Στο πλαίσιο του αφιερώματος του The TOC "Αντλίες Θερμότητας & Έξυπνες λύσεις ενεργειακής απόδοσης", ο Γραμματέας Ενημέρωσης και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΠΟΜΙΔΑ, Μάνος Κρανίδης, μιλά για τις δυνατότητες αλλά και τις παγίδες που κρύβει η εγκατάσταση μιας αντλίας θερμότητας σε μια κατοικία.
Όπως επισημαίνει, η τεχνολογία μπορεί να μειώσει σημαντικά το ενεργειακό κόστος και να αναβαθμίσει ένα ακίνητο, δεν αποτελεί όμως λύση "μία για όλους". Η ενεργειακή κατάσταση του κτιρίου, η σωστή διαστασιολόγηση, το υπάρχον σύστημα θέρμανσης και, κυρίως, η μελέτη και η ποιότητα της εγκατάστασης είναι παράγοντες που κρίνουν αν η επένδυση θα αποδώσει πραγματικά.
Παράλληλα, εξηγεί τι πρέπει να εξετάζει ένας ιδιοκτήτης πριν προχωρήσει στην αγορά, πότε η αντλία θερμότητας συμφέρει περισσότερο και τι ισχύει σήμερα με τα διαθέσιμα προγράμματα επιδότησης.
Του Μάνου Κρανίδη
Η ενεργειακή κρίση, η αύξηση του κόστους πετρελαίου,φυσικού αερίου και τυο ρεύματος, αλλά και η ανάγκη περιορισμού των εκπομπών των κτιρίων έχουν φέρει τις αντλίες θερμότητας στο επίκεντρο. Πρόκειται για μία αποδοτική τεχνολογία θέρμανσης και ψύξης, η οποία μπορεί να μειώσει αισθητά το λειτουργικό κόστος μιας κατοικίας. Δεν αποτελεί, όμως, μια "μαγική" λύση που εγκαθίσταται με τον ίδιο τρόπο σε κάθε ακίνητο. Η πραγματική οικονομία εξαρτάται από το κτίριο, το υφιστάμενο σύστημα θέρμανσης, τις κλιματικές συνθήκες, τη σωστή μελέτη και κυρίως την ποιότητα της εγκατάστασης.
Πώς λειτουργεί η αντλία θερμότητας
Η αντλία θερμότητας δεν παράγει θερμότητα καίγοντας κάποιο καύσιμο. Με τη βοήθεια ηλεκτρικής ενέργειας μεταφέρει θερμότητα από το εξωτερικό περιβάλλον προς το εσωτερικό του κτιρίου. Οι συνηθέστερες οικιακές μονάδες είναι αέρα–νερού και τροφοδοτούν ενδοδαπέδια θέρμανση, fan coils ή, υπό προϋποθέσεις, θερμαντικά σώματα.
Βασικό μέγεθος είναι ο συντελεστής απόδοσης COP. Για παράδειγμα, COP 4 σημαίνει ότι, σε συγκεκριμένες συνθήκες δοκιμής, για κάθε μία μονάδα ηλεκτρικής ενέργειας αποδίδονται τέσσερις μονάδες θερμικής ενέργειας.
Για την πραγματική ετήσια κατανάλωση μεγαλύτερη σημασία έχει ο εποχικός δείκτης SCOP, ο οποίος αποτυπώνει καλύτερα τη λειτουργία κατά τη διάρκεια ολόκληρης της περιόδου θέρμανσης.
Οι τιμές αυτές δεν είναι σταθερές. Η απόδοση μειώνεται όταν πέφτει πολύ η εξωτερική θερμοκρασία ή όταν το σύστημα καλείται να παράγει νερό πολύ υψηλής θερμοκρασίας.
Πότε συμφέρει περισσότερο
Η αντλία θερμότητας αποδίδει καλύτερα σε ένα σχετικά μονωμένο κτίριο, με κουφώματα σε καλή κατάσταση και σύστημα εκπομπής που λειτουργεί με νερό χαμηλής θερμοκρασίας. Η ενδοδαπέδια θέρμανση και τα fan coils αποτελούν ιδανικούς συνδυασμούς, επειδή μπορούν να θερμάνουν τον χώρο με νερό περίπου 30–45°C.
Μπορεί επίσης να συνεργαστεί με υφιστάμενα θερμαντικά σώματα, αλλά αυτό δεν πρέπει να θεωρείται αυτονόητο.
Πρέπει να ελεγχθεί εάν τα σώματα επαρκούν όταν τροφοδοτούνται με χαμηλότερη θερμοκρασία από εκείνη ενός λέβητα πετρελαίου. Διαφορετικά, ίσως χρειαστεί αντικατάστασή τους, προσθήκη σωμάτων ή επιλογή αντλίας υψηλών θερμοκρασιών, η οποία συνήθως έχει υψηλότερη κατανάλωση.
Η επένδυση είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα όταν αντικαθιστά παλιό λέβητα πετρελαίου, ηλεκτρικές αντιστάσεις ή άλλο ακριβό και ενεργοβόρο σύστημα. Γίνεται ακόμη πιο ελκυστική όταν καλύπτει ταυτόχρονα θέρμανση, ψύξη και ζεστό νερό χρήσης ή όταν συνδυάζεται με φωτοβολταϊκό σύστημα και ιδιοκατανάλωση.
Αντίθετα, η απόσβεση μπορεί να είναι αργή σε ένα μικρό διαμέρισμα με περιορισμένη χρήση θέρμανσης, σε μια εξοχική κατοικία που κατοικείται λίγες ημέρες τον χρόνο ή σε ακίνητο που ήδη θερμαίνεται οικονομικά με σύγχρονο σύστημα. Σε πολυκατοικίες απαιτείται επιπλέον έλεγχος του διαθέσιμου χώρου, των κανονισμών, των κοινόχρηστων όψεων και της δυνατότητας ασφαλούς τοποθέτησης της εξωτερικής μονάδας.
Πρώτα μελέτη θερμικών απωλειών
Το συχνότερο λάθος είναι η επιλογή ισχύος μόνο με βάση τα τετραγωνικά μέτρα. Δύο κατοικίες ίδιας επιφάνειας μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετικές ανάγκες λόγω μόνωσης, προσανατολισμού, περιοχής, ορόφου, ανοιγμάτων και επιθυμητής εσωτερικής θερμοκρασίας.
Πριν από την αγορά απαιτείται υπολογισμός θερμικών απωλειών ανά χώρο. Η μικρότερη από την απαιτούμενη μονάδα δεν θα καλύπτει το κτίριο στις δύσκολες ημέρες. Η υπερδιαστασιολογημένη μονάδα θα κάνει συχνές εκκινήσεις και διακοπές, θα λειτουργεί λιγότερο αποδοτικά, θα καταπονεί τον συμπιεστή και θα κοστίζει ακριβότερα χωρίς λόγο.
Η μελέτη πρέπει να εξετάζει και την απαιτούμενη θερμοκρασία νερού. Μια ονομαστική απόδοση που αναφέρεται για εξωτερικό αέρα 7°C και νερό 35°C δεν πρέπει να συγκρίνεται άκριτα με τις ανάγκες ενός ορεινού ακινήτου που απαιτεί νερό 55°C.
Τι προσέχουμε στον εξοπλισμό
Κατά την επιλογή πρέπει να ελέγχονται:
- Η πραγματική αποδιδόμενη ισχύς στις θερμοκρασίες της περιοχής και όχι μόνο η ονομαστική ισχύς.
- Οι δείκτες SCOP, η ενεργειακή κλάση και οι πιστοποιημένες καμπύλες λειτουργίας.
- Η μέγιστη θερμοκρασία προσαγωγής νερού χωρίς συνεχή χρήση ηλεκτρικής αντίστασης.
- Η τεχνολογία inverter και η ελάχιστη ισχύς λειτουργίας, ώστε να αποφεύγονται τα συχνά on–off.
- Η στάθμη θορύβου της εξωτερικής μονάδας.
- Το χρησιμοποιούμενο ψυκτικό μέσο και οι απαιτήσεις ασφαλείας του.
- Η διάρκεια της εγγύησης, το οργανωμένο τεχνικό δίκτυο και η διαθεσιμότητα ανταλλακτικών.
- Η δυνατότητα παραγωγής ζεστού νερού, απομακρυσμένου ελέγχου και συνεργασίας με φωτοβολταϊκά.
Η χαμηλότερη τιμή αγοράς δεν σημαίνει απαραίτητα και χαμηλότερο συνολικό κόστος. Μια αξιόπιστη μονάδα με σωστή τεχνική υποστήριξη μπορεί να αποδειχθεί οικονομικότερη στη διάρκεια ζωής της.
Η εγκατάσταση κρίνει το αποτέλεσμα
Ακόμη και η καλύτερη αντλία μπορεί να παρουσιάσει χαμηλή απόδοση αν εγκατασταθεί πρόχειρα. Ενδεικτικά απαιτούνται σωστή υδραυλική σύνδεση, κατάλληλες διατομές σωληνώσεων, μόνωση του δικτύου, καθαρισμός της εγκατάστασης, φίλτρο, μαγνητικός διαχωριστής, αντιστάθμιση εξωτερικής θερμοκρασίας και σωστή ρύθμιση των κυκλοφορητών.
Πρέπει επίσης να προβλέπεται η απορροή των συμπυκνωμάτων και του νερού απόψυξης, χωρίς να δημιουργούνται υγρασίες ή επικίνδυνος πάγος. Η εξωτερική μονάδα χρειάζεται ελεύθερη κυκλοφορία αέρα, αντικραδασμική βάση και θέση που δεν θα προκαλεί ηχητική όχληση σε υπνοδωμάτια ή γειτονικά ακίνητα. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στην ηλεκτρική εγκατάσταση. Ελέγχονται η διαθέσιμη ισχύς της παροχής, οι ασφάλειες, οι γραμμές, η γείωση και η πιθανή ανάγκη τριφασικής σύνδεσης. Μετά την ολοκλήρωση πρέπει να γίνεται θέση σε λειτουργία, υδραυλική εξισορρόπηση και παράδοση των ρυθμίσεων και των εγγυήσεων στον ιδιοκτήτη.
Προγράμματα επιδότησης
Το πρόγραμμα "Αλλάζω Σύστημα Θέρμανσης και Θερμοσίφωνα" επιδότησε μέσω επιταγών την αγορά νέου συστήματος αντλίας θερμότητας και τις αναγκαίες υπηρεσίες εγκατάστασης. Τον Σεπτέμβριο του 2026 βρίσκεται σε φάση υλοποίησης και πληρωμών των εγκεκριμένων αιτήσεων και όχι σε ανοικτή διαδικασία νέων αιτήσεων. Το ΥΠΕΝ ανακοίνωσε ότι συνεχίζονται σταδιακά οι πληρωμές προς προμηθευτές και εγκαταστάτες για τα vouchers που έχουν εξαργυρωθεί.
Αντλίες θερμότητας περιλαμβάνονται επίσης στις επιλέξιμες παρεμβάσεις του "Εξοικονομώ 2025", στο πλαίσιο συνολικής ενεργειακής αναβάθμισης. Δεν πρόκειται απλώς για επιδότηση μιας συσκευής: απαιτούνται ενεργειακές επιθεωρήσεις, επίτευξη συγκεκριμένου ενεργειακού στόχου και συνδυασμός παρεμβάσεων, ανάλογα με την αίτηση. Το πρόγραμμα βρίσκεται επίσης σε στάδιο υλοποίησης εγκεκριμένων έργων.
Επομένως, οι ιδιοκτήτες δεν πρέπει να αγοράζουν εξοπλισμό θεωρώντας δεδομένη μια μελλοντική επιδότηση. Πριν από οποιαδήποτε παραγγελία χρειάζεται έλεγχος του επίσημου οδηγού, των επιλέξιμων μοντέλων, των παραστατικών και των χρονικών περιορισμών κάθε προγράμματος.
Το βασικό συμπέρασμα
Η αντλία θερμότητας μπορεί να προσφέρει μεγάλη εξοικονόμηση και αναβάθμιση της αξίας ενός ακινήτου, όταν αποτελεί μέρος ενός ολοκληρωμένου ενεργειακού σχεδιασμού. Δεν επιλέγουμε, όμως, "τόσα kW επειδή τόσα έχουν οι γείτονες". Προηγούνται αυτοψία, μελέτη θερμικών απωλειών, έλεγχος σωμάτων και ηλεκτρικής παροχής, τεχνικοοικονομική σύγκριση και αναλυτική προσφορά. Κάθε ακίνητο είναι ξεχωριστό και θέλει την δική του προσέγγιση και μελέτη.
Η σωστή σειρά μελέτης είναι: πρώτα περιορίζουμε τις απώλειες του κτιρίου, στη συνέχεια υπολογίζουμε τις πραγματικές ανάγκες και τέλος επιλέγουμε τον κατάλληλο εξοπλισμό. Μόνο έτσι η αντλία θερμότητας γίνεται ουσιαστική επένδυση και όχι μία ακριβή συσκευή που δεν αποδίδει όσα υποσχέθηκε, είναι η σύγχρονη λύση για πολλούς αλλά όχι για όλους και όλα τα ακίνητα.