Η Μέση Ανατολή εισέρχεται ξανά σε τροχιά επικίνδυνης κλιμάκωσης, καθώς η εύθραυστη αποκλιμάκωση των τελευταίων ημερών κατέρρευσε τα ξημερώματα της Τετάρτης. Αφορμή αποτέλεσε η εκτόξευση ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων με στόχο αμερικανική αεροπορική βάση στην Ιορδανία, εξέλιξη που προκάλεσε άμεση στρατιωτική απάντηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Σαουδική Αραβία. Οι δύο χώρες προχώρησαν σε συντονισμένα πλήγματα κατά φιλοϊρανικών οργανώσεων στο Ιράκ, ενισχύοντας τις ανησυχίες για ευρύτερη ανάφλεξη στην περιοχή.
Από την Ιορδανία και το Ιράκ μέχρι τα Στενα του Ορμούζ και την Ερυθρά Θάλασσα, η ένταση εξαπλώνεται σε πολλαπλά μέτωπα, περιορίζοντας σημαντικά τις ελπίδες για επανεκκίνηση των διπλωματικών επαφών και για επίτευξη κατάπαυσης του πυρός.
Το Ιράν απέρριψε την πρόταση του Ομάν για τα Στενά του Ορμούζ
Από την πλευρά της, η Τεχεράνη απέρριψε την πρόταση που κατέθεσε το Ομάν για κοινή περιφερειακή διαχείριση των Στενών του Ορμούζ, βάζοντας ουσιαστικά τέλος στις προσπάθειες αποκλιμάκωσης της έντασης που εδώ και μήνες επηρεάζει τη ναυσιπλοΐα και το εμπόριο στον Περσικό Κόλπο.
Όπως μετέδωσε το Reuters, επικαλούμενο ανώτερο Ιρανό αξιωματούχο, η ιρανική ηγεσία θεωρεί ότι το συγκεκριμένο σχέδιο δεν μπορεί να εφαρμοστεί, επιμένοντας ότι ο εισερχόμενος θαλάσσιος διάδρομος, καθώς και μέρος του εξερχόμενου, πρέπει να παραμείνουν υπό αποκλειστικό ιρανικό έλεγχο.
Η πρόταση του Ομάν, η οποία είχε την υποστήριξη και άλλων κρατών του Κόλπου, προέβλεπε τη δημιουργία ενός συστήματος κοινής διαχείρισης των Στενών. Παράλληλα, εισηγούνταν την καταβολή εθελοντικών εισφορών από τα διερχόμενα πλοία για τη χρηματοδότηση υπηρεσιών ασφάλειας της ναυσιπλοΐας, προστασίας του περιβάλλοντος και επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης, ακολουθώντας το μοντέλο που εφαρμόζεται στο Στενό της Μαλάκα.
Ο ίδιος Ιρανός αξιωματούχος υποστήριξε ακόμη ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σαουδική Αραβία ασκούν πιέσεις προς το Ομάν, προκειμένου να προωθήσει "μη ρεαλιστικά σχέδια" για τη διαχείριση της στρατηγικής θαλάσσιας διόδου.
Στενά του Ορμούζ: Πετρελαιοφόρα ακινητοποιήθηκαν από τους Φρουρούς της Επανάστασης
Την ίδια ώρα, οι Φρουροί της Επανάστασης ανακοίνωσαν ότι μονάδες του Πολεμικού Ναυτικού ακινητοποίησαν τρία πετρελαιοφόρα που κινούνταν στα Στενά του Ορμούζ, υποστηρίζοντας ότι είχαν αγνοήσει σχετικές προειδοποιήσεις και ακολουθούσαν "επικίνδυνη και παράνομη πορεία".
Στο Στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου, εξελίσσεται μια διαρκής μάχη ελέγχου των θαλάσσιων διαδρόμων. Η Τεχεράνη επιμένει ότι τα εμπορικά πλοία πρέπει να κινούνται πλησιέστερα στις ιρανικές ακτές, υποστηρίζοντας παράλληλα πως διαθέτει το δικαίωμα επιβολής τελών διέλευσης.
Από την άλλη πλευρά, ολοένα και περισσότερα εμπορικά πλοία επιλέγουν να κινούνται νοτιότερα, κοντά στις ακτές του Ομάν, υπό την κάλυψη αμερικανικών ναυτικών δυνάμεων, αποφεύγοντας την πορεία που προτείνει η ιρανική πλευρά.
Η Τεχεράνη εμφανίζεται αποφασισμένη να διατηρήσει το ισχυρό διαπραγματευτικό πλεονέκτημα που θεωρεί ότι διαθέτει στην περιοχή. Σε νεότερη ανακοίνωσή τους, διαμήνυσαν ότι εξακολουθούν να διατηρούν τον πλήρη έλεγχο της περιοχής, προειδοποιώντας πως οποιαδήποτε "παράνομη αμερικανική στρατιωτική παρέμβαση" δεν πρόκειται να μείνει αναπάντητη.
Centcom: Συστήματα αεράμυνας αναχαίτισαν πυραύλους που εκτοξεύθηκαν από το Ιράν
Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM), η οποία έχει την ευθύνη των αμερικανικών επιχειρήσεων στη Μέση Ανατολή, ανακοίνωσε το απόγευμα της Τρίτης (τοπική ώρα, λίγο μετά τα μεσάνυχτα στην Ελλάδα) ότι συστήματα αεράμυνας αναχαίτισαν πυραύλους που εκτοξεύθηκαν από το Ιράν. Σύμφωνα με την ανακοίνωση, επρόκειτο για απόπειρα αιφνιδιαστικής επίθεσης κατά αμερικανικών δυνάμεων στην περιοχή.
Όπως υποστήριξε η αμερικανική πλευρά, οι βαλλιστικοί πύραυλοι καταστράφηκαν πριν φτάσουν στους στόχους τους, ενώ οι αμερικανικές δυνάμεις τέθηκαν σε κατάσταση αυξημένης ετοιμότητας. Την ίδια ώρα, η Τεχεράνη δεν είχε προχωρήσει σε επίσημη αντίδραση. Σύμφωνα με πληροφορίες, στόχος της επίθεσης ήταν αμερικανική στρατιωτική βάση στην Ιορδανία. Το Al Jazeera, επικαλούμενο αμερικανικές πηγές, μετέδωσε ότι οι πύραυλοι είχαν κατεύθυνση προς αμερικανικές εγκαταστάσεις στη χώρα, ενώ αντίστοιχη εκτίμηση δημοσίευσε και ο Guardian, επικαλούμενος Αμερικανό αξιωματούχο.
Η νέα επίθεση ήρθε μετά από μια σύντομη περίοδο σχετικής αποκλιμάκωσης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Είχαν προηγηθεί σχεδόν δύο εβδομάδες αμερικανικών νυχτερινών επιδρομών κατά στόχων στο Ιράν, αλλά και επαναλαμβανόμενες επιθέσεις της ιρανικής πλευράς με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον αμερικανικών δυνάμεων και συμμάχων των ΗΠΑ στην περιοχή του Κόλπου.
Κοινά πλήγματα ΗΠΑ και Σαουδικής Αραβίας στο Ιράκ
Λίγες ώρες μετά την ιρανική πυραυλική επίθεση, αμερικανικές και σαουδαραβικές δυνάμεις εξαπέλυσαν συντονισμένα πλήγματα κατά οργανώσεων και εγκαταστάσεων στο Ιράκ που θεωρούνται ότι διατηρούν στενούς δεσμούς με την Τεχεράνη.
Η επιχείρηση παρουσιάστηκε ως απάντηση στις συνεχείς επιθέσεις με drones που είχαν προηγηθεί εναντίον αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων, αλλά και κρίσιμων ενεργειακών υποδομών της Σαουδικής Αραβίας.
Σύμφωνα με το Al Jazeera, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ριάντ αποδίδουν σε φιλοϊρανικές οργανώσεις περισσότερες από 30 επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη τον τελευταίο μήνα. Κατά την αμερικανική εκτίμηση, οι επιχειρήσεις αυτές οργανώθηκαν υπό την καθοδήγηση των Φρουρών της Επανάστασης και είχαν στόχο τόσο αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις όσο και πετρελαϊκές εγκαταστάσεις της Σαουδικής Αραβίας.
Παράλληλα, η Σαουδική Αραβία ανακοίνωσε ότι οι δυνάμεις της αναχαίτισαν drones που κατευθύνονταν προς σαουδαραβικούς στόχους. Οι τελευταίες εξελίξεις ενισχύουν τους φόβους ότι το Ριάντ βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο των επιθέσεων οργανώσεων που συνδέονται με την Τεχεράνη, ακόμη και όταν αυτές δεν αποδίδονται επισήμως στο ίδιο το Ιράν.
Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση του Ιράκ επιχειρεί να αποτρέψει την περαιτέρω εμπλοκή της χώρας στην κρίση. Ο Ιρακινός πρωθυπουργός έδωσε εντολή στις αρμόδιες υπηρεσίες να διερευνήσουν τις καταγγελίες σύμφωνα με τις οποίες επιθέσεις εκδηλώθηκαν από ιρακινό έδαφος, ξεκαθαρίζοντας ότι το Ιράκ δεν πρέπει να μετατραπεί σε βάση ή διάδρομο για στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον γειτονικών κρατών.
Από την πλευρά τους, οι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές του Ιράκ απορρίπτουν κάθε εμπλοκή στις επιθέσεις κατά σαουδαραβικών στόχων. Η Ισλαμική Αντίσταση στο Ιράκ, που αποτελεί ομπρέλα ένοπλων οργανώσεων με τη στήριξη της Τεχεράνης, χαρακτήρισε αβάσιμες τις κατηγορίες του Ριάντ, αφήνοντας παράλληλα ανοικτό το ενδεχόμενο ορισμένες επιθέσεις να προέρχονται από τους Χούθι της Υεμένης.
Η κρίση στη Μέση Ανατολή στο επίκεντρο της συνάντησης Τραμπ – Νετανιάχου
Οι τελευταίες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή συνέπεσαν με την επίσκεψη του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου στην Ουάσιγκτον, όπου είχε συνάντηση με τον Ντόναλντ Τραμπ, σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία η ένταση στην περιοχή βρίσκεται και πάλι σε υψηλά επίπεδα.
Η κατ’ ιδίαν συνομιλία των δύο ηγετών ήταν η πρώτη μετά την έναρξη του πολέμου και διήρκεσε περίπου μιάμιση ώρα. Ο Λευκός Οίκος έκανε λόγο για μια "θετική και παραγωγική" συνάντηση, ενώ από την πλευρά του ο Μπενιαμίν Νετανιάχου τη χαρακτήρισε "εξαιρετική συνάντηση".
Παρά τις θετικές δημόσιες δηλώσεις, πίσω από τις κλειστές πόρτες φαίνεται πως καταγράφηκαν διαφορετικές προσεγγίσεις ως προς τη διαχείριση της κρίσης. Το Ισραήλ επιδιώκει τη διατήρηση της στρατιωτικής πίεσης απέναντι στην Τεχεράνη, ενώ η αμερικανική κυβέρνηση καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στις γεωπολιτικές εξελίξεις και στις αυξανόμενες εσωτερικές πιέσεις για τον περιορισμό μιας σύγκρουσης που ήδη επηρεάζει την οικονομία και τροφοδοτεί την άνοδο των τιμών, ενόψει και των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.
Παρότι οι δίαυλοι επικοινωνίας σε διπλωματικό επίπεδο παραμένουν ανοικτοί, οι στρατιωτικές εξελίξεις σε Ιράν, Ιορδανία, Ιράκ, Περσικό Κόλπο και Ερυθρά Θάλασσα περιορίζουν ολοένα και περισσότερο τα περιθώρια για μια πολιτική λύση και μια ουσιαστική αποκλιμάκωση.
Το βασικό ερώτημα πλέον δεν αφορά μόνο το αν η Ουάσιγκτον θα προχωρήσει σε νέα απάντηση μετά την ιρανική πυραυλική επίθεση. Εξίσου κρίσιμο θεωρείται το κατά πόσο μπορεί να ανακοπεί ο κύκλος των στρατιωτικών πληγμάτων και των αντιποίνων πριν η κρίση εξελιχθεί σε έναν γενικευμένο περιφερειακό πόλεμο, με σοβαρές επιπτώσεις για την παγκόσμια οικονομία, τη διεθνή ναυσιπλοΐα και τη σταθερότητα στην ευρύτερη περιοχή.