Το Ισραήλ, η Χαμάς και ο κύκλος του αίματος

Ο επαναλαμβανόμενος κύκλος βίας, οι στόχοι του Ισραήλ και της Χαμάς, ο ρόλος των φονταμενταλιστών των δύο πλευρών και η επόμενη μέρα μετά την πιθανή εκεχειρία.

to-israil-i-xamas-kai-o-kuklos-tou-aimatos
|
SHARE THIS
0
SHARES

Το έργο το έχουμε δει ξανά. Ή καλύτερα την τραγωδία. Η κατάσταση στη Γάζα είναι ένας επαναλαμβανόμενος κύκλος βίας ο οποίος κάθε φορά που κλείνει, και πριν αρχίσει ο επόμενος, εμπεδώνει το ασταθές και επικίνδυνο στάτους κβο ενώ, ταυτόχρονα, απομακρύνει την πιθανότητα για μια συμφωνημένη λύση δύο κρατών μεταξύ του Ισραήλ και των Παλαιστινίων.

Εν τέλει, οι μεγάλοι χαμένοι είναι οι πολίτες της Γάζας οι οποίοι βρίσκονται ανάμεσα σε μια ισραηλινή κυβέρνηση και σε μια ηγεσία της Χαμάς που δεν δείχνουν να έχουν καμία διάθεση για συμβιβασμό που να οδηγήσει σε αποκλιμάκωση της έντασης και να δώσει ένα τέλος στην αιματοχυσία.

Οι εκτιμήσεις συγκλίνουν ότι όταν θα τελειώσει και αυτή η φάση της σύγκρουσης η κατάσταση θα επανέλθει εκεί που ξεκίνησε: μια κατακερματισμένη Παλαιστίνη και ένα Ισραήλ που συνεχίζει να ζει μέσα στην παράνοια της «έλλειψης ασφάλειας».

Η Φατάχ είναι πιο πραγματιστική και αναγνωρίζει την κρατική οντότητα του Ισραήλ. Η Χαμάς έχει μια σκλήροπυρηνική προσέγγιση και αρνείται να συμβιβαστεί με το Ισραήλ

Από το 2005 στο 2014

Το 2005 ο τότε πρωθυπουργός του Ισραήλ, Αριέλ Σαρόν, έκανε ένα ρηξικέλευθο βήμα: αποφάσισε την αποχώρηση του ισραηλινού στρατού από τη Λωρίδα της Γάζας. Η κίνηση αυτή δέχθηκε τις έντονες επικρίσεις από την δεξιά πτέρυγα της κυβέρνησής του. Ο νυν πρωθυπουργός Βενιαμίν Νετανιάχου, δε, ήταν από τους πιο έντονους επικριτές της απόφασης Σαρόν.

Ενα χρόνο μετά, το 2006, η ισλαμιστική οργάνωση Χαμάς πέτυχε μια θριαμβευτική εκλογική νίκη επί της παραδοσιακής κοσμικής οργάνωσης των παλαιστινίων, της Φατάχ. Ηταν μια νίκη με ευρύτερες προεκτάσεις καθώς (α) επιβεβαίωσε τον διχασμό μεταξύ των παλαιστινίων, (β) κατέδειξε μια ριζοσπαστικοποίηση και συντηρητικοποίηση του πληθυσμού και (γ) υπογράμμισε την κρίση αξιοπιστίας της Φατάχ ως του κύριου εκφραστή των δικαιωμάτων των παλαιστινίων. Το 2006 ήταν μια καθοριστική χρονιά τόσο για τη διαμόρφωση του εσωτερικού παλαιστινιακού μετώπου όσο και για τις εξελίξεις στο Ισραηλινό-Παλαιστινιακό μέτωπο.

Φατάχ και Χαμάς είχαν, και έχουν, θεμελιώδεις διαφορές ως προς την προσέγγιση διευθέτησης του Παλαιστινιακού. Η Φατάχ είναι πιο πραγματιστική και αναγνωρίζει την κρατική οντότητα του Ισραήλ. Από την άλλη, η Χαμάς έχει μια σκληροπυρηνική προσέγγιση και αρνείται να συμβιβαστεί με το Ισραήλ, του οποίου δεν αναγνωρίζει το δικαίωμα να υπάρχει.

Η νίκη της Χαμάς και η προσπάθειά της να αναλάβει τον έλεγχο των παλαιστινιακών περιοχών προκάλεσε την εμφύλια σύγκρουση των παλαιστινίων η οποία οδήγησε, στις 14 Ιουνίου 2006, στην πλήρη κατάληψη της Γάζας από τις δυνάμεις της Χαμάς. Η εξέλιξη αυτή σφράγισε τη διάσπαση των Παλαιστινίων. Από τη μια, η Δυτική Οχθη υπό τη διοίκηση της Φατάχ και, από την άλλη, η Λωρίδα της Γάζας υπό τη διοίκηση της Χαμάς. Μια διοίκηση την οποία χαρακτηρίζει ο θεοκρατικός χαρακτήρας του καθεστώτος.

Η νίκη της Χαμάς και η προσπάθειά της να αναλάβει τον έλεγχο των παλαιστινιακών περιοχών προκάλεσε την εμφύλια σύγκρουση των παλαιστινίων

Σχεδόν δύο εβδομάδες μετά, η Χαμάς σκοτώνει δύο ισραηλινούς στρατιώτες και απαγάγει άλλον ένα με αποτέλεσμα να ξεκινήσει ένας νέος κύκλος ανταλλαγής επιθέσεων μεταξύ του Ισραήλ και της Χαμάς.

Ο κύκλος βίας και αίματος θα επαναληφθεί ακόμα πιο σκληρός το 2008-2009. Κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων που κράτησαν 22 μέρες (7 ημέρες βομβαρδισμών και 15 μέρες χερσαίων επιχειρήσεων από το Ισραήλ) σκοτώθηκαν 1,166 Παλαιστίνιοι (709 από τους οποίους μαχητές της Χαμάς) και 13 Ισραηλινοί (3 από αυτούς πολίτες). Οπως και σήμερα έτσι και στην επιχείρηση του 2008 σκοπός του Ισραήλ ήταν η καταστροφή των στρατιωτικών υποδομών της Χαμάς, όπως οι σήραγγες. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων υπήρξαν πολλές απώλειες αθώων γυναικόπαιδων.

Το 2012 οι ισραηλινές επιθέσεις κράτησαν μόνο 8 μέρες. Η συντονισμένη προσπάθεια ΗΠΑ και Αιγύπτου υπό την προεδρία του Μοχάμεντ Μόρσι, ο οποίος είχε καλές διασυνδέσεις και σχέσεις με τη Χαμάς λόγω της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, οδήγησε σε κατάπαυση του πυρός.

Δύο χρόνια μετά, το Ισραήλ και η Χαμάς είναι ξανά σε εμπόλεμη κατάσταση, ο κύκλος βίας συνεχίζεται και οι πολίτες της Γάζας, για μια ακόμα μια φορά, βρίσκονται στη μέση ενός ανελέητου πολέμου.

Πού στοχεύουν Ισραήλ και Χαμάς;

Είναι ενδιαφέρον ότι τόσο η κυβέρνηση του Βενιαμίν Νετανιάχου όσο και η Χαμάς συγκλίνουν σε ένα στόχο: να αποτρέψουν την υλοποίηση της συμβιβαστικής λύσης των δύο κρατών. Δηλαδή, μιας συμφωνημένης λύσης, με αμοιβαίες υποχωρήσεις η οποία θα διατηρήσει σε ένα πλαίσιο ασφάλειας το κράτος του Ισραήλ και, ταυτόχρονα, θα δημιουργήσει ένα κανονικό παλαιστινιακό κράτος. Αυτή είναι η λύση την οποία υποστηρίζει τόσο η διεθνής κοινότητα, συμπεριλαμβανομένων και των ΗΠΑ, όσο και οι μετριοπαθείς ισραηλινές και παλαιστινιακές δυνάμεις.

Τόσο η κυβέρνηση του Βενιαμίν Νετανιάχου όσο και η Χαμάς συγκλίνουν σε ένα στόχο: να αποτρέψουν την υλοποίηση της συμβιβαστικής λύσης των δύο κρατών

Από την πλευρά του το Ισραήλ, μέσα από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, θέλει επίσης να περιορίσει όσο το δυνατό την επιχειρησιακή δυνατότητα της Χαμάς αποδυνάμωνοντάς την στρατιωτικά. Αυτός είναι ένας στόχος ο οποίος μπορεί να επιτευχθεί μόνο βραχυπρόθεσμα. Διότι όπως κατέδειξε η μέχρι τώρα εμπειρία, η Χαμάς καταφέρνει να επανέλθει στρατιωτικά μετά από ένα χρονικό διάστημα. Εκτός και εάν το Ισραήλ αποφασίσει να επανακαταλάβει τη Λωρίδα της Γάζας και να θέσει την περιοχή υπό την κατοχή του, είναι σχεδόν αδύνατο να καταστρέψει τις επιχειρησιακές δυνατότητες της Χαμάς.

Επίσης, το Τελ Αβίβ θορυβήθηκε ιδιαίτερα από την πρόσφατη συμφωνία συνεργασίας μεταξύ της Χαμάς και της Φατάχ την οποία θα ήθελε να καταστήσει ανενεργή ή τουλάχιστον αναποτελεσματική.

Η Χαμάς, από την άλλη, ενδιαφέρεται να διατηρήσει τον έλεγχο της Γάζας και να αποκτήσει τον ρόλο του κύριου εκφραστή των θέσεων των Παλαιστινίων. Θέλει, με άλλα λόγια, να παρουσιάζεται ως ο παίχτης που αντιστέκεται στον ισραηλινό δυνάστη και προασπίζεται τα δικαιώματα του παλαιστινιακού λαού. Ετσι, στοχεύει να γίνει η κυρίαρχη δύναμη στο παλαιστινιακό μέτωπο και να προωθήσει τον απώτερο σκοπό της που είναι η δημιουργία ενός ισλαμικού κράτους στις παλαιστινιακές περιοχές. Ωστόσο, αυτός δεν είναι ένας εύκολος στόχος. Το 2012 η Χαμάς είχε «σύμμαχο» τον τότε πρόεδρο της Αιγύπτου Μοχάμεντ Μόρσι. Σήμερα, το γεωπολιτικό παιχνίδι έχει αλλάξει: ο Μόρσι είναι φυλακή, το «Ισλάμικό Κράτος» θέλει να δημιουργήσει «χαλιφάτο» και το Ιράν έχει ανοίξει διπλωματικά κανάλια με την Δύση.

Επιστροφή στην αφετηρία του κύκλου

Το κεντρικό ερώτημα παραμένει: που μπορεί να οδηγήσει αυτός ο νέος κύκλος βίας;

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ανθρωπιστική τραγωδία στη Γάζα, οι εκατοντάδες αθώοι παλαιστίνιοι νεκροί και η καταστροφή υποδομών ζωής δημιουργούν τις προϋποθέσεις εκκόλαψης μιας νέας γενιάς φανατικών πολέμιων του Ισραήλ. Με άλλα λόγια, η συνεχιζόμενη εξαθλίωση της Λωρίδας της Γάζας προσφέρει τη δυνατότητα στη Χαμάς να στρατολογήσει μια νέα γενιά μαχητών και τρομοκρατών.

Η συνεχιζόμενη εξαθλίωση της Λωρίδας της Γάζας προσφέρει τη δυνατότητα στη Χαμάς να στρατολογήσει μια νέα γενιά μαχητών και τρομοκρατών

Από την άλλη, στο Ισραήλ η δεξιά σκληροπυρηνική στροφή συνεχίζεται και ενισχύονται οι δυνάμεις εκείνες που εναντιώνονται σε συμβιβαστική λύση με τους Παλαιστίνιους. Η εκτόξευση ρουκετών από την Χαμάς ενισχύει το αίσθημα ανασφάλειας των ισραηλινών πολιτών και ρίχνει νερό στο αυλάκι όσων υποστηρίζουν την στρατιωτική λύση στο παλαιστινιακό. Από τό 1995, μετά την δολοφονία του ισραηλινού πρωθυπουργού Γιτζάκ Ραμπίν, το «κίνημα ειρήνης» που είχε ένα κυρίαρχο ρόλο στις εξελίξεις άρχισε να αποδυναμώνεται. Είκοσι σχεδόν χρόνια μετά οι όποιες προσπάθειες ανασύστασής του υποσκάπτονται τόσο από την δράση της Χαμάς όσο και από την πολιτική Νετανιάχου και των σκληροπυρηνικών συμμάχων του.

Μπροστά σ' αυτή την κατάσταση η διεθνής κοινότητα, (οι ΗΠΑ, η ΕΕ, τα ΗΕ) δείχνει ανήμπορη να σπάσει τον κύκλο βίας. Οι υπόλοιπες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή (Συρία, Ιράκ, Λιβύη, κλπ) περιπλέκουν τα πράγματα και αποδυναμώνουν τις δυνατότητες διαμεσολάβησης. Ακόμα και οι ΗΠΑ δείχνουν αδυναμία εξασφάλισης των βασικών παραμέτρων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε εκτόνωση της κατάστασης.

Ολα αυτά οδηγούν πίσω στην αφετηρία του κύκλου βίας. Με άλλα λόγια, όποια εκεχειρία και αν συμφωνηθεί, εάν δεν συνοδεύεται από μια συνολικότερη προσέγγιση συμβιβαστικών λύσεων, θα είναι πρόσκαιρη. Αυτό, όμως, προϋποθέτει ότι οι δύο βασικοί πρωταγωνιστές έχουν πραγματικά την βούληση να σπάσουν τον κύκλο του αίματος και της βίας.   

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ακολούθησε το theTOC.gr στο Facebook