Η γαλλική ιστορία μας έχει συνηθίσει στις αναταραχές και ρθ; εξεγέρσεις. Η Δημοκρατία που ίδρυσε ο Σαρλ ντε Γκωλ το 1958 οδήγησε, μια δεκαετία αργότερα, στις φοιτητικές διαδηλώσεις του Μαΐου του ’68· τον επόμενο χρόνο ο πρόεδρος παραιτήθηκε.
Ο Εμανουέλ Μακρόν αντιμετώπισε μήνες εκτεταμένων και βίαιων διαδηλώσεων από τους "gilets jaunes" (κίτρινα γιλέκα) το 2018-19. Τελικά ο πρόεδρος έστειλε θωρακισμένα οχήματα στους δρόμους της πρωτεύουσας για να αποκαταστήσουν την τάξη. Ωστόσο, οι αποκαλυπτικές σκηνές με καμένα δημόσια κτίρια και λεηλασίες σε πόλεις σε όλη τη Γαλλία στις 17 Οκτωβρίου ήταν, κατά κάποιον τρόπο, χειρότερες: θα μπορούσαν να οδηγήσουν τη χώρα σε ακόμη μεγαλύτερη διχόνοια και να θέσουν τους ψηφοφόρους στις προεδρικές εκλογές της επόμενης άνοιξης μπροστά σε μια επιλογή μεταξύ δύο άκρων, γράφει ο Economist.
Ακόμη και για μια χώρα που έχει συνηθίσει τις εξεγέρσεις στους δρόμους, τα γεγονότα του Σαββατοκύριακου ήταν συγκλονιστικά. Ο πύργος του ρολογιού και η στέγη του δημαρχείου του 19ου αιώνα στο Λιμόζ κατέρρευσαν αφού πυρπολήθηκαν. Μασκοφόροι "casseurs" (αυτοί που τα σπάνε), ή χούλιγκαν, εισέβαλαν στο δημαρχείο της Μασσαλίας και ανέτρεψαν μια μαρμάρινη προτομή της Μαριάν, του επίσημου συμβόλου της χώρας. Στο Μπορντό, έφηβοι λεηλατητές με κουκούλες έσπασαν τις βιτρίνες του Louis Vuitton και άλλων καταστημάτων, αρπάζοντας τσάντες, αθλητικά παπούτσια και άλλα αντικείμενα.
Σε ολόκληρη τη χώρα συνελήφθησαν πάνω από 2.000 άτομα, μόνο το Σάββατο. "Απόψε νιώθουμε όλοι οργή και ντροπή", δήλωσε ο κ. Μακρόν σε τηλεοπτική ομιλία του.
Για πολλούς από τους 500 χιλιάδες ανθρώπους που συμμετείχαν στις διαδηλώσεις, η κατάρρευση στο χάος και τα επεισόδια, ήταν μια μεγάλη απογοήτευση. "Οι ταραξίες δυσφημούν το κίνημά μας", παραπονέθηκε η Πολίν, μια 20χρονη φοιτήτρια του Πανεπιστημίου του Μπορντό, η οποία είπε ότι βγήκε στους δρόμους για να διαδηλώσει ενάντια σε "τα πάντα", απαριθμώντας τα παράπονά της, από τις υπερπλήρεις αίθουσες διδασκαλίας και τις υψηλές τιμές της βενζίνης έως την αστυνομική καταστολή.
Ο πρόεδρος συμπεριλαμβανόταν επίσης στη λίστα της. "Macron, t’es mort" (Μακρόν, είσαι νεκρός) έγραφε ένα γκράφιτι κοντά σε μια κατεστραμμένη στάση λεωφορείου, δίπλα στο σύνθημα "ACAB"- δηλαδή "όλοι οι μπάτσοι είναι καθάρματα"- και "1789" (το έτος της Γαλλικής Επανάστασης). Οι διαδηλωτές μαθητές, οι οποίοι συγκρούονται με την αστυνομία από τα μέσα Σεπτεμβρίου, έστρεψαν την οργή και την καταστροφική τους δράση στα ίδια τους τα σχολεία. Αυτή τη φορά, οι ταραξίες στράφηκαν εναντίον των συμβόλων του κράτους που τους παρέχει ένα γενναιόδωρο σύστημα κοινωνικής πρόνοιας, δημόσιες συγκοινωνίες πρώτης τάξεως και μία από τις υψηλότερες ποιότητες ζωής στον κόσμο.
Οι ταραχές στους δρόμους ήταν οργανωμένες
Μερικές από τις λεηλασίες και τις πράξεις βανδαλισμού μπορεί να ήταν τυχαίες. Ωστόσο, πολλοί διαδηλωτές που εμφανίστηκαν με κουκούλες, γυαλιά σκι και μάσκες προσώπου, είχαν σαφώς σκοπό να προκαλέσουν επεισόδια και είχαν πάει στη διαδήλωση με έναν σκοπό: Να υπονομεύσουν την εμπιστοσύνη στην κυβέρνηση και την αστυνομία. Ο Ζαν-Λυκ Μελανσόν, ηγέτης του λαϊκιστικού-αριστερού κόμματος "Ανυπότακτη Γαλλία" (LFI), αρνείται κάθε ευθύνη για τα γεγονότα αυτά και κατηγορεί την αστυνομία για τις ταραχές. Η κυβέρνηση, ωστόσο, δεν έχει καμία αμφιβολία για το ποιος ενθαρρύνει τους ταραχοποιούς: το LFI, το οποίο κατηγορεί ότι "εκμεταλλεύεται" τις διαδηλώσεις για πολιτικούς σκοπούς και επιδιώκει να καταστήσει τη Γαλλία ακυβέρνητη. Ο Σεμπαστιάν Λεκορνού, ο κεντρώος πρωθυπουργός, προειδοποίησε ότι η ακροαριστερά χρησιμοποιεί τη βία ως "προθέρμανση" για τις προεδρικές εκλογές.
Αν θελήσουμε να δούμε το πλαίσιο μέσα στο οποίο εξελίσσονται οι ταραχές, αυτό είναι η υποκείμενη ένταση που συνδέεται με τις εκλογές του επόμενου έτους. Μετά από σχεδόν μια δεκαετία στην εξουσία, ο κεντρώος κ. Μακρόν δεν μπορεί, σύμφωνα με το Σύνταγμα, να θέσει ξανά υποψηφιότητα. Πολλοί από τους διαδηλωτές φοιτητές δεν έχουν καμία ανάμνηση της ζωής υπό διαφορετικό πολιτικό ηγέτη. Η χώρα επιθυμεί αλλαγή, αλλά είναι βαθιά διχασμένη ως προς το τι πρέπει να ακολουθήσει.
Από τη μία πλευρά είναι οι υποστηρικτές του κ. Μελανσόν, ο οποίος συμμετείχε στη διαδήλωση στο Παρίσι, και βλέπουν στις πιο ειρηνικές διαμαρτυρίες μια δυναμική επίδειξη δύναμης για τον ηγέτη τους, ο οποίος είναι υποψήφιος για την προεδρία από την λαϊκιστική αριστερά. Ωστόσο, οι υποστηρικτές της Μαρίν Λε Πεν, η οποία είναι υποψήφια από την λαϊκιστική δεξιά, θεωρούν τις διαδηλώσεις ως απόδειξη ότι ο κ. Μελανσόν είναι ακατάλληλος για το αξίωμα και ότι ο κ. Μακρόν δεν μπορεί να ελέγξει τη χώρα. Καθώς το πολιτικό κέντρο αγωνίζεται να βρει έναν πειστικό υποψήφιο για να διαδεχθεί τον πρόεδρο, οι δημοσκοπήσεις υποδηλώνουν ότι οι φιναλίστ στις προεδρικές εκλογές που τον επόμενο Απρίλιο και Μάιο (ο β΄γύρος) θα μπορούσαν κάλλιστα να είναι ο κ. Μελανσόν και η κα Λε Πεν. Αν συμβεί αυτό, η νίκη της θα είναι σχεδόν βέβαιη.
Η εκλογή της Λε Πεν θα πυροδοτήσει την αντίδραση της Αριστεράς
Φαίνεται πιθανό ότι η πόλωση της πολιτικής αντιπαράθεσης και η ένταση στους δρόμους θα ενταθούν τους επόμενους έξι μήνες έως τις εκλογές — και πιθανώς και μετά. Αν το 2027 οι ψηφοφόροι παραδώσουν τα κλειδιά του Μεγάρου των Ηλυσίων στην κυρία Λε Πεν, η οποία βρίσκεται στην κορυφή των δημοσκοπήσεων εδώ και περισσότερο από ένα χρόνο, αυτό θα μπορούσε να πυροδοτήσει έναν νέο κύκλο διαδηλώσεων από την αριστερά.
Μετά τις προεδρικές εκλογές αναμένονται νομοθετικές επιλογές που θα διχάζουν το κοινό. Επιπλέον, σε αντίθεση με τις διαμαρτυρίες των "κίτρινων γιλέκων", όταν ο κ. Μακρόν είχε τον δημοσιονομικό περιθώριο να υπογράψει επιταγές για να ηρεμήσει τα πνεύματα, τα δημόσια οικονομικά της Γαλλίας βρίσκονται σε δεινή κατάσταση και οι αγορές ομολόγων είναι νευρικές. Το δημοσιονομικό έλλειμμα της κυβέρνησης αναμένεται να φτάσει το 5,4% του ΑΕΠ φέτος, ένα από τα υψηλότερα στην ευρωζώνη. Η Γαλλία πληρώνει πλέον υψηλότερο κόστος δανεισμού από την Ιταλία ή την Ελλάδα, και φέτος θα δαπανήσει περισσότερα για την εξυπηρέτηση του χρέους της παρά για την εκπαίδευση ή την άμυνα.
Ο εκνευρισμός των αγορών και η οργή στους δρόμους δημιουργούν ένα τοξικό μείγμα. Ακόμη χειρότερα, καθώς η προσοχή στρέφεται προς τη δημόσια τάξη, η Γαλλία έχει ακόμη λιγότερες πιθανότητες να διεξάγει τον πολιτικό διάλογο που χρειάζεται επειγόντως: για το είδος του συστήματος κοινωνικής πρόνοιας που μπορεί να αντέξει οικονομικά και για τον τρόπο δημιουργίας του πλούτου που απαιτείται για τη διατήρησή του.
Αντίθετα, οι κορυφαίοι πολιτικοί υπόσχονται να μειώσουν το όριο συνταξιοδότησης, αν και όλοι αναγνωρίζουν ότι τα χρήματα που δαπανώνται για το συνταξιοδοτικό, δεν υπάρχουν πλέον.
Ο βασικός υποψήφιος που αναγνωρίζει ότι το όριο συνταξιοδότησης πρέπει να αυξηθεί — ο κεντρώος Εντουάρ Φιλίπ — έχει σταματήσει να κερδίζει έδαφος στις δημοσκοπήσεις. Αυτός και ο κ. Μελανσόν βρίσκονται σε ισοπαλία στον πρώτο γύρο των εκλογών, με ποσοστό περίπου 15-16%, πολύ πίσω από την Μαρίν Λε Πεν που συγκεντρώνει 32%, σύμφωνα με νέα δημοσκόπηση.
Υπάρχει μια Γαλλία που δεν βγήκε στους δρόμους το Σάββατο και ξέρει τι πρέπει να γίνει. Αυτή η σιωπηλή εκλογική βάση βγήκε και πάλι στα καφέ κάτω από τον φθινοπωρινό ήλιο την επομένη των ταραχών· ένας σερβιτόρος στο Μπορντό χαρακτήρισε τη βία "σκανδαλώδη". Όμως οι ακραίες δυνάμεις είναι ειδικές στο να πνίγουν αυτή τη φωνή. Αν το κέντρο δεν βρει έναν πειστικό τρόπο να παρουσιάσει ένα πιο υπεύθυνο μήνυμα, σχετικά με την ανάγκη για τάξη στα δημόσια οικονομικά και στους δρόμους, οι ψηφοφόροι θα καταλήξουν να μην έχουν καμία επιλογή.