην πολιτεία και να επανεξετάσει το πρωτόκολλο.
Το Ανώτατο Δικαστήριο είχε ανοίξει τον δρόμο για την εκτέλεση
Η υπόθεση της Πάικ είχε βρεθεί στο επίκεντρο μιας σειράς δικαστικών αποφάσεων τις τελευταίες ώρες πριν από την εκτέλεση.
Μία ώρα πριν από την προγραμματισμένη διαδικασία, ομοσπονδιακό εφετείο είχε αποφασίσει προσωρινά την αναστολή της, προκειμένου να εξετάσει την προσφυγή των δικηγόρων της σχετικά με το ιστορικό σεξουαλικής κακοποίησης που είχε υποστεί η Πάικ ως παιδί.
Η πολιτεία προσέφυγε στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ, ζητώντας να ακυρωθεί η απόφαση. Το Ανώτατο Δικαστήριο, όπου την πλειοψηφία έχουν συντηρητικοί δικαστές, έκανε δεκτό το αίτημα και επέτρεψε να προχωρήσει η εκτέλεση.
Οι δικηγόροι της Πάικ είχαν υποστηρίξει ότι η σεξουαλική κακοποίηση που είχε υποστεί θα έπρεπε να έχει ληφθεί υπόψη κατά την εξέταση της υπόθεσής της. Σύμφωνα με τους ίδιους, η πολιτεία είχε αναγνωρίσει για πρώτη φορά τον Αύγουστο ότι η κακοποίηση ήταν πραγματική, χωρίς όμως να μεταβάλει τη στάση της απέναντι στην εκτέλεση.
Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου προκάλεσε διαφωνία μεταξύ των δικαστών. Οι δικαστές Σόνια Σοτομαγιόρ, Έλενα Κέιγκαν και Κετάντζι Μπράουν Τζάκσον τάχθηκαν κατά της απόφασης.
Η δολοφονία που οδήγησε τη 18χρονη Πάικ στη θανατική ποινή
Η Κρίστα Πάικ ήταν 18 ετών όταν συμμετείχε στη δολοφονία της συνομήλικής της Κολίν Σλέμερ στο Νόξβιλ, τον Ιανουάριο του 1995.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της υπόθεσης, η Πάικ, ο τότε σύντροφός της Ταντάριλ Σιπ και μία ακόμη έφηβη, η Σαντόλα Πίτερσον, παρέσυραν τη Σλέμερ σε δασώδη περιοχή. Εκεί η νεαρή γυναίκα βασανίστηκε και δολοφονήθηκε.
Η Πάικ είχε παραδεχθεί ότι χτύπησε τη Σλέμερ στο κεφάλι με κομμάτι ασφάλτου, της έκοψε τον λαιμό και πήρε τμήμα του κρανίου της ως αναμνηστικό.
Από τους τρεις εφήβους που συμμετείχαν στη δολοφονία, μόνο η Πάικ καταδικάστηκε σε θάνατο. Ο Σιπ ήταν 17 ετών όταν διαπράχθηκε το έγκλημα και καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη, ενώ η Πίτερσον κατέθεσε εναντίον των δύο και έλαβε αναστολή ποινής.
Το ιστορικό κακοποίησης που επικαλέστηκε η υπεράσπιση
Η νομική ομάδα της Πάικ είχε ζητήσει τη μετατροπή της θανατικής ποινής σε ισόβια κάθειρξη, επικαλούμενη μεταξύ άλλων το ιστορικό κακοποίησης και τραύματος που χαρακτήριζε την παιδική και εφηβική της ηλικία.
Σε αίτηση χάρης 226 σελίδων, οι δικηγόροι της περιέγραψαν περιστατικά σεξουαλικής κακοποίησης από την ηλικία των 2 έως 5 ετών, καθώς και μεταγενέστερες επιθέσεις.
Σύμφωνα με την αίτηση, σε ηλικία 11 ετών η Πάικ δέχθηκε σεξουαλική επίθεση από γείτονα, ενώ στα 17 της φέρεται να δέχθηκε επίθεση και να βιάστηκε από άγνωστο άνδρα στη Βόρεια Καρολίνα.
Οι δικηγόροι της υποστήριξαν ότι το ιστορικό αυτό δεν είχε αξιολογηθεί επαρκώς από την αρχική υπεράσπιση και ότι θα έπρεπε να ληφθεί υπόψη κατά την εξέταση της θανατικής ποινής.
Η Πάικ θα ήταν η πρώτη γυναίκα που εκτελείται στο Τενεσί εδώ και πάνω από δύο αιώνες
Η εκτέλεση της Πάικ είχε αποκτήσει ιδιαίτερη δημοσιότητα και επειδή επρόκειτο να γίνει η πρώτη γυναίκα που θα εκτελούνταν στο Τενεσί εδώ και περισσότερα από 200 χρόνια.
Η τελευταία εκτέλεση γυναίκας στις ΗΠΑ πραγματοποιήθηκε το 2023 στο Μιζούρι. Ήταν η Άμπερ ΜακΛάφλιν, η οποία ήταν επίσης η πρώτη τρανς γυναίκα που εκτελέστηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σύμφωνα με το Death Penalty Information Center (DPIC), συνολικά 18 γυναίκες έχουν εκτελεστεί στις ΗΠΑ από την επαναφορά της θανατικής ποινής το 1976, αριθμός που αντιστοιχεί σε λίγο περισσότερο από το 1% του συνόλου των εκτελέσεων.
Αναστολή των εκτελέσεων έως το τέλος του 2026
Μετά το φιάσκο της διαδικασίας, ο κυβερνήτης Μπιλ Λι ανακοίνωσε ότι οι προγραμματισμένες εκτελέσεις στο Τενεσί αναστέλλονται για το υπόλοιπο του 2026.
Παράλληλα, διέταξε ανεξάρτητη έρευνα προκειμένου να διαπιστωθεί τι ακριβώς συνέβη κατά τη διαδικασία της Πάικ.
Το περιστατικό ήρθε να προστεθεί στα ερωτήματα που έχουν ήδη τεθεί γύρω από το πρωτόκολλο θανατηφόρας ένεσης της πολιτείας, ενώ η περίπτωση της Πάικ αναμένεται να αποτελέσει αντικείμενο περαιτέρω δικαστικής και θεσμικής εξέτασης.