Η απώλεια της πρώτης κατοικίας μέσα από τη διαδικασία του πλειστηριασμού αποτελεί την σκληρότερη συνέπεια της οικονομικής κρίσης και ο περιορισμός του αριθμού τέτοιων φαινομένων συνιστά για ευνόητους λόγους κεντρικό στόχο της κάθε κυβέρνησης. Αυτή τη φορά, δρομολογούνται δύο παρεμβάσεις προς αυτή την κατεύθυνση: Η πρώτη αφορά στη σύσταση του φορέα απόκτησης και επαναμίσθωσης ακινήτων με στόχο να εξασφαλιστεί για τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες το δικαίωμα της οίκησης αντί του δικαιώματος της ιδιοκτησίας. Δηλαδή, ο ιδιοκτήτης που θα κινδυνεύει να χάσει το σπίτι του λόγω χρεών, θα μεταβιβάζει την ιδιοκτησία στον συγκεκριμένο φορέα αλλά θα εξακολουθεί να μένει στο σπίτι του ακόμη και 12 χρόνια πληρώνοντας ενοίκιο. Ταυτόχρονα, δρομολογείται και ένα νέο πλαίσιο "ξεκαθαρίσματος" περιουσιακών στοιχείων. Μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού, θα δίδεται η δυνατότητα πώλησης κάθε άλλου περιουσιακού στοιχείου πλην της πρώτης κατοικίας ώστε να περιορίζεται το συνολικό χρέος και να γίνεται χαμηλότερο το μηνιαίο κόστος εξυπηρέτησης των οφειλών.
Και οι δύο λύσεις έχουν επώδυνα χαρακτηριστικά καθώς οδηγούν σε απώλεια περιουσιακών στοιχείων. Ωστόσο, το βασικό ζητούμενο είναι να προσφέρονται στους οφειλέτες βιώσιμες λύσεις -δηλαδή το ποσό που θα πρέπει να καταβάλλεται κάθε μήνα να μην είναι υπέρογκο αναλογικά με το εισόδημα- και να μην οδηγούνται τα πράγματα στο να χάνει ο οφειλέτης το δικαίωμα να μένει στο σπίτι του.
Το σχέδιο της κυβέρνησης
Για τον φορέα Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων, το υπουργείο Οικονομικών έχει στα χέρια του δεσμευτική προσφορά από σχήμα που θέλει να δραστηριοποιηθεί. Γι’ αυτό και εκτίμησε ο υπουργός Οικονομικών ότι μέσα στο φθινόπωρο θα έχουμε τη λειτουργία του. Η "λογική" είναι η εξής: ο δανειολήπτης που δεν μπορεί να αποπληρώσει το στεγαστικό του, μεταβιβάζει την κυριότητα του ακινήτου στον φορέα. Το ποσό δίδεται για τη μείωση της οφειλής. Ο οφειλέτης, διατηρεί το δικαίωμα παραμονής στο σπίτι του έναντι καταβολής ενοικίου. Δηλαδή, ο φορέας, εξακολουθεί να εισπράττει ένα ενοίκιο το οποίο μάλιστα υπό προϋποθέσεις μπορεί να είναι επιδοτούμενο από το κράτος με ποσά που θα κυμαίνονται από 70 έως 210 ευρώ τον μήνα. Ο φορέας, έχοντας πλέον την κυριότητα του ακινήτου, θα μπορεί να το επιστρέψει στον οφειλέτη ύστερα από περίοδο 12 ετών κάνοντας συμψηφισμό των ενοικίων που θα έχουν καταβληθεί με το τελικό ποσό πώλησης.
Κριτήρια και στόχος
Στην πράξη, ο φορέας θα λειτουργεί σαν εταιρεία μακροχρόνιας μίσθωσης ακινήτων η οποία στο τέλος της μίσθωσης θα μπορεί και να πουλά το ακίνητο. Οι λεπτομέρειες της κάθε οικονομικής συναλλαγής βέβαια είναι αυτές που θα κρίνουν και το τελικό αποτέλεσμα. Δηλαδή θα παίζει ρόλο από το ποσό με το οποίο θα γίνεται η μεταβίβαση του ακινήτου από τον δανειολήπτη στον φορέα, μέχρι το ύψος του ενοικίου που θα καλείται να πληρώσει ο δανειολήπτης. Προφανώς, αν ο τελευταίος καλείται να πληρώσει ένα ενοίκιο "αγοράς" το οποίο μπορεί να υψηλότερο και από τη δόση του δανείου, το εγχείρημα δεν θα μπορεί να επιτύχει.
Το ζητούμενο όλης αυτής της διαδικασίας είναι να αποφευχθούν διαδικασίες εκποίησης ακινήτων μέσω του πλειστηριασμού. Πλαίσιο προστασίας για την κύρια κατοικία δεν υπάρχει πλέον σε ισχύ και το μόνο που εφαρμόζεται είναι η λεγόμενη "μεταβατική περίοδος" που αποτρέπει τους πλειστηριασμούς κύριας κατοικίας μέχρι να ξεκινήσει ο φορέας.
Στην πράξη θα φανεί το πώς θα λειτουργήσει και το δεύτερο σύστημα. Αυτό απευθύνεται ουσιαστικά σε δανειολήπτες που εκτός της κύριας κατοικίας τους, έχουν και άλλα περιουσιακά στοιχεία στο όνομά τους. Με δήλωση πρόθεσης εκποίησης, ο οφειλέτης θα μπορεί να εξασφαλίζει ρύθμιση μέσω εξωδικαστικού η οποία δεν θα λαμβάνει υπόψη την αξία αυτών των περιουσιακών στοιχείων. Αυτό με τη σειρά του, θα οδηγεί σε μείωση της μηνιαίας δόσης που θα βγάζει ο αλγόριθμος του εξωδικαστικού καθώς ο τελευταίος επηρεάζεται άμεσα από την αξία των περιουσιακών στοιχείων.