Το Τροπάριο της Κασσιανής: Ποια ήταν "η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή"

Η Κασσιανή ήταν Βυζαντινή ηγουμένη, ποιήτρια, συνθέτρια, και υμνογράφος στην οποία και αποδίδεται το ψαλλόμενο τη Μ. Τρίτη τροπάριο που αρχίζει με τις λέξεις: "Κύριε η εν πoλλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή...".

THETOC TEAM
ΓΡΑΦΕΙ: THETOC TEAM
κασσιανη

Το βράδυ της Μεγάλης Τρίτης, ψάλλεται στις Εκκλησίες ο όρθρος της Μεγάλης Τετάρτης. Το τελευταίο τροπάριο στην ακολουθία είναι αυτό της ευσεβούς και λογίας ποιητρίας του Βυζαντίου, Κασσιανής.

Η Κασσιανή, μεταξύ 805 και 810 - πριν το 865 ήταν Βυζαντινή ηγουμένη, ποιήτρια, συνθέτρια, και υμνογράφος στην οποία και αποδίδεται το ψαλλόμενο τη Μεγάλη Τρίτη τροπάριο που αρχίζει με τις λέξεις: "Κύριε η εν πoλλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή...".

Η ζωή και το έργο της καλύπτονται από μια ασάφεια, ξεκινώντας από το όνομά της, το οποίο απαντάται στις πηγές με τις τέσσερις παραπάνω παραλλαγές. Το πρώτο, Κασσιανή, προέκυψε επειδή ίσως το όνομά της δεν ήταν συνηθισμένο και της δόθηκε όνομα καλογερικό, δηλαδή η θηλυκή μορφή του γνωστού καλογερικού ονόματος Κασσιανός.

Το Τροπάριο της Κασσιανής: Ποια ήταν "η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή"

Πρώτος βυζαντινός χρονογράφος που παρέχει στοιχεία περί της ζωής της Κασσιανής είναι ο Συμεών ο Μάγιστρος τον οποίο και ακολουθούν πολλοί άλλοι, μεταξύ δε αυτών ο Λέων ο Γραμματικός, ο Ιωάννης Ζωναράς κ.ά. Η Κασσιανή είναι μία από τους πρώτους μεσαιωνικούς συνθέτες τα έργα των οποίων σώζονται αλλά και μπορούν να ερμηνευτούν από σύγχρονους ειδικούς και μουσικούς. Περίπου 50 από τους ύμνους της έχουν διασωθεί και 23 από αυτούς περιλαμβάνονται στα λειτουργικά βιβλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Ο ακριβής αριθμός τους είναι εξαιρετικά δυσχερές να προσδιοριστεί καθώς διαφορετικά χειρόγραφα πολλές φορές αποδίδουν τον ίδιο ύμνο σε διαφορετικά πρόσωπα, ενώ συχνά δεν διασώζεται το όνομα του υμνογράφου.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Από τον βυζαντινό χρονογράφο Συμεών Μάγιστρο (990 μ.Χ) μαθαίνουμε ότι η Ευφροσύνη, μητέρα του αυτοκράτορα Θεόφιλου και κόρη του Κωνσταντίνου του ΣΤ’, στην προσπάθειά της να παντρέψη το γιο της, το έτος 830μ.Χ, διοργάνωσε στην μεγαλόπρεπη αίθουσα Τρικλίνιο των ανακτόρων της Κωνσταντινούπολης, μεγάλη σύναξη από τις πιο όμορφες κοπέλες της Αυτοκρατορίας. Η προσέλευση υπήρξε μεγάλη από "καλλίστας παρθένους". Κι όταν παρατάχθηκαν στη σειρά, καθισμένες πάνω σε πολυτελή ανάκλιντρα, ο αυτοκράτορας Θεόφιλος περιήλθε μπροστά τους να διαλέξη την μέλλουσα σύζυγό του και αυτοκράτειρα, δίνοντας σε όποια διάλεγε ένα χρυσό μήλο.

Η ομορφότερη ήταν η Κασσιανή, που η ομορφιά της θάμπωσε το νεαρό Θεόφιλο και σ’ αυτήν επρόκειτο να δώση το μήλο, σύμβολο της προτίμησής του. Θέλοντας όμως να διαπιστώση αν και η εξυπνάδα της ήταν ανάλογη με την ομορφιά της, της είπε: "Ως άρα δια γυναικός ερρύη τα φαύλα" ("Από τη γυναίκα ξεκινούν τα κακά πράγματα"), υπονοώντας την Εύα. Η Κασσιανή όμως δεν ξαφνιάστηκε και θέλοντας να δείξη και την εξυπνάδα της απάντησε: "Αλλά και δια γυναικός πηγάζει τα κρείττονα" ("Και από τη γυναίκα πηγάζουν τα καλύτερα, τα ευγενέστερα"), υπονοώντας την Παναγία, που έφερε στον κόσμο το μεγαλύτερο αγαθό.

Αυτή όμως η πράγματι έξυπνη απάντηση χαρακτηρίσθηκε από τον Θεόφιλο ότι περιείχε και κάποια προπέτεια και επιπολαιότητα, οπότε έδωσε το μήλο στην επίσης ωραία, αλλά και σεμνή Θεοδώρα.

Η Κασσιανή απογοητεύθηκε από την αποτυχία της και πήρε την απόφαση να αποτραβηχτή από τον κόσμο και να μονάση. Έκτισε με δικά της χρήματα ένα μοναστήρι, που πήρε αργότερα το όνομά της, ντύθηκε το μοναχικό σχήμα και αφιερώθηκε στη λατρεία του Χριστού και στην ποίηση, συνδυάζοντας έτσι τη βαθειά ευσέβεια και την κλίση της στα γράμματα. Λέγεται μάλιστα ότι μετά την αποτυχία της είπε: "Επειδή δεν έγινα βασίλισσα του προσκαίρου τούτου κόσμου, θα γίνω υπήκοος της αιωνίας Βασιλείας του Χριστού".

Εκεί στο μοναστήρι εκδηλώθηκε και το έμφυτο καλλλιτεχνικό της ταλέντο και το βαθύ θρησκευτικό της συναίσθημα συνθέτοντας εκκλησιαστικούς ύμνους, τροπάρια, Ιδιόμελα. Εκεί στην ήσυχη και υποβλητική ατμόσφαιρα του μοναστηριού συνέθεσε και το περίφημο Ιδιόμελο "Τροπάριο της Κασσιανής" από το όνομά της, που αργότερα η Ορθόδοξη Εκκλησία το καθιέρωσε ως Δοξαστικό των Αποστίχων του Όρθρου της Μεγάλης Τετάρτης.

κασσιανη


Φαίνεται καθαρά ότι η Κασσιανή εμπνεύστηκε το Ιδιόμελο αυτό τροπάριο από τα λόγια των Ευαγγελιστών, που δεν αναφέρονται στη Μαρία τη Μαγδαληνή, όπως πολλοί πιστεύουν, αλλά στην ανώνυμη αμαρτωλή γυναίκα, τη μοιχαλίδα, που ο Χριστός έσωσε από βέβαιο λιθοβολισμό του έξαλλου πλήθους των Φαρισαίων για το ηθικό της παράπτωμα, με εκείνα τα λόγια Του: "Ο αναμάρτητος πρώτος τον λίθον βαλέτω επ’ αυτήν". Και όταν αργότερα ο Ιησούς βρέθηκε στο σπίτι του Σίμωνα του Φαρισαίου του λεπρού, η αμαρτωλή εκείνη γυναίκα αισθάνεται την ανάγκη να πάη να εκφράση την ευγνωμοσύνη και αφοσίωσή της στον Σωτήρα Χριστό. Αγοράζει αρώματα, ντύνεται ταπεινά και σεμνά και ταπεινωμένη και συντετριμμένη, με δάκρυα στα μάτια, έρχεται και πλένει τα πόδια του Ιησού και τα σκουπίζει με τα ξέπλεκα μαλλιά της. Τα δάκρυά της εκείνα ήταν δάκρυα ελέους και συντριβής και κλαίει με πάθος να την ευσπλαχνιστή ο Θεός της αγάπης και της συγχώρεσης.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Το παραπάνω περιστατικό το αναφέρουν οι τρεις από τους τέσσερις Ευαγγελιστές.

Ο Λουκάς (ζ. 37-38) γράφει: "Και ιδού γυνή εν τη πόλει ήτις ην αμαρτωλός, και επιγνούσα ότι ανάκειται εν τη οικία του Φαρισαίου, κομίσασα αλάβαστρον μύρου και στάσα οπίσω παρά τους πόδας αυτού κλαίουσα, ήρξατο βρέχειν τους πόδας αυτού τοις δάκρυσι και ταις θριξί της κεφαλής αυτής εξέμασσε και κατεφίλει τους πόδας αυτού και ήλειφε τω μύρω".

Ο Ματθαίος (κστ`, 6-7): "Του δε Ιησού γενομένου εν Βηθανία εν οικία Σίμωνος του λεπρού, προσήλθεν αυτώ γυνή αλάβαστρον μύρου έχουσα βαρυτίμου, και κατέχεεν επί την κεφαλήν αυτού ανακειμένου".

Και ο Μάρκος (ΙΔ` 3) λέγει: "Και όντος αυτού εν Βηθανία εν τη οικία Σίμωνος του λεπρού, κατακειμένου αυτού ήλθε γυνή έχουσα αλάβαστρον μύρου νάρδου πιστικής πολυτελούς και συντρίψασα το αλάβαστρον κατέχεεν αυτού κατά της κεφαλής".

Και την πληγωμένη και πονεμένη καρδιά της Κασσιανής δεν ήταν δυνατόν να μην αγγίξη ο κραδασμός εκείνης της αμαρτωλής γυναίκας. Και διατυπώνει στο αριστουργηματικό εκείνο τροπάριο, που φέρει το όνομά της, με λυρική έξαρση και υποβλητικότητα τον δικό της ψυχικό κραδασμό.

Κύριε, ἡ ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις περιπεσοῦσα γυνή,Κύριε, η γυναίκα που έπεσε σε πολλές αμαρτίες

τὴν σὴν αἰσθομένη θεότητα, μυροφόρου ἀναλαβοῦσα τάξιν,σαν ένοιωσε τη θεότητά σου, γίνηκε μυροφόρα

ὀδυρομένη, μύρα σοι, πρὸ τοῦ ἐνταφιασμοῦ κομίζει.και σε άλειψε με μυρουδικά πριν από τον ενταφιασμό σου

Οἴμοι! λέγουσα, ὅτι νύξ μοι ὑπάρχει, οἶστρος ἀκολασίας,κι έλεγε οδυρόμενη: Αλλοίμονο σε μένα, γιατί μέσα μου είναι νύχτα κατασκότεινη

ζοφώδης τε καὶ ἀσέληνος ἔρως τῆς ἁμαρτίας.και δίχως φεγγάρι, η μανία της ασωτείας κι ο έρωτας της αμαρτίας.

Δέξαι μου τὰς πηγὰς τῶν δακρύων,Δέξου από μένα τις πηγές των δακρύων,

ὁ νεφέλαις διεξάγων τῆς θαλάσσης τὸ ὕδωρ·εσύ που μεταλλάζεις με τα σύννεφα το νερό της θάλασσας.

κάμφθητί μοι πρὸς τοὺς στεναγμοὺς τῆς καρδίας,Λύγισε στ' αναστενάγματα της καρδιάς μου,

ὁ κλίνας τοὺς οὐρανοὺς τῇ ἀφάτῳ σου κενώσει.εσύ που έγειρες τον ουρανό και κατέβηκες στη γης.

Καταφιλήσω τοὺς ἀχράντους σου πόδας,Θα καταφιλήσω τα άχραντα ποδάρια σου,

ἀποσμήξω τούτους δὲ πάλιν τοῖς τῆς κεφαλῆς μου βοστρύχοις·και θα τα σφουγγίσω πάλι με τα πλοκάμια της κεφαλής μου·

ὧν ἐν τῷ παραδείσῳ Εὔα τὸ δειλινόν,αυτά τα ποδάρια, που σαν η Εύα κατά το δειλινό,

κρότον τοῖς ὠσὶν ἠχηθεῖσα, τῷ φόβῳ ἐκρύβη.τ' άκουσε να περπατάνε, από το φόβο της κρύφτηκε.

Ἁμαρτιῶν μου τὰ πλήθη καὶ κριμάτων σου ἀβύσσουςΤων αμαρτιών μου τα πλήθη και των κριμάτων σου την άβυσσο,

τίς ἐξιχνιάσει, ψυχοσῶστα Σωτήρ μου;ποιος μπορεί να τα εξιχνιάση, ψυχοσώστη Σωτήρα μου;

Μή με τὴν σὴν δούλην παρίδῃς, ὁ ἀμέτρητον ἔχων τὸ ἔλεος.Μην καταφρονέσης τη δούλη σου, εσύ που έχεις τ' αμέτρητο έλεος

ΠΗΓΗ: saint.gr - wikipedia

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr

ΣΤΗ ΔΕΞΙΑ ΚΥΡΙΑ ΜΗΧΑΝΗ 21 Ιουν 2021 | 10:22

Μηχανική βλάβη στο Flying Cat 3: Επιστρέφει στο λιμάνι της Ραφήνας

Στο λιμάνι της Ραφήνας, επιστρέφει το υδροπτέρυγo "flying cat 3". Παρουσίασε μηχανή βλάβη στη δεξιά κύρια μηχανή.

ΠΡΩΤΟΦΑΝΗΣ ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ 21 Ιουν 2021 | 10:16

Ιερέας καταγγέλλει ιατρικό λάθος: Πέθανε η 14χρονη κόρη μου - Της βάλαμε γαστρικό δακτύλιο για να μην της κάνουν bullying

Ραγίζει καρδιές ο πατέρας του κοριτσιού, ιερέας Βησσαρίων Καντούνης, με όσα περιγράφει και καταγγέλλει για το θάνατο της 14χρονης κόρης του.

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΙΩΑΝΝΙΔΗΣ 21 Ιουν 2021 | 09:56

Γλυκά Νερά: Θα αποκαλύψει νέα στοιχεία, λέει ο δικηγόρος του συζυγοκτόνου - Δεν υπήρχε ούτε προσχεδιασμός ούτε τρίτο πρόσωπο

"Αύριο ο 33χρονος θα δώσει πολλές πρόσθετες λεπτομέρειες κατά την απολογία του στον ανακριτή", είπε ο δικηγόρος του 33χρονου συζυγοκτόνου.

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ 21 Ιουν 2021 | 09:47

Προειδοποίηση Γραβάνη προς ανεμβολίαστους: Το τέταρτο κύμα του φθινοπώρου θα σας αφορά αποκλειστικά

"Το 4ο κύμα της Πανδημίας το φθινόπωρο θα αφορά σχεδόν αποκλειστικά τους ανεμβολίαστους" υποστηρίζει με ανάρτησή του στο Facebook ο καθηγητής Φαρμακολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης Αχιλλέας Γραβάνης.

ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑ 21 Ιουν 2021 | 09:39

Πετράλωνα - Νέα μαρτυρία σοκ: Βίασε επτά φορές την 50χρονη καθαρίστρια ο ένοικος του σπιτιού

Όπως είπε η γειτόνισσα, ο 35χρονος, "την μάνα του την έδερνε όλο τον καιρό". Μάλιστα, η μητέρα του τυγχάνει να είναι επίσης καθαρίστρια.

Η ΚΑΤΕΘΕΣΗ ΤΗΣ 21 Ιουν 2021 | 09:14

Γλυκά Νερά: Η γειτόνισσα περιγράφει το κλάμα του σκύλου και το τηλεφώνημα του δολοφόνου στις 6:15

"Στις 6:15 ο Μπάμπης με κάλεσε στο κινητό μου τηλέφωνο.Εγώ το σήκωσα και τότε άκουσα τον Μπάμπη να μουγκρίζει", κατέθεσε η γειτόνισσα.

ΚΑΙ ΓΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ 21 Ιουν 2021 | 09:09

Ωδή της Telegraph στη Νάξο: Γιατί αποτελεί ιδανικό προορισμό το νησί που ο θεός Διόνυσος ερωτεύτηκε την Αριάδνη

Κορυφαίο ελληνικό νησί για τους τουρίστες η Νάξος, σύμφωνα με την βρετανική Telegraph.

ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ 21 Ιουν 2021 | 08:56

Από σήμερα τα πρώτα "προνόμια" στους εμβολιασμένους: Χωρίς μάσκα στα γυμναστήρια - Ποια είναι τα επόμενα βήματα

Γεγονός τα πρώτα "προνόμια" στους πλήρως εμβολιασμένους, χωρίς μάσκες στα γυμναστήρια. Τα επόμενα βήματα.

ΟΙ ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ 21 Ιουν 2021 | 08:31

Γλυκά Νερά: Νέο μυστήριο με σπίτι στη Σούδα - Το ταξίδι στην Κρήτη και το αίνιγμα με τον επιστήμονα

"Κανείς δεν σκοτώνει για τη ζήλια, υπήρξε σχεδιασμός", τονίζει για το έγκλημα στα Γλυκά Νερά ο ταξίαρχος ε.α. Θανάσης Κατερινόπουλος.

ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΡΟΓΝΩΣΗ 21 Ιουν 2021 | 08:11

Αστατος ο καιρός και τη Δευτέρα: Υψηλές θερμοκρασίες αλλά και βροχές, καταιγίδες και χαλάζι

Βροχές και σποραδικές καταιγίδες κυρίως στα κεντρικά και βόρεια ηπειρωτικά. Τοπικά ισχυρά φαινόμενα και χαλαζοπτώσεις. Βορειοδυτικοί άνεμοι έως 5 μποφόρ στο Αιγαίο.

ΔΕΙΤΕ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ 21 Ιουν 2021 | 08:05

Εορτολόγιο: Ποιοι γιορτάζουν σήμερα Δευτέρα 21 Ιουνίου 2021, του Αγίου Πνεύματος

Την Δευτέρα μετά την Πεντηκοστή, η Εκκλησία εορτάζει το Άγιο Πνεύμα. Το εορτολόγιο για τη Δευτέρα 21 Ιουνίου 2021

ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ 20 Ιουν 2021 | 21:48

Πετράλωνα: Νεαρός ο ένας δράστης που βίασε την 50χρονη καθαρίστρια - Την κράτησε όμηρο επί 5 ώρες

Ο άφαντος δράστης περιγράφεται από τον μάρτυρα ψηλόλιγνος περίπου 25 ετών, που έμενε στο ισόγειο της πολυκατοικίας.

ΤΟ "ΘΕΑΤΡΟ" ΤΟΥ ΠΙΛΟΤΟΥ 20 Ιουν 2021 | 20:41

Γλυκά Νερά: Οι 38 ημέρες που οι αστυνομικοί παγίδευαν τον Αναγνωστόπουλο - "Μήπως θες να μας πεις κάτι;"

Ο Μπάμπης Αναγνωστόπουλος τις 38 ημέρες μέχρι την ομολογία του προσπάθησε να χτίσει το προφίλ του "καλού παιδιού".