Η κουζίνα της αρχαίας Κρήτης

Τι έτρωγαν οι αρχαίοι Κρητικοί; Πώς κατασκευάζεται ένα αρχαίο σκεύος μαγειρικής; Η Αμερικανίδα αρχαιολόγος-ανθρωπολόγος Τζέρολιν Μόρισον μας αποκαλύπτει τα μυστικά της Μινωικής Κρήτης

THETOC TEAM
ΓΡΑΦΕΙ: THETOC TEAM
Η κουζίνα της αρχαίας Κρήτης

«Μενού» πιο κοντινό σε εκείνο της Μινωικής Κρήτης, από ό,τι σε αυτό της σημερινής Ελλάδας, εκτιμάται ότι είχαν στο τραπέζι τους οι Κρητικοί πριν από μόλις 100 χρόνια, σύμφωνα με την Αμερικανίδα ανθρωπολόγο και αρχαιολόγο Τζέρολιν Μόρισον, η οποία τα τελευταία χρόνια ασχολείται με τη δημιουργία αντιγράφων των μινωικών σκευών μαγειρικής, που έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη.

Η κουζίνα της αρχαίας Κρήτης
Η Τζέρολιν Μόρισον

Μάλιστα, ονειρεύεται να «στήσει» μια μικρή βιοτεχνία παραγωγής τέτοιων σκευών, η οποία θα προσφέρει θέσεις εργασίας στο τοπικό εργατικό δυναμικό και ιδίως σε νεαρούς τεχνίτες και σπουδαστές κεραμικής της Κρήτης. Η κ. Μόρισον μίλησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ με την ευκαιρία ενός ιστορικού συμποσίου, στη Θεσσαλονίκη.

Ιστορικό..."μπάρμπεκιου" σε ρεπλίκα μινωικής σχάρας

Το συμπόσιο, με μινωικές και βυζαντινές συνταγές, μαγειρεμένες σε σκεύη-ρεπλίκες των αρχαιολογικών ευρημάτων, διοργανώθηκε το περασμένο Σαββατοκύριακο στην Αμερικανική Γεωργική Σχολή, τέρποντας τους ουρανίσκους των συνδαιτυμόνων με ένα αρχαίο μενού: φακές με κόλιανδρο και μέλι, σαλιγκάρια σοτέ με δενδρολίβανο και φιλέτο μαύρου χοίρου με χαρουπόμελο, μαγειρεμένο σε πήλινη ρέπλικα μινωικής σχάρας.

Τι έτρωγαν οι Μίνωες; Ήταν η μινωική διατροφή παρόμοια με τη σύγχρονη ελληνική;

«Υπάρχουν πολλά φαγητά που τρώμε σήμερα και τα έτρωγαν και στη μινωική Κρήτη. Τότε, όπως και τώρα, οι άνθρωποι καταναλώνουν τροφές από τη θάλασσα, όπως μικρά και μεγάλα ψάρια, πεταλίδες, σουπιές και θαλασσινά σαλιγκάρια. Έτρωγαν επίσης αρκετό κρέας, από ζώα που εξέτρεφαν ή κυνηγούσαν, όπως κατσίκι, πρόβατο, λαγό, χοίρους και βοοειδή, ενώ στις μεταγενέστερες μινωικές περιόδους κατανάλωναν και άγρια ελάφια. Οι ανασκαφές έφεραν επίσης στο φως πολλά όσπρια, όπως φακές και φάβα, δημητριακά, όπως ζέα και κριθάρι, φρούτα και καρπούς, όπως σύκα και αμύγδαλα και, φυσικά, αποδείξεις για παραγωγή ελαιολάδου και κρασιού! Πιστεύω ότι η διατροφή στην Κρήτη πριν από 100 χρόνια έμοιαζε περισσότερο με αυτή της μινωικής εποχής, από ό,τι της σύγχρονης. Γι' αυτό ευθυνόταν η έλλειψη ψυγείων, που ανάγκαζε τους κατοίκους του νησιού να χρησιμοποιούν διάφορες παραδοσιακές μορφές συντήρησης των τροφίμων, αλλά και οι μικρές καλλιέργειες λαχανικών, που διαμόρφωναν διατροφικές συνήθειες, ενδεχομένως να ήταν παρόμοιες με αυτές του μινωικού πολιτισμού» σημειώνει.

Ποιες ήταν οι συνήθειες των αρχαίων Κρητικών την ώρα του φαγητού;

«Αυτή είναι η συναρπαστική και δημιουργική πλευρά των αρχαιολογικών μελετών! Ο μινωικός πολιτισμός ήταν προϊστορικός και δεν έχουμε γραπτές μαρτυρίες σε σχέση με τις συνήθειες των συνδαιτυμόνων, ούτε έχουν βρεθεί τοιχογραφίες ή αγγειογραφίες, που να απεικονίζουν σκηνές μαγειρικής ή δείπνου. Ενώ μπορούμε να μάθουμε τι έτρωγαν οι Μίνωες και πώς μαγείρευαν, έχουμε περιορισμένη γνώση για το ποιες ήταν οι κοινωνικές τους συνήθειες και έθιμα, σε σχέση με το φαγητό και την οργάνωση του σπιτιού. Για παράδειγμα, ξέρουμε ότι μαγείρευαν και έτρωγαν τόσο μέσα στο σπίτι όσο και έξω από αυτό, ενώ έστηναν τα τραπέζια τους και σε συγκεκριμένους χώρους στην ταράτσα των κατοικιών, αλλά δεν έχουμε ακόμη στοιχεία για το πόσα διαφορετικά πιάτα προσφέρονται σε ένα δείπνο, την ποσότητα του φαγητού που σερβιριζόταν ανά συνδαιτυμόνα, ούτε για το πόσες φορές ημερησίως ή εβδομαδιαίως μαγείρευαν. Δεν γνωρίζουμε αν προτιμούσαν τις αλμυρές, γλυκές ή ξινές γεύσεις» επισημαίνει η κ. Μόρισον.

Μαγειρεύοντας σε... μινωικά «γουόκ»

Η κουζίνα της αρχαίας Κρήτης - εικόνα 2

Για την Τζέρολιν Μόρισον, μινωική μαγειρική δεν σημαίνει πάντως μόνο διαλεχτές πρώτες ύλες, αλλά και παρασκευή του φαγητού στα ίδια σκεύη, που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι Κρήτες. Για την ακρίβεια, σε αντίγραφα αυτών, που κατασκευάζει η ίδια, με βάση τα ευρήματα των αρχαιολογικών ανασκαφών και με πολύ κόπο.

Το ιδιαίτερο αυτό ταξίδι στον χρόνο και την τέχνη ξεκίνησε για την Τζέρολιν το 1997, όταν βρέθηκε για πρώτη φορά στην Κρήτη, προκειμένου να δουλέψει ως κεραμίστρια στο πλευρό της αρχαιολόγου Τζένιφερ Μούντι. Εργάστηκε δίπλα της στα σκάμματα αρχαιολογικών ανασκαφών της Κρήτης για πολλά καλοκαίρια, μέχρι που αποφάσισε και η ίδια να κάνει μεταπτυχιακό στην ανθρωπολογία και διδακτορικό στην αρχαιολογία.

Αντικείμενο της διπλωματικής της εργασίας ήταν η μελέτη των μαγειρικών σκευών των Μινωιτών, στις αρχαιολογικός ανασκαφές του Μόχλου και Παπαδιόκαμπου.

Στον Παπαδιόκαμπο, οι αρχαίοι Κρήτες χρησιμοποιούσαν πολύ τις χύτρες και τα πλάθανα, μινωικά «γουόκ». Στο Μόχλος μαγείρευαν κυρίως σε τριποδικές χύτρες, αλλά και σε πλάθανα.

Ψάχνοντας τον αρχαίο πηλό. Για μήνες ολόκληρους...

«Το πειραματικό κομμάτι της εργασίας μου ήταν να κατασκευάσω τέτοια σκεύη, με τον ίδιο πηλό, που το έκαναν οι αρχαίοι τεχνίτες κεραμικών. Αυτό χρειάστηκε τεράστια προσπάθεια! Χρειάστηκε να συγκρίνω τους τοπικούς πηλούς της σύγχρονης Κρήτης με αρχαιολογικό υλικό απ΄ τις ανασκαφές, με μακροσκοπικές και πετρογραφικές μεθόδους ταυτοποίησης και μετά να διαλέξω αυτούς που έκαναν την καλύτερη δουλειά. Βρήκα δύο πολύ καλά δείγματα πηλού στο Μόχλος. Τα ξέθαψα, τα καθάρισα, τα αποθήκευσα σε ειδικό χειροποίητο πιθάρι, που έφτιαξε ένας φίλος στο Θράψανο και μετά άφησα τον πηλό να 'καθίσει' σε νερό για αρκετούς μήνες, μέχρι να βεβαιωθώ ότι έχει πλήρως κορεστεί και είναι έτοιμος να δουλευτεί. Στη συνέχεια τον έπαιρνα από εκεί τμηματικά, τον άφηνα να στεγνώσει, τον δούλευα με τη σφήνα και μετά άρχιζα να τον δουλεύω σε τροχό κεραμικής" εξηγεί.

Μια βιοτεχνία αρχαίων σκευών μαγειρικής στον 21ο αιώνα

Για τη διοργάνωση των ιστορικών συμποσίων χρειάζονται πολλά σκεύη, τα οποία η Τζέρολιν φτιάχνει στην πλειοψηφία τους μόνη της, έχοντας όμως και συνεργασίες με τοπικούς τεχνίτες. «Στο μέλλον, θα ήθελα να δουλέψω περισσότερο με σπουδαστές κεραμικής από την Κρήτη, να τους εκπαιδεύσω να φτιάχνουν μαγειρικά σκεύη, ώστε να δημιουργηθεί ένα εργαστήριο, που θα προσφέρει στην τοπική κοινωνία ένα εισόδημα. Πιστεύω ότι υπάρχουν πολλοί τρόποι για να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας στην Ελλάδα σήμερα και αυτό το είδος εξειδικευμένης εργασίας μπορεί να δημιουργήσει μια μικρή εξοχική βιομηχανία» λέει. Ίσως να είναι κι αυτή μια ευκαιρία εν μέσω κρίσης...

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr

"ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ ΕΙΝΑΙ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ" 28 Σεπ 2021 | 09:53

Γάμος Άκη Πετρετζίκη: Η αιθέρια νύφη με τα κυματιστά μαλλιά και η στιγμή που αποθεώνει τον άνδρα της

"Αγάπη μου είναι εξαιρετικό!": Η Κωνσταντίνα Παπαμιχαήλ αποθεώνει τον σύζυγό της Άκη Πετρετζίκη. Το νεραϊδένιο νυφικό και η αιθέρια ομορφιά της νύφης.

ΒΗΜΑ-ΒΗΜΑ Η ΣΥΝΤΑΓΗ 24 Οκτ 2021 | 08:24

Ακης Πετρετζίκης: Απίθανο κέικ με υγρή σοκολάτα, με μόλις 3 υλικά

Αυτό το κέικ με σοκολάτα του Ακη Πετρετζίκη θα το λατρέψετε! Φτιάχνετεια πανεύκολα και θέλει μόνο... τρία υλικά.

ΒΗΜΑ-ΒΗΜΑ Η ΣΥΝΤΑΓΗ 23 Οκτ 2021 | 08:26

Ακης Πετρετζίκης: Τσιζ κέικ black forest, όνειρο - Ετοιμο σε μόλις 30 λεπτά

Αυτή η εκδοχή τσιζ κέικ black forest, από τον Ακη Πετρετζίκη, σίγουρα θα σε ξετρελάνει! Είναι πανεύκολη και γίνεται σε ελάχιστο χρόνο.

ΔΕΙΤΕ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ 23 Οκτ 2021 | 00:37

Cozy ατμόσφαιρα και urban αισθητική σε μια κατοικία στη Θεσσαλονίκη

Αίσθηση πολυτέλειας από την cozy κατοικία στο Πανόραμα Θεσσαλονίκης

22 Οκτ 2021 | 13:10

Ποιος περιμένει να στεγνώσουν τα ρούχα τον χειμώνα; Σίγουρα όχι εγώ!

Το πλύσιμο των ρούχων και η πρόβλεψη του καιρού είναι δύο πράγματα που δεν με απασχολούν πια.

ΒΗΜΑ-ΒΗΜΑ Η ΣΥΝΤΑΓΗ 22 Οκτ 2021 | 06:42

Συνταγή Ακη Πετρετζίκη: Πανεύκολη κοτόπιτα με ζύμη κουρού

Η κοτόπιτα του Ακη Πετρετζίκη με ζυμη κουρού είναι πανεύκολη και μπορείτε να τη φτιάξετε για κάθε περίσταση.

ΒΗΜΑ-ΒΗΜΑ Η ΣΥΝΤΑΓΗ 21 Οκτ 2021 | 06:40

Ακης Πετρετζίκης: Πουράκια με πραλίνα φουντουκιού και καρύδια - Ετοιμα σε ελάχιστα λεπτά

Τέλεια συνταγή για πουράκια με πραλίνα φουντουκιού και καρύδια, από τον Ακη Πετρετζίκη.

ΟΛΗ Η ΣΥΝΤΑΓΗ 20 Οκτ 2021 | 06:40

Ακης Πετρετζίκης: Εύκολο κέικ με σοκολάτα και πορτοκάλι

Συνταγή του Ακη Πετρετζίκη για τέλειο, πολύ εύκολο κέικ με σοκολάτα και πορτοκάλι.

ΒΗΜΑ-ΒΗΜΑ Η ΣΥΝΤΑΓΗ 19 Οκτ 2021 | 06:43

Ακης Πετρετζίκης: Συνταγή για... αλλιώτικο μπακλαβά με κρέμα πατισερί- Εύκολος, με απίθανη γεύση

Ο Ακης Πετρετζίκης μας δίνει την καλύτερη συνταγή για μπακλαβά.

18 Οκτ 2021 | 07:11

Ο δεκάλογος μιας καλής σχέσης | Ποια είναι τα 10 χαρακτηριστικά κάθε ζωδίου;

Τα χαρακτηριστικά για κάθε ζώδιο μαζεμένα για να ξέρεις πάντα τι πρόκειται να αντιμετωπίσεις

ΒΗΜΑ-ΒΗΜΑ Η ΣΥΝΤΑΓΗ 18 Οκτ 2021 | 06:43

Ακης Πετρετζίκης: Πανεύκολο σουφλέ σοκολάτας γάλακτος - Γίνεται σε λίγα λεπτά

Αυτή η συνταγή του Ακη Πετρετζίκη για σουφλέ σοκολάτας θα σας ξετρελάνει!