Ιατρικές "απάτες" στον 20ό αιώνα: Από τις μεταμοσχεύσεις αδένων πιθήκων του Βορονώφ, έως τον "ορό της μακροζωίας" του Μπογκομόλετς

Από τον χειρουργό που εμφύτευε αδένες πιθήκων σε υπερήλικες για να ξανανιώσουν, μέχρι τον γιατρό που υποσχόταν ζωή 150 ετών με ειδικό ορό από αίμα αλόγων, και από το "θαυματουργό" Ζεροβιτάλ της Ασλάν μέχρι τις σημερινές "θεραπείες" της Κλινικής του Κολωνακίου, η ιστορία είναι γεμάτη από επικίνδυνες ψευδοεπιστημονικές πρακτικές. Πολλοί άνθρωποι τις πίστεψαν, και δέχθηκαν να υποβληθούν σε τέτοιες "θεραπείες", όχι επειδή ήταν αφελείς, αλλά επειδή πίσω από τις μεθόδους αυτές, υπήρχαν πραγματικοί γιατροί.

Ο Βορονώφ (με τους πίθηκους) ήταν διάσημος χειρουργός. Ο Μπογκομόλετς (με το αίμα αλόγων) ήταν κορυφαίος επιστήμονας της Σοβιετικής Ένωσης. Η Άννα Ασλάν (με το Ζεροβιτάλ) ήταν γιατρός και παγκοσμίως διάσημη ερευνήτρια. Η κλινική του Κολωνακίου (με την πλασμαφαίρεση) λειτουργούσε από δύο πολυδιαφημισμένους γιατρούς. Σε όλες τις περιπτώσεις, ο ασθενής δεν έβλεπε απατεώνες με μαγικά φίλτρα. Έβλεπε λευκή μπλούζα, κλινική, και γιατρούς που εμφανίζονταν να διαθέτουν υψηλό κύρος. Και υπάρχει κάτι ακόμη: Ο φόβος της γήρανσης και του θανάτου. Ο άνθρωπος μπορεί να δεχθεί τα πιο αλλόκοτα πράγματα αν πιστέψει ότι υπάρχει πιθανότητα να κερδίσει χρόνια ζωής.

Ο Βορονώφ και οι μεταμοσχεύσεις αδένων πιθήκων

Μία από τις πιο εντυπωσιακές —και πιο παράξενες— ιστορίες στην εκατονταετή αναζήτηση της νεότητας συνδέθηκε και με την Ελλάδα. Ήταν η ιστορία του Ρώσου, εγκατεστημένου στη Γαλλία, χειρουργού Σεργκέι Βορονώφ (Serge Voronoff), ο οποίος στις δεκαετίες του 1920 και του 1930 έγινε παγκοσμίως γνωστός υποστηρίζοντας ότι η γήρανση μπορούσε να αντιμετωπιστεί με τη μεταμόσχευση αδένων πιθήκου στον άνθρωπο. Με τη μέθοδό του, μικρά τμήματα όρχεων από πιθήκους —κυρίως χιμπαντζήδες και μπαμπουίνους— εμφυτεύονταν στο όσχεο ηλικιωμένων ανδρών. Ο Βορονώφ διαβεβαίωνε ότι οι αδένες πιθήκων περιείχαν ουσίες που μπορούσαν να επαναφέρουν στον γερασμένο οργανισμό τη σεξουαλική λειτουργία και γενικότερα τη χαμένη ζωτικότητα.

Διαβάστε Επίσης

"Πήγα δύο φορές για αυτοάνοσο": Ο Πέτρος Κουσουλός ξεκαθαρίζει για την επίσκεψή του στο ιατρείο στο Κολωνάκι

Η μέθοδος εξαπλώθηκε διεθνώς και χρησιμοποιήθηκε από δεκάδες χειρουργούς. Σύμφωνα με ιστορική μελέτη, μεταξύ 1920 και 1940 πραγματοποιήθηκαν περίπου 2.000 ξενομεταμοσχεύσεις με τη μέθοδό του, από περισσότερους από 45 χειρουργούς.

Ο Βορονώφ επισκέφθηκε την Αθήνα το 1934, για να δώσει διαλέξεις. Η εφημερίδα "Εστία" τον υποδέχθηκε με τον ειρωνικό τίτλο: "Γέροντες πανηγυρίσατε" και σχολίαζε σκωπτικά την άφιξή του στην Αθήνα.

Όμως υπήρξαν και Έλληνες γιατροί που υιοθέτησαν τη μέθοδο. Μεταξύ αυτών αναφέρεται ο ουρολόγος Σπύρος Ν. Οικονόμος, ο οποίος αργότερα έγινε καθηγητής και κοσμήτορας της Ιατρικής Σχολής. Δημοσίευε θετικές εκτιμήσεις για τη μέθοδο του Βορονώφ και φέρεται να πραγματοποίησε επεμβάσεις σύμφωνα με το σύστημά του.

Όσο περνούσαν τα χρόνια, άρχισαν να συσσωρεύονται αποτυχίες και αμφισβητήσεις. Οι υποτιθέμενες αναζωογονητικές επιδράσεις δεν μπορούσαν να επιβεβαιωθούν, αντίθετα πλήθαιναν οι καταγγελίες και η επιστημονική κοινότητα άρχισε να απομακρύνεται από τη θεωρία. Ο Βορονώφ πέθανε στη Λωζάνη το 1951, σε ηλικία 85 ετών, αφήνοντας πλούτο όχι στην ιατρική αλλά στους κληρονόμους του, αφού είχε αποκτήσει σημαντική περιουσία χάρη στην εμπορική εκμετάλλευση των αναζωογονητικών επεμβάσεών του.

Ο Μπογκομόλετς και ο "ορός της μακροζωίας"

Ο Αλεξάντερ Μπογκομόλετς, κορυφαίος επιστήμονας της Ουκρανικής ΣΣΔ, υποστήριζε ότι ο "ορός" μπορούσε να παρατείνει την ανθρώπινη ζωή έως τα 150 έτη. Η παρασκευή του βασιζόταν σε μια μακάβρια διαδικασία: ο σπλήνας και ο μυελός των οστών από πτώματα νέων ανθρώπων αναμειγνύονταν με φυσιολογικό ορό και εγχύονταν σε άλογα. Ο Μπογκομόλετς πίστευε ότι το ανοσοποιητικό σύστημα των ζώων, αντιδρώντας στα ανθρώπινα κύτταρα, θα παρήγαγε αντισώματα ικανά να αναζωογονήσουν τον άνθρωπο.

Διαβάστε Επίσης

Θάνατος Μαζωνάκη: "Ήρθε σπίτι μου, μου έλεγε ότι είμαι πνευματικά αφυπνισμένη" - Σοκάρει νέα μαρτυρία για τον υπνωτιστή

Δυστυχώς, ο "προφήτης της μακροζωίας" πέθανε στο Κίεβο το 1946, σε ηλικία μόλις 65 ετών, που έκανε έντονη την αντίθεση ανάμεσα στη δική του μοίρα και στην υπόσχεση των 150 ετών που είχε συνδεθεί με τη θεραπεία του.

Ο Harry Goldblatt, ένας καταξιωμένος παθολόγος (γνωστός κυρίως για την πρωτοποριακή έρευνά του στην υπέρταση), ανέλαβε στο Western Reserve University των ΗΠΑ να μελετήσει συστηματικά τον "ορό". Τα ευρήματά του ήταν καταδικαστικά: Μετά την παρακολούθηση 3.500 ασθενών, ο Goldblatt κατέληξε στο αφοπλιστικό συμπέρασμα ότι ο ορός "δεν αποτελεί θεραπεία για τίποτα" (it is not a cure for anything). Ως ξένη πρωτεΐνη που προερχόταν από αίμα αλόγου, ορός ενείχε τον κίνδυνο σοβαρών ανοσολογικών αντιδράσεων, όπως ο ορολογικός πυρετός (serum sickness) ή αναφυλακτικό σοκ, που σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αποβούν μοιραία. Αν και δεν καταγράφηκαν ιστορικά "σκάνδαλα θανάτων" από τον ορό, οι κίνδυνοι από ενέσιμα σκευάσματα ξένης προέλευσης ήταν γνωστοί στην ιατρική κοινότητα της εποχής.

Η Άννα Ασλάν και το Gerovital

Το Gerovital H3 αποτελεί ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα κεφάλαια στην ιστορία της ιατρικής του 20ού αιώνα. Αναπτύχθηκε τη δεκαετία του 1950 από τη Ρουμάνα γιατρό και βιολόγο Ana Aslan, η οποία ίδρυσε το πρώτο Ινστιτούτο Γεροντολογίας στον κόσμο στο Βουκουρέστι. Στην καρδιά του Gerovital βρισκόταν η προκαΐνη, ένα τοπικό αναισθητικό που χρησιμοποιούνταν ευρέως στην οδοντιατρική. Η Aslan υποστήριξε ότι, μέσω της κατάλληλης επεξεργασίας και χορήγησης (ενδομυϊκά ή από το στόμα), η ουσία αυτή είχε ιδιότητες που ξεπερνούσαν την αναισθησία: πίστευε ότι μπορούσε να αναζωογονήσει τα κύτταρα, να καταπολεμήσει την κατάθλιψη, να βελτιώσει τη μνήμη και, κυρίως, να επιβραδύνει τη διαδικασία της βιολογικής γήρανσης.

Η φήμη του σκευάσματος εκτοξεύτηκε κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, μετατρέποντας το Ινστιτούτο της Aslan σε "Μέκκα" για την παγκόσμια ελίτ. Πολιτικοί, καλλιτέχνες και πλούσιοι ασθενείς ταξίδευαν στη Ρουμανία αναζητώντας τη "θεραπεία της νεότητας".

Παρά την τεράστια δημοφιλία του, το Gerovital δεν κατάφερε ποτέ να κερδίσει την αποδοχή της διεθνούς ιατρικής κοινότητας. Οι κλινικές μελέτες στη Δύση απέτυχαν να αναπαράγουν τα ευεργετικά αποτελέσματα που υποστήριζε η Aslan. Οι επικριτές τόνισαν ότι τα ποτελέσματα ήταν συχνά ψυχολογικής φύσης (placebo) και ότι δεν υπήρξαν ποτέ επιστημονικά δεδομένα που να αποδεικνύουν ότι το σκεύασμα μπορεί να σταματήσει ή να επιβραδύνει τη γήρανση.

Με το πέρασμα των δεκαετιών και την αυστηροποίηση των ελέγχων στα φάρμακα, το Gerovital αποσύρθηκε από αντιγηραντικό σκεύασμα. Ωστόσο, το όνομα διατηρήθηκε ως ισχυρό εμπορικό σήμα. Σήμερα, το Gerovital έχει μετεξελιχθεί σε μια ευρέως διαδεδομένη σειρά προϊόντων περιποίησης (κρέμες προσώπου, λοσιόν, προϊόντα μαλλιών), τα οποία εκμεταλλεύονται την ιστορική κληρονομιά της Aslan, αλλά πλέον απευθύνονται αποκλειστικά στην εξωτερική αισθητική φροντίδα και όχι στη βιολογική αναζωογόνηση του οργανισμού.

Από τον Βορονώφ στο Κολωνάκι: Η Διαρκής Αναζήτηση για το "Ελιξίριο της Νεότητας"

Η ιστορία της αναζήτησης της νεότητας είναι ένας κύκλος που επαναλαμβάνεται, με τις μεθόδους να αλλάζουν, να γίνονται πιο "εκλεπτυσμένες" και να περιβάλλονται κάθε φορά από τη γλώσσα της σύγχρονης επιστήμης.

Πριν από έναν αιώνα: Ο Βορονώφ υποσχόταν αναζωογόνηση μεταμοσχεύοντας ιστούς από πιθήκους σε ηλικιωμένους άνδρες. Στη συνέχεια: Ο Μπογκομόλετς και η Άννα Ασλάν πόνταραν σε "θαυματουργούς" ορούς και ενέσιμα σκευάσματα, υποσχόμενοι να νικήσουν τον χρόνο.

Σήμερα: Η υπόσχεση της "αναζωογόνησης" επιστρέφει με νέες μορφές. Η σκυτάλη έχει περάσει ακόμη και σε ανειδίκευτους γιατρούς, που σε συνεργασία με "υπνωτιστές", διαφημίζουν μεθόδους "καθαρισμού" του μυαλού και του σώματος.

Σήμερα, η πλασμαφαίρεση αποτελεί μια αναγνωρισμένη ιατρική πράξη για τη θεραπεία σοβαρών νοσημάτων, όταν όμως χρησιμοποιείται από εξειδικευμένους γιατρούς σε νοσοκομειακό περιβάλλον. Δεν είναι η πλασμαφαίρεση το πρόβλημα. Το πρόβλημα είναι το πού, το πώς, από ποιον και για ποιον λόγο εφαρμόζεται. Η εφαρμογή της από άσχετους σε ιδιωτικές κλινικές είναι παράνομη και εγκυμονεί σοβαρότατους κινδύνους.

Η ιστορία των τελευταίων εκατό ετών μάς διδάσκει μια σκληρή αλήθεια: η απόσταση ανάμεσα σε μια ιατρική καινοτομία και μια επικίνδυνη πλάνη είναι συχνά πολύ μικρότερη απ΄ όσο θέλουμε να πιστεύουμε.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr