theToc Magazine
Τετάρτη, 16 Οκτωβρίου 2019
Magazine
i-proseuxi-tou-akrobati

Η προσευχη του ακροβατη της Ειρήνης Ορφανίδου

Τα έργα και οι ημέρες του, η Ξάνθη και η Αθήνα, η συντροφιά και οι ζυμώσεις, στο πατάρι του Λουμίδη, στο GB και στον Μαγεμένο Αυλό, ο Γκάτσος, ο Ελύτης, ο Τσαρούχης, ο Κουν, ο Δημήτρης Χορν, ο Δήμος Μούτσης, ο Γιάννης Μόραλης, η Μελίνα, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο Μίκης Θεοδωράκης.

Η διάλεξη για το ρεμπέτικο στο Υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης (1949), το ανεπιθύμητο Οσκαρ (1961) για «Τα παιδιά του Πειραιά» στην ταινία του Ζυλ Ντασέν «Ποτέ την Κυριακή» με την Μελίνα, η Νέα Υόρκη, η επιστροφή, η ίδρυση της Πειραματικής Ορχήστρας Αθηνών, η συνεργασία με τον Μορίς Μπεζάρ, οι «Όρνιθες» ξανά -αυτή τη φορά με τα Μπαλέτα του 20ου αιώνα στις Βρυξέλλες.

Το Τρίτο Πρόγραμμα (η πλήρης και απόλυτη μεταμόρφωση του Τρίτου επί διεύθυνσης Μάνου Χατζιδάκι, την περίοδο 1975-81), τα ιστορικά «Σχόλια του Τρίτου» και «Η Λιλιπούπολη», οι Μουσικές Γιορτές στα Ανώγεια της Κρήτης, οι Αγώνες Ελληνικού Τραγουδιού στην Κέρκυρα, η δημιουργία του περιοδικού «Τέταρτο» (1985-86), η ίδρυση της ανεξάρτητης δισκογραφικής εταιρείας «Σείριος», αλλά και η δημιουργία της αγαπημένης του Ορχήστρας των Χρωμάτων (1989).

Ο στοχασμός, η εσωτερικότητα, ο παρεμβατικός δημόσιος λόγος του, η δυσανεξία στον μικροαστισμό και στον λαϊκισμό, το χιούμορ, η φρεσκάδα, η απόλυτη γενναιοδωρία του.

Και πριν απ' όλα και έξω από τη σειρά του χρόνου, η «Οδός Ονείρων», η «Στέλλα», ο «Ματωμένος Γάμος», «Το χαμόγελο της Τζοκόντας», τα «Reflections», η «Αθανασία», η «Πορνογραφία», η «Ρωμαϊκή Αγορά», «Η εποχή της Μελισσάνθης», «Οι Μπαλάντες της Οδού Αθηνάς», ο «Μεγάλος Ερωτικός», «America America», «Για την Ελένη», «Τα Παράλογα», «Χειμωνιάτικος  Ήλιος», «Σκοτεινή Μητέρα», «Όρνιθες», «Για μια μικρή λευκή αχιβάδα»... Ο Μάνος Χατζιδάκις σε πρώτο πρόσωπο. 

 

 

Γεννήθηκα στις 23 του Οκτώβρη του 1925

«... Στην Ξάνθη τη διατηρητέα κι όχι την άλλη τη φριχτή που χτίστηκε μεταγενέστερα από τους εσωτερικούς της ενδοχώρας μετανάστες. Η συνύπαρξη εκείνο τον καιρό ενός αντιτύπου της μπελ-επόκ, με αυθεντικούς τούρκικους μιναρέδες, έδιναν χρώμα και περιεχόμενο σε μια κοινωνία-πανσπερμία απ' όλες τις γωνιές της Ελλαδικής γης, που συμπτωματικά βρέθηκε να ζει σε ακριτική περιοχή και να χορεύει τσάρλεστον στις δημόσιες πλατείες. Σαν άνοιξα τα μάτια μου είδα με απορία πολύ κόσμο να περιμένει την εμφάνισή μου (το ίδιο συνέχισα κι αργότερα να απορώ σαν με περίμεναν κάπου καθυστερημένα να φανώ). Η μητέρα μου ήταν από την Αδριανούπολη, κόρη του Κωνσταντίνου Αρβανιτίδη, και ο πατέρας μου απ' την Μύρθιο της Ρεθύμνου, απ' την Κρήτη. Είμαι ένα γέννημα δύο ανθρώπων που καθώς γνωρίζω δεν συνεργάστηκαν ποτέ, εκτός απ΄ την στιγμή που αποφάσισαν την κατασκευή μου. Γι' αυτό και περιέχω μέσα μου χιλιάδες αντιθέσεις κι όλες τις δυσκολίες του Θεού. Όμως η αστική μου συνείδηση, μαζί με τη θητεία μου την λεγόμενη «ευρωπαϊκή», φέραν ένα εντυπωσιακό αποτέλεσμα. Προσπάθησα όλον το καιρό που μέναμε στην Ξάνθη να γνωρίσω σε βάθος τους γονείς μου και να εξαφανίσω την αδελφή μου. Δεν τα κατάφερα και τα δύο. Έτσι μετακομίσαμε το '32 στην Αθήνα όπου δεν στάθηκε δυνατόν να λησμονήσω την αποτυχία μου».

 

 

Άρχιζα να ζω και να εκπαιδεύομαι στην πρωτεύουσα

«... Ενώ παράλληλα σπούδαζα τον έρωτα και την ποιητική λειτουργία του καιρού μου. Έλαβα όμως την αττική παιδεία όταν στον τόπο μας υπήρχε και Αττική και Παιδεία. Μ' επηρεάσανε βαθιά ο Ερωτόκριτος, ο Στρατηγός Μακρυγιάννης, το Εργοστάσιο του Φιξ, ο Χαράλαμπος του «Βυζαντίου», το υγρό κλίμα της Θεσσαλονίκης και τα άγνωστα πρόσωπα που γνώριζα τυχαία και παρέμειναν άγνωστα σ' όλα τα χρόνια τα κατοπινά. Στην κατοχική περίοδο συνειδητοποίησα πόσο άχρηστα ήτανε τα μαθήματα της Μουσικής, μια και μ' απομάκρυναν ύπουλα απ' τους αρχικούς μου στόχους που ήταν να επικοινωνήσω, να διοχετευθώ και να εξαφανιστώ, γι' αυτό και τα σταμάτησα ευθύς μετά την Κατοχή. Έτσι δεν σπούδασα σε Ωδείο και συνεπώς εγλύτωσα απ' το να μοιάζω με τα μέλη του Πανελληνίου Μουσικού Συλλόγου. Έγραψα ποιήματα και πολλά τραγούδια, και ασκήθηκα ιδιαίτερα στο να επιβάλλω τις απόψεις μου με δημοκρατικές διαδικασίες, πράγμα που άλλωστε με ωφέλησε τα μέγιστα σαν έγινα υπάλληλος τα τελευταία χρόνια. Απέφυγα μετά περίσσιας βδελυγμίας ό,τι τραυμάτιζε το ερωτικό μου αίσθημα και την προσωπική μου ευαισθησία».

 

 

Ταξίδεψα πολύ

«... Και αυτό με βοήθησε ν' αντιληφθώ πώς η βλακεία δεν ήταν αποκλειστικόν του τόπου μας προϊόν, όπως περήφανα ισχυρίζονται κι αποδεικνύουν συνεχώς οι έλληνες σωβινιστές και της εθνικοφροσύνης οι εραστές. Παράλληλα ανακάλυψα ότι τα πρόσωπα που μ' ενδιαφέρανε έπρεπε να ομιλούν απαραιτήτως ελληνικά, γιατί σε ξένη γλώσσα η επικοινωνία γινότανε οδυνηρή και εξαφάνιζε το μισό μου πρόσωπο.

Το '66 βρέθηκα στην Αμερική. Έμεινα κι έζησα εκεί κάπου έξι χρόνια, τα χρόνια της δικτατορίας, για λόγους καθαρά εφοριακούς - ανεκαλύφθη πως χρωστούσα τρεισήμισι περίπου εκατομμύρια στο δημόσιο. Όταν εξόφλησα το χρέος μου επέστρεψα περίπου το '72 και ίδρυσα ένα καφενείο που το ονομάσαμε Πολύτροπον, ίσαμε τη μεταπολίτευση του '74, όπου και το' κλεισα γιατί άρχιζε η εποχή των γηπέδων και των μεγάλων λαϊκών εκτονώσεων. Κράτησα την ψυχραιμία μου και δεν εχόρεψα εθνικούς και αντιστασιακούς χορούς στα γυμναστήρια και στα γεμάτα από νέους γήπεδα. Κλείνοντας το Πολύτροπο είχα ένα παθητικό πάλι της τάξεως περίπου των τρεισήμισι εκατομμυρίων - μοιραίος αριθμός, φαίνεται, για την προσωπική μου ζωή».

 

 

Η διάσημη εποχή μου

Από το '75 αρχίζει μια διάσημη εποχή μου που θα την λέγαμε, για να την ξεχωρίσουμε, υπαλληλική, που μ' έκανε ιδιαίτερα γνωστό σ' ένα μεγάλο και απληροφόρητο κοινό, βεβαίως ελληνικό, σαν άσπονδο εχθρό της ελληνικής μουσικής, των ελλήνων μουσικών και της εξίσου ελληνικής κουλτούρας. Μέσα σ' αυτή την περίοδο και ύστερα από ένα ανεπιτυχές έμφραγμα στην καρδιά, προσπάθησα πάλι, ανεπιτυχώς είναι αλήθεια, να πραγματοποιήσω τις ακριβές καφενειακές μου ιδέες πότε στην ΕΡΤ και πότε στο Υπουργείο Πολιτισμού , εννοώντας να επιβάλω τις απόψεις μου με δημοκρατικές διαδικασίες. Και οι δύο όμως τούτοι οργανισμοί σαθροί και διαβρωμένοι από τη γέννησή τους κατάφεραν να αντισταθούν επιτυχώς και, καθώς λεν, να με νικήσουν «κατά κράτος». Παρ΄ όλα αυτά, μέσα σε τούτον τον καιρό γεννήθηκε το Τρίτο κι επιβλήθηκε στη χώρα».

 Και τώρα καταστάλαγμα του βίου μου

 

«Α δ ι α φ ο ρ ώ για την δόξα. Με φυλακίζει μες στα πλαίσια που καθορίζει εκείνη κι όχι εγώ.

Π ι σ τ ε ύ ω στο τραγούδι που μας αποκαλύπτει και μας εκφράζει εκ βαθέων, κι όχι σ' αυτό που κολακεύει τις επιπόλαιες και βιαίως αποκτηθείσες συνήθειές μας.
Π ε ρ ι φ ρ ο ν ώ αυτούς που δεν στοχεύουν στην αναθεώρηση και στην πνευματική νεότητα, τους εύκολα «επώνυμους» πολιτικούς και καλλιτέχνες, τους εφησυχασμένους συνομήλικους, την σκοτεινή και ύποπτη δημοσιογραφία καθώς και την κάθε λογής χυδαιότητα.

Έτσι κατάφερα να ολοκληρώσω την τραυματισμένη από την παιδική μου ηλικία προσωπικότητα, καταλήγοντας να πουλώ «λαχεία στον ουρανό» και προκαλώντας τον σεβασμό των νεωτέρων μου μια και παρέμεινα ένας γνήσιος Έλληνας και Μεγάλος Ερωτικός».

Μάνος Χατζιδάκις (Νοέμβριος 1980 – Μάρτιος 1981)

 

 

Μεγάλος ερωτικός (ο αξεπέραστος)

«... Με τα τραγούδια αυτά αποτείνομαι στην πιο κρυφή ευαισθησία των νέων ανθρώπων κάθε ηλικίας κι όχι στους εφήμερους κι ανεξέλεγκτους ερεθισμούς τους.

Τα τραγούδια αυτά δεν είναι αισθησιακά. Λειτουργούν πέρ' απ' την πράξη, στο βαθύ αίσθημα που χαρακτηρίζει οποιαδήποτε σχέση, κάθε μορφής, αρκεί να περιέχει τις προϋποθέσεις για ανθρώπινη επικοινωνία.

Ο Μεγάλος Ερωτικός είναι μια σειρά από λαϊκά τραγούδια που γράφτηκαν πρώτ' απ' όλα για να επικοινωνήσω εγώ ο ίδιος με όλα τα ελληνικά πρόσωπα που αγαπώ βαθειά, αυτά που γνώρισα, αυτά που θα γνωρίσω κι αυτά που δεν θα μπορέσω ποτές μου να γνωρίσω. Κι ακόμη, μες απ' αυτά, να ενωθώ με την ψυχή του τόπου μου σε μια λειτουργία αθάνατη, ερωτική κι ελληνική».

Μ.Χ.

Αθήνα, 28 Νοεμβρίου 1972 (από τον δίσκο)

 

Γιώργος Μούτσιος, Μάνος Χατζιδάκις, Νάνα Μούσχουρη

Τι τραγούδησε ο Χατζιδάκις

«Τι τραγούδησε και πώς το τραγούδησε ο Μάνος Χατζιδάκις ίσως να μην είναι και τόσο γνωστό όσο υπονοεί η γενική, όσο και αόριστη, κατάφαση στη «μεγαλοσύνη του έργου του» γράφει ο δημοσιογράφος Βασίλης Αγγελικόπουλος στην εισαγωγή του βιβλίου του «Φάρος στη σιωπή. Κείμενα για τη ζωή και το έργο του Μάνου Χατζιδάκι» (εκδόσεις Καστανιώτη, 1996).

Και συνεχίζει: «Ο ίδιος υπολόγιζε, επανειλημμένα τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια της ζωής του, μόλις σε 3.000 του φίλους του έργου του. (Πόσο μάλλον τους καλούς γνώστες). Και τόσα πάνω κάτω αντίτυπα πουλούσε καθένας από τους δίσκους του τα ίδια αυτά χρόνια. Γεγονός είναι πάντως ότι μερικά από τα σπουδαιότερα έργα του μένουν ακόμη άγνωστα, και όχι μόνο γι αυτό το κοινό που ονομάζουμε «ευρύ».... Ο Χατζιδάκις είναι ένας ποιητής που όλοι αναγνωρίζουμε ως «μεγάλο» και «σπουδαίο», αλλά ελάχιστοι βασίζουμε την πεποίθηση αυτή σε γνώση του συνόλου (και της ουσίας) του έργου του. Ενός έργου που, σε μία πορεία πενήντα ετών, και ευρύ ποσοτικά είναι και πολυεπίπεδο και τολμηρό (θεματολογικά αλλά και μουσικά)...»

 

 

Για τον Νίκο Γκάτσο

«… Και το ύψιστον μάθημα (σ.σ. που «παρέδωσε» ο Γκάτσος) ήτο μία κληρονομημένη αττική αδιατάρακτη ραθυμία. Μην γράφεις άνευ λόγου. Μην εργάζεσαι περισσότερο από ό,τι χρειάζεσαι για να κερδίσεις τα απαραίτητα. Μη χαιρετάς ανθρώπους που δεν έχουν να σου πούμε τίποτα. Μη σπαταλάς τις κινήσεις σου. Να σκέφτεσαι αδιάκοπα και τέλος, να κοιμάσαι κουρασμένος…» (Ομιλία του Χατζιδάκι με αφορμή τη βράβευση του Νίκου Γκάτσου από τον Δήμο Αθηναίων στις 10 Ιουνίου 1987).

H μεγάλη φιλία Χατζιδάκι – Γκάτσου ξεκίνησε από το πατάρι του Λουμίδη, το 1943 -στη συντροφιά, Σεφέρης, Ελύτης, Τσαρούχης, Γιώργος Κατσίμπαλης. Έχει μόλις κυκλοφορήσει η μία και μοναδική ποιητική συλλογή του Γκάτσου, η «Αμοργός». Ο Γκάτσος είναι 14 χρόνια μεγαλύτερος του Μάνου. Γίνεται μέντορας, φίλος επιστήθιος, συνεργάτης. Οι δυό τους εξελίσσονται στο εξόχως δημιουργικό δίδυμο, που σφραγίζει με το έργο του, σχεδόν τέσσερις δεκαετίες. Ο Γκάτσος έφυγε από τη ζωή πρώτος. Ήταν 12 Μαΐου 1992 και ο Χατζιδάκις συντετριμμένος.

 

 

Για το τραγούδι

«Το τραγούδι είναι μια μαγική στιγμή κι εγώ ένας πανηγυριώτης μάγος εκπρόσωπος σας -αφού γεννήθηκα τον ίδιον καιρό με σας και μες τον ίδιο χώρο-, που θα φωτίσω τις κρυφές κι αθέατες γωνιές σας, θα σας εκπλήξω, θα σας γεμίσω ερωτήματα και μελωδίες που ίσως γεννούν δικές σας και θα μεταφερθούν στο σπίτι σας, έτσι που να κοπεί ο ύπνος σας και να χαθεί για πάντα -αν είναι δυνατόν- ο εφησυχασμός σας. Κι ας μην μπορείτε να με τραγουδήσετε. Μήπως τάχα μπορείτε να εξαφανίσετε ένα πουλί ή να το φανερώσετε μέσ’ απ’ το φόρεμα ή από το μαντήλι σας;…» (Για το τραγούδι, σημείωμα στο πρόγραμμα συναυλιών του 1984)

 

 

Η λιποθυμία των λέξεων πάνω σε πέντε γραμμές

«… Μια και η λέξη, όταν την πολιορκεί η Μουσική, λούζεται την παρθενική της χάρη και δίχως δική της ρυθμική αγωγή μένει γυμνή, έτσι καθώς ξαπλώνει στο κρεβάτι των «πέντε γραμμών» για να την κάνει δική του ο μουσικός.

Απορρίπτει τη σκόνη από την καθημερινή της χρήση και ξαναπαίρνει την αρχική της πρόθεση, τη δύναμη της καταγωγής της. Για να συζευχθεί η λέξη με τη Μουσική, οφείλει να περάσει μέσ’ απ’ την κάθαρση της ποιητικής θεραπείας. Να αποκτήσει ποιητική υπόσταση -που σημαίνει να ξαναβρεί αυτήν την προαναφερθείσα «παρθενική χάρη» και ν’ αποκαλυφθεί καινούρια, απρόοπτη, έτσι καθώς θα τοποθετηθεί πλάι σε άλλες καινούριες κι απρόοπτες αναγεννημένες λέξεις. Γιατί -ο Ζιντ λέει- δεν υπάρχει μεγαλύτερο εμπόδιο στην ευτυχία απ’ την ανάμνηση της. Το ίδιο και με τη λέξη. Τίποτα πιο άχρηστο κι οδυνηρό για μια καινούρια της παρουσία απ’ την ανάμνηση των χρήσεων της…» (περιοδικό «Τέταρτο», τεύχος 9, Ιανουάριος 1986. Επίσης, ομιλία στην Εθνική Πινακοθήκη, στις 2 Νοεμβρίου 1986, που αναμεταδόθηκε από το Α Πρόγραμμα της ΕΡΤ).

 

 

Ο Σαίξπηρ είναι περίεργα ντυμένος

«… Για να καταλάβετε την επιρροή του ρεμπέτικου πάνω μου πρέπει να ξέρετε τι σήμαινε ρεμπέτικο κείνο τον καιρό…Ήταν μια παράνομη, με όλη τη σημασία της λέξης, μουσική. Η αντίθεση μου με τη μικροαστική Αθήνα μ’ έφερε στον αντίποδα της: στην ανακάλυψη του καταδιωκτέου και παράνομου. Από κει και πέρα, όταν το ρεμπέτικο έγινε τόσο αφόρητα νόμιμο, όσο και το Κομμουνιστικό Κόμμα στις μέρες μας, αποκηρύσσω μετά βδελυγμίας τη σχέση μου μ’ αυτό, όπως μετά βδελυγμίας έπρεπε να αποκηρύξουν οι αριστεροί εκείνου του καιρού τη σύνδεση τους με το ΚΚΕ στα γραφεία της Ασφάλειας. Με δυό λόγια, από την ώρα που το ρεμπέτικο μπήκε στη «νόμιμη» περιοχή της μουσικολογίας, κάθε παλιός λάτρης του ρεμπέτικου λέει: «παρελθέτω απ’ εμού το ποτήριον τούτον». Τελικά η όλη ιστορία του ρεμπέτικου μας χάρισε τριάντα αξιόλογα τραγούδια και αφόρητο ύφος (στυλ)…» (Συνομιλία με τον Θανάση Φωσκαρίνη στο περιοδικό «Διαβάζω», τεύχος 196, 27 Ιουλίου 1988).

Η προσευχή του ακροβάτη

Κύριε, δώσ’ μου θάρρος

το σκοινί να μην κοπεί

θέλω να’ μαι φάρος

που φωτίζει τη σιωπή

(Από τον δίσκο με τίτλο «Αντικατοπτρισμοί», που κυκλοφόρησε τo 1993, λίγους μήνες πριν από τον θάνατο του Μάνου Χατζιδάκι). 

Οι στίχοι στο τραγούδι «Η προσευχή του Ακροβάτη» είναι της Αγαθής Δημητρούκα).

 

ΑΛΛΑ ΘΕΜΑΤΑ

Σοφια Κοκοσαλακη: Το «χρυσο» κοριτσι δεν μενει πια εδω Μια αναδρομή στο τι ήταν και τι κατάφερε να κατακτήσει αυτή η ξεχωριστή Ελληνίδα αλλά πάνω απ' όλα Κρητικιά.
Barcolana: Η μεγαλυτερη γιορτη τηΣ ιστιοπλοΐαΣ στον κοσμο Δείτε εικόνες από τη Διεθνής Ρεγκάτα Barcolana της Τεργέστης που πήρε βραβείο Γκίνες πέρσι όταν συγκέντρωσε 2.689 ιστιοφόρα και 16.000 ναυτικές συμμετοχές.
Η Αθηνα απεκτησε το δικο τηΣ μουσειο συγχρονηΣ τεχνηΣ στο Παγκρατι Δυο σπουδαίοι συλλέκτες μας κληροδότησαν αριστουργηματικά έργα σε ένα χώρο σύγχρονο, λειτουργικό και φιλικό σε όλους.
ΙωαννηΣ ΚαποδιστριαΣ: «Ο κοσμοναυτηΣ τηΣ ελληνικηΣ ιστοριαΣ» Τον «μοναδικό ανθρωπότυπο», διπλωμάτη και πρώτο Κυβερνήτη του νεοσύστατου ελληνικού κράτους επιχειρεί να φωτίσει η πρώτη δραματοποιημένη σειρά (docudrama) COSMOTE TV
Πεντε και μια προτασειΣ για εναν καυτο συναυλιακο Σεπτεμβριο Ο μήνας με τα δυνατά live φέρνει, μεταξύ άλλων, έξι διεθνούς φήμης καλλιτέχνες διαφορετικών μουσικών ειδών σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.
ΣτιΣ μαγικεΣ παραλιεΣ του σινεμα Πέρα από τις συμβουλές των ειδικών, για την ομαλή μετάβαση στο φθινοπωρινό ψυχολογικό κλίμα, υπάρχει και το σινεμά και ειδικά καλοκαιρινές ταινίες.
Η 15ετηΣ περιπετεια ενοΣ ανελκυστηρα στην Ακροπολη Δημιουργήθηκε στους Θερινούς Παραολυμπιακούς Αγώνες του 2004. Είχε προδιαγραφές να φιλοξενεί 18 άτομα την ημέρα κι υπήρχαν φορές όλα αυτά τα χρόνια που έφτανε τα 180
ΣτιΣ βραχονησιδεΣ Κερο και Δασκαλιο οι ριζεΣ τηΣ ιστοριαΣ τηΣ ΕυρωπηΣ Παρακολουθήσαμε την πρώτη, σε παγκόσμιο επίπεδο, παρουσίαση ευρημάτων του The Cambridge Keros Project που ανατρέπει τα όσα ξέραμε μέχρι σήμερα για την προϊστορία.
Βαμβακου: Η αναβιωση ενοΣ χωριου απο πεντε νεουΣ ανθρωπουΣ "Xρειάζεται ένα χωριό για να μεγαλώσει ένα παιδί"
To σπανιο μεγαλειο του Αντετοκουνμπο: Απο τα Σεπολια στην κορυφη του NBA "Προφανώς, θα έχω παιδιά που θα μεγαλώσουν στις Η.Π.Α., αλλά κάποια μέρα ελπίζω ότι μπορούν να επιστρέψουν στην Ελλάδα"

Ακολούθησε το theTOC.gr στο Facebook