Το αιώνιο ερώτημα: "Θεοφάνια ή Θεοφάνεια;" - Ο Γιώργος Μπαμπινιώτης απαντά

eurokinissi

Η λέξη "Θεοφάνια" συχνά δημιουργεί σύγχυση ως προς τη σωστή ορθογραφία της, ιδιαίτερα όταν αναφερόμαστε στη μεγάλη χριστιανική εορτή της βάπτισης του Χριστού. Το ερώτημα αν γράφεται "Θεοφάνια" ή "Θεοφάνεια" απασχόλησε πρόσφατα και τον καθηγητή Γλωσσολογίας Γιώργο Μπαμπινιώτη, ο οποίος επανήλθε στο θέμα με ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Όπως επισημαίνει, η εορτή των Θεοφανίων αποδίδεται ορθογραφικά σωστότερα με -ι-: Θεοφάνια. Πρόκειται για γραφή που ακολουθεί την ιστορική και γλωσσική παράδοση της ελληνικής γλώσσας, καθώς εντάσσεται στην κατηγορία ουσιαστικών ουδέτερου γένους που καταλήγουν σε -ια, όπως τα Πύθια, τα Ίσθμια ή το Επιφάνια. Η συγκεκριμένη μορφή είναι καθιερωμένη για εορτές και τελετουργικές ονομασίες.

Αντίθετα, η γραφή Θεοφάνεια με -ει- δικαιολογείται κυρίως όταν η λέξη χρησιμοποιείται για να δηλώσει πράξη, ιδιότητα ή χαρακτηριστικό που προέρχεται από το επίθετο "θεοφανής" (δηλαδή "αυτός που φανερώνει τον Θεό"). Πρόκειται για σχηματισμό αντίστοιχο με ζεύγη λέξεων όπως διαφανής – διαφάνεια. Παρότι γλωσσικά αποδεκτή, αυτή η γραφή δεν ενδείκνυται όταν αναφερόμαστε στη θρησκευτική εορτή.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι ο τύπος "Θεοφάνια" απαντά και στην αρχαιότητα, καθώς έτσι ονομαζόταν εορτή στους Δελφούς, κατά την οποία οι πιστοί θεωρούσαν την εμφάνιση του αγάλματος του Απόλλωνα ως θεϊκή αποκάλυψη. Και σε αυτή την περίπτωση, η κατάληξη -ια συνάδει με την καθιερωμένη δομή των αρχαίων ουσιαστικών ουδέτερου γένους.

Αναλυτικά η ανάρτηση του Γιώργου Μπαμπινιώτη:

"αυτοευχές" στον εορτάζοντα εαυτό μου και τον γυιο μου Δημήτρη, γεννημένους και τους δύο μας στις 6 Ιανουαρίου, ανήμερα των Φώτων (και εγγενώς "φωτισμένους")
Και επ' ευκαιρία: ΘεοφάνΙα ή ΘεοφάνεΕΙα;

H εορτή των Θεοφανίων είναι προτιμότερο να γράφεται με -ι-: τα Θεοφάνια. Eκτός από την γνωστή χριστιανική γιορτή των Θεοφανίων, τής βάπτισης δηλ. τού Xριστού και τής φανέρωσης τού Θεού, Θεοφάνια (τα), ήταν και αρχαία εορτή στους Δελφούς, όπου έδειχναν στους λάτρεις τού Aπόλλωνος το άγαλμά του. H γραφή Θεοφάνεια με -ει- δικαιολογείται ως δήλωση τής πράξης και ιδιότητας τού επιθ. θεοφανής: θεοφανής – θεοφάνεια, όπως διαφανής – διαφάνεια.
Ωστόσο, προκειμένου για εορτή σε ουδέτερο γένος είναι προτιμότερο να τηρηθεί η γραφή σε -ια: τα Θεοφάνια· πβ. τα Πύθια, τα Ίσθμια, τα Eπιφάνια, αλλά η επιφάνεια από το επιφανής.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr