Η Ελλάδα έχει καταδικαστεί από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (απόφαση Μ.P. κ.α. κατά Ελλάδος της 09.09.2025 ) επειδή το Μονομελές Εφετείο Δωδεκανήσου παρέλειψε να ακούσει τη γνώμη δύο παιδιών τεσσάρων και έξι ετών, προτού αποφανθεί για το αν θα επιστρέψουν στην επιμέλεια του πατέρα τους.
Το δικαστήριο του Στρασβούργου επισήμανε δηλαδή, ότι τα ελληνικά δικαστήρια εκτίμησαν την κατάσταση χωρίς να εξετάσουν την σκοπιμότητα της λήψης της γνώμης των παιδιών, παρά το ότι η γνώμη αυτή αποτελούσε καθοριστικό στοιχείο για τον σχηματισμό της κρίσης του και για το λόγο αυτό καταδίκασε την Ελλάδα σε αποκατάσταση ηθικής βλάβης ύψους 7.500 ευρώ.
Αυτό αναφέρει η πλευρά Κεφαλογιάννη, εξηγώντας ότι καταθέτοντας σχετικό αίτημα στην διαδικασία της δίκης για την επιμέλεια των παιδιών, δεν έκανε τίποτα περισσότερο από το να υπενθυμίσει στο δικαστήριο ότι είναι υποχρεωμένο από το νόμο και την νομολογία του Δικαστηρίου του Στρασβούργου να ακροαστεί τα παιδιά ή να εξηγήσει με εμπεριστατωμένη αιτιολογία, για ποιο λόγο δεν τα ακροάστηκε.
Η ακρόαση δεν γίνεται στην αίθουσα του δικαστηρίου αλλά σε ειδική αίθουσα φιλική για τα παιδιά που έχει διαμορφωθεί για αυτό τον σκοπό στον 7ο όροφο του Εφετείου.
Πρόκειται για μια διαδικασία που αποτελεί ρουτίνα για υποθέσεις επιμέλειας και επικοινωνίας και γι αυτό προκαλεί εντύπωση η κατηγορηματική άρνηση συναίνεσης από την πλευρά του μουσικοσυνθέτη.
Τι προβλέπει η απόφαση του Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου
Πώς έφθασε σε αυτή την απόφαση το Δικαστήριο του Στρασβούργου; Ας δούμε τα πραγματικά περιστατικά:
Η πρώτη προσφεύγουσα, μητέρα δύο ανήλικων παιδιών μετέβη με τα παιδιά της από τις ΗΠΑ στη Ρόδο τον Οκτώβριο 2020, με αρχική συναίνεση του πατέρα για προσωρινή παραμονή μέχρι τον Φεβρουάριο 2021. Λόγω της πανδημίας COVID-19 και αλλαγών στις πτήσεις, η μητέρα ενημέρωσε τον πατέρα ότι θα επιστρέψει τον Μάιο 2021, αλλά τελικά εγκαταστάθηκε μόνιμα στη Ρόδο με τα παιδιά, τα οποία έγραψε σε σχολείο και άρχισε να εργάζεται ως ψυχολόγος.
Τον Αύγουστο 2021, ο πατέρας κίνησε διαδικασία επιστροφής των παιδιών στις ΗΠΑ βάσει της Σύμβασης της Χάγης για τις Αστικές Πτυχές της Διεθνούς Απαγωγής Παιδιών. Το Μονομελές Πρωτοδικείο Ρόδου με την με αριθ. 216/2022 απόφασή του αναγνώρισε την παράνομη κατακράτηση αλλά απέρριψε το αίτημα επιστροφής, κρίνοντας ότι υπήρχε σοβαρός κίνδυνος έκθεσης σε ψυχικό κίνδυνο κατά το άρθρο 13β της Σύμβασης της Χάγης, λόγω της πλήρους ενσωμάτωσης των παιδιών στη Ρόδο και της αδυναμίας της μητέρας να τα συνοδεύσει στις ΗΠΑ.
Το Εφετείο Δωδεκανήσου με την με αριθ. 325/2022 απόφασή του ανέτρεψε την πρωτόδικη απόφαση, κρίνοντας ότι η ενσωμάτωση των παιδιών στη Ρόδο δεν αρκούσε για να θεμελιώσει σοβαρό κίνδυνο και διέταξε την επιστροφή τους. Ο Άρειος Πάγος με την με αριθ. 1830/2023 απόφασή του απέρριψε την αίτηση αναίρεσης, επιβεβαιώνοντας την εφετειακή απόφαση.
Το Δικαστήριο επισήμανε ότι τα ελληνικά δικαστήρια εκτίμησαν την κατάσταση χωρίς να εξετάσουν την σκοπιμότητα της λήψης της γνώμης των παιδιών, παρά το ότι η γνώμη αυτή αποτελούσε καθοριστικό στοιχείο. Κατά συνέπεια, έκρινε ότι τα ελληνικά δικαστήρια, μη έχοντας πλήρη γνώση των περιστάσεων, δεν ήταν σε θέση να εξακριβώσουν αν υπήρχε "σοβαρός κίνδυνος", κατά την έννοια του άρθρου 13 στοιχείο (β) της Σύμβασης της Χάγης της 25ης Οκτωβρίου 1980 για τα αστικά θέματα της διεθνούς απαγωγής παιδιών και ότι η διαδικασία λήψης αποφάσεων στο εσωτερικό δίκαιο δεν πληρούσε τις διαδικαστικές απαιτήσεις του άρθρου 8 της Σύμβασης. Επομένως, η αναγκαστική επιστροφή των δύο παιδιών στις ΗΠΑ δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί αναγκαία επέμβαση σε μια δημοκρατική κοινωνία.
Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι τα ελληνικά δικαστήρια, παρά τις αντικρουόμενες αποφάσεις και τη ριζική αλλαγή που θα επέφερε η επιστροφή στις ΗΠΑ στη ζωή των παιδιών, δεν εξέτασαν καθόλου την σκοπιμότητα ακρόασής τους, είτε άμεσα είτε έμμεσα, χωρίς να παράσχουν καμία αιτιολογία και δεν χρησιμοποίησαν όλα τα διαθέσιμα μέσα για να αποκλείσουν κάθε "σοβαρό κίνδυνο" κατά την έννοια του άρθρου 13β της Σύμβασης της Χάγης. Η διαδικασία λήψης των δικαστικών αποφάσεων δεν πληρούσε τις διαδικαστικές εγγυήσεις του άρθρου 8, καθιστώντας την αναγκαστική επιστροφή στις ΗΠΑ μη αναγκαία σε μια δημοκρατική κοινωνία.
Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση του διαδικαστικού σκέλους του άρθρου 8 (σεβασμός της οικογενειακής ζωής) και επιδίκασε από κοινού στους προσφεύγοντες 7.500 ευρώ για ηθική βλάβη και 4.200 ευρώ στην πρώτη προσφεύγουσα για δικαστικά έξοδα.
Δικαίωμα των παιδιών να ακούγονται από τις δικαστικές αρχές
Η Επιτροπή για το Οικογενειακό Δίκαιο και τη Συναινετική Συνεπιμέλεια σε ανακοίνωση της, επαναλαμβάνει με έμφαση ότι το δικαίωμα των παιδιών να ακούγονται από τις δικαστικές αρχές αποτελεί θεμελιώδη εγγύηση για την προστασία του συμφέροντός τους και αναπόσπαστο στοιχείο κάθε σύγχρονου, παιδοκεντρικού συστήματος δικαιοσύνης.
Το δικαίωμα αυτό κατοχυρώνεται τόσο στο ελληνικό οικογενειακό δίκαιο όσο και στη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, δεσμεύοντας τη χώρα μας να διασφαλίζει ουσιαστικά τη συμμετοχή των ανηλίκων σε διαδικασίες που τους αφορούν. Ωστόσο, η πρακτική εφαρμογή του δικαιώματος αυτού παραμένει ελλιπής, ιδίως μετά τις στρεβλώσεις που έχουν προκύψει στο πεδίο του οικογενειακού δικαίου τα τελευταία έτη.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι η Ελλάδα έχει ήδη καταδικαστεί από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου με την απόφαση Μ.Ρ. κ.ά. κατά Ελλάδος (09.09.2025), επειδή ελληνικό δικαστήριο παρέλειψε να ακούσει τη γνώμη δύο ανήλικων παιδιών πριν αποφανθεί για κρίσιμο ζήτημα επιμέλειας. Το Δικαστήριο του Στρασβούργου υπογράμμισε ότι η μη εξέταση της δυνατότητας ακρόασης των παιδιών συνιστά σοβαρή παράλειψη, ιδίως όταν η γνώμη τους είναι καθοριστική για τη διαμόρφωση της δικανικής κρίσης, και επιδίκασε αποζημίωση για ηθική βλάβη.
Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει με τον πλέον σαφή τρόπο τα διαρθρωτικά προβλήματα του ελληνικού συστήματος απονομής δικαιοσύνης σε οικογενειακές υποθέσεις. Στη χώρα μας εξακολουθεί να απουσιάζει ένα ολοκληρωμένο σύστημα οικογενειακών δικαστηρίων, το οποίο να λειτουργεί με τη συνδρομή κοινωνικών υπηρεσιών και ειδικών ψυχικής υγείας, μέσω της κατάρτισης κοινωνικού φακέλου για κάθε υπόθεση. Ως εκ τούτου, η ακρόαση των παιδιών συχνά αποτελεί το μοναδικό ουσιαστικό εργαλείο για τη διάγνωση του πραγματικού τους συμφέροντος.
Η Επιτροπή τονίζει ότι η συναινετική συνεπιμέλεια δεν μπορεί να εφαρμόζεται αποκομμένη από τις θεμελιώδεις εγγυήσεις προστασίας των παιδιών. Αντιθέτως, προϋποθέτει ενεργή ακρόαση, σεβασμό της προσωπικότητας των ανηλίκων και ουσιαστική συνεκτίμηση της γνώμης τους, ανάλογα με την ηλικία και την ωριμότητά τους.
Καλούμε την Πολιτεία και τη Δικαιοσύνη:
να διασφαλίσουν την υποχρεωτική και ουσιαστική ακρόαση των παιδιών σε κάθε διαδικασία που τα αφορά με τη μαγνητοφώνηση της εξέτασης τους από το δικαστήριο.
να προχωρήσουν στη σύσταση εξειδικευμένων οικογενειακών δικαστηρίων με διεπιστημονική υποστήριξη,
να ενισχύσουν τις κοινωνικές υπηρεσίες και τη συνεργασία με ειδικούς ψυχικής υγείας,
και να ευθυγραμμίσουν πλήρως την εθνική πρακτική με τις διεθνείς υποχρεώσεις της χώρας.
Η προστασία του συμφέροντος του παιδιού δεν μπορεί να είναι τυπική διακήρυξη. Οφείλει να αποτελεί ουσιαστικό οδηγό κάθε δικαστικής κρίσης και κάθε νομοθετικής επιλογής.