"Πράσινο φως" για την επέκταση της εθνικής ρήτρας διαφυγής για την Ελλάδα, ώστε να καλύπτει πλέον και μέτρα ενίσχυσης της ενεργειακής ασφάλειας, έδωσαν σήμερα οι υπουργοί Οικονομικών της ΕΕ, στη συνεδρίαση του Ecofin στο Λουξεμβούργο.
Η ρήτρα, την οποία η Ελλάδα εφαρμόζει ήδη για τη χρηματοδότηση των αμυντικών δαπανών, διευρύνεται με σύσταση του Συμβουλίου που επιτρέπει στη χώρα να αποκλίνει από τους μέγιστους ρυθμούς αύξησης των καθαρών δαπανών της.
Η ρήτρα δεν συνεπάγεται ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, παρά επιτρέπει στην Ελλάδα να δαπανήσει από εθνικούς πόρους πέραν του ορίου που θέτουν οι δημοσιονομικοί κανόνες, χωρίς η απόκλιση να προσμετράται εις βάρος της.
Σύμφωνα με το κείμενο της σύστασης, η πρόσθετη ευελιξία για την ενέργεια δεν μπορεί να υπερβεί το 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και το 0,6% σωρευτικά έως το τέλος του 2028, εντός του συνολικού ορίου του 1,5% του ΑΕΠ που ισχύει ήδη για τις αμυντικές δαπάνες.
Η ευελιξία αφορά μόνο μέτρα που ενισχύουν τη διαρθρωτική ανθεκτικότητα του ενεργειακού συστήματος και επιταχύνουν την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, και όχι την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών.
Οι κατευθυντήριες γραμμές της Κομισιόν, που δημοσιεύθηκαν στις 18 Αυγούστου, εξαιρούν ρητά τις μειώσεις των ειδικών φόρων κατανάλωσης στα καύσιμα, τις εισοδηματικές ενισχύσεις και τις επιδοτήσεις για τον μετριασμό του ενεργειακού κόστους. Στο αίτημά της, η Ελλάδα παρουσίασε κατάλογο επενδύσεων σε φωτοβολταϊκά, αποθήκευση καθαρής ενέργειας, αντλίες θερμότητας και θερμοσίφωνες, ενεργειακή αναβάθμιση δημόσιων κτιρίων και υποδομών, καθώς και στο σιδηροδρομικό δίκτυο.
Την επιλεξιμότητα κάθε μέτρου θα κρίνει η Κομισιόν, ενώ η Αθήνα θα υποβάλλει δύο φορές τον χρόνο, τον Απρίλιο και τον Οκτώβριο, τα συγκεκριμένα μέτρα και το κόστος τους. Στο αίτημα της 6ης Αυγούστου, η κυβέρνηση επικαλέστηκε τις συνέπειες της στρατιωτικής δράσης στον Περσικό Κόλπο για τη μακροπρόθεσμη ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.
Η απόφαση ελήφθη στο πλαίσιο του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, μαζί με την έγκριση του αναθεωρημένου μεσοπρόθεσμου δημοσιονομικού και διαρθρωτικού σχεδίου της Τσεχίας για την περίοδο 2027 έως 2030.
Ο επίτροπος Οικονομίας και Παραγωγικότητας, Βάλντις Ντομπρόβσκις, επιβεβαίωσε στη συνέντευξη Τύπου τη διεύρυνση της ελληνικής ρήτρας, συνοδεύοντάς την όμως με μια γενικότερη προειδοποίηση προς όλα τα κράτη μέλη.
Όπως σημείωσε, οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων έχουν αυξηθεί σημαντικά παγκοσμίως τους τελευταίους μήνες, εξέλιξη που κατά τον ίδιο "καθιστά τις υγιείς δημοσιονομικές πολιτικές πιο σημαντικές από ποτέ".
Η Κομισιόν, πρόσθεσε, θα συνεχίσει να παρακολουθεί τις δημοσιονομικές εξελίξεις σε όλα τα κράτη μέλη και θα παρουσιάσει επικαιροποιημένη αξιολόγηση στο φθινοπωρινό πακέτο του ευρωπαϊκού εξαμήνου.
ΕΕ: Που θα γίνουν οι νέες επενδύσεις στην Ελλάδα
Σύμφωνα με την ΕΡΤ, οι νέες επενδύσεις αναμένεται να προσεγγίσουν το 1 δισ. ευρώ έως το 2028 και θα καλυφθούν από εθνικούς πόρους, ενώ εξαιρούνται από το όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών του ευρωπαϊκού πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης έως το 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και έως 0,6% σωρευτικά μέχρι το 2028.
Σημειώνεται ότι οι σχετικές δαπάνες προσμετρώνται στο πρωτογενές αποτέλεσμα και στο δημόσιο χρέος.
Η παρεχόμενη δυνατότητα αποβλέπει στην κάλυψη μέτρων τα οποία ενισχύουν την ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος και επιταχύνουν τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα.
Τα κυριότερα έργα που προγραμματίζεται να ενταχθούν στο εν λόγω πλαίσιο είναι:
- Νέο πρόγραμμα επιχορήγησης μπαταριών για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ύψους 200 εκατ. ευρώ.
- Νέο πανελλαδικό πρόγραμμα για αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες (100.000 δικαιούχοι) ύψους 200 εκατ. ευρώ.
- Νέο έργο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (αντλίες θερμότητας, ηλιακοί θερμοσίφωνες, φωτοβολταϊκά στη στέγη με μπαταρία) για 10.000 δικαιούχους στη Δυτική Μακεδονία και στη Μεγαλόπολη, ύψους 50 εκατ. ευρώ.
- Πρόγραμμα "ΗΛΕΚΤΡΑ" για την ενεργειακή αναβάθμιση 109 παλαιών κτηρίων του Δημοσίου και πανεπιστημίων, ύψους 117 εκατ. ευρώ.
- Πρόγραμμα "ΦΟΙΒΟΣ – ΑΘΗΝΑ" για την ενεργειακή αναβάθμιση 246 σχολείων (δημοτικά, νηπιαγωγεία και βρεφονηπιακοί σταθμοί) ύψους 45 εκατ. ευρώ.
- Δράση δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα στη βιομηχανία ύψους 50 εκατ. ευρώ.
- Σιδηροδρομικά έργα ενίσχυσης της ασφάλειας και επεκτάσεων ύψους 320 εκατ. ευρώ.
- Σταθμοί φόρτισης λεωφορείων ύψους 20 εκατ. ευρώ.
Συμφωνία για την εποπτεία των κεφαλαιαγορών
Κεντρικό θέμα της συνεδρίασης ήταν η συμφωνία επί των βασικών στοιχείων της διαπραγματευτικής θέσης του Συμβουλίου για τη δέσμη ενοποίησης και εποπτείας των αγορών (MISP), βασικό σκέλος της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων.
Η δέσμη μεταφέρει την άμεση εποπτεία των σημαντικότερων φορέων διαπραγμάτευσης και μετασυναλλακτικών υπηρεσιών στην Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών(ESMA) και αναμορφώνει τη διακυβέρνησή της με ανεξάρτητο εκτελεστικό συμβούλιο.
Ο αντιπρόεδρος της ιρλανδικής κυβέρνησης και υπουργός Οικονομικών, Σάιμον Χάρις, που προεδρεύει του Ecofin, μίλησε για την πιο σημαντική απόφαση εδώ και πολλά χρόνια, υποστηρίζοντας ότι τους τελευταίους δέκα μήνες σημειώθηκε περισσότερη πρόοδος από ό,τι ίσως την τελευταία δεκαετία.
Σε ερώτηση για επικρίσεις ότι ο συμβιβασμός αποδυναμώνει την ESMA, απάντησε ότι η Ευρώπη έμεινε επί δεκαετίες καθηλωμένη, αφήνοντας "το τέλειο να γίνεται εχθρός του καλού".
Η Κομισιόν πάντως κράτησε αποστάσεις. Ο Βάλντις Ντομπρόβσκις δήλωσε πως η Επιτροπή "θα επιθυμούσε ένα πιο φιλόδοξο αποτέλεσμα", αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι πρόκειται για σημαντικό βήμα.
Η Προεδρία θα μετατρέψει τώρα τη συμφωνία σε νομικό κείμενο, με στόχο τις τριμερείς διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που δεν έχει ακόμη διατυπώσει τη θέση του, ώστε ο φάκελος να κλείσει έως το τέλος του έτους, όπως προβλέπει ο οδικός χάρτης "Μία Ευρώπη, Μία Αγορά".
Τράπεζες, Ουκρανία και Ταμείο Ανάκαμψης
Οι υπουργοί συζήτησαν επίσης την ανταγωνιστικότητα του τραπεζικού τομέα και συμφωνήθηκε η Κομισιόν να παρουσιάσει το πρώτο τρίμηνο του 2027 δέσμη για την ανταγωνιστικότητα και την απλούστευση, που θα αφορά και την ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης, με τον Σάιμον Χάρις να διευκρινίζει ότι δεν πρόκειται για επιστροφή σε χαλαρή ρύθμιση.
Για την Ουκρανία, ο επίτροπος Ντομπρόβσκις ανέφερε πως η ΕΕ έχει καταβάλει € 16,9 δισ. ευρώ μέσω του δανείου στήριξης της Ουκρανίας και ότι για το 2027 έχει συμφωνηθεί η ταχεία διάθεση 45 δισ. ευρώ.
Παραδέχθηκε, ωστόσο, ότι για το επόμενο έτος η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με σημαντικό χρηματοδοτικό κενό, το ακριβές ύψος του οποίου εκτιμάται ακόμη, και κάλεσε τους υπόλοιπους εταίρους του Κιέβου να καλύψουν το μερίδιο που τους αναλογεί.
Στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και τα 27 κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, υπέβαλαν τα τελικά αιτήματα πληρωμής εντός της προθεσμίας της 30ής Σεπτεμβρίου.
Σύμφωνα με τον επίτροπο, έχουν ήδη εκταμιευθεί 450 δισ. ευρώ (η ανακοίνωση του Συμβουλίου αναφέρει περίπου 440 δισ. ευρώ), ενώ έως το τέλος του έτους μπορούν να καταβληθούν έως και 123 δισ. ευρώ ακόμη, αφού η Κομισιόν αξιολογήσει περισσότερα από 1.800 ορόσημα και στόχους.
Υπερκέρδη ενέργειας και φορολογική μαύρη λίστα
Στο άτυπο πρωινό εργασίας, οι υπουργοί συζήτησαν επιστολή ομάδας κρατών μελών για τη φορολόγηση των υπερκερδών των ενεργειακών εταιρειών. Ο Βάλντις Ντομπρόβσκις εκτίμησε ότι τα κράτη-μέλη είναι σε καλύτερη θέση να λάβουν τέτοια μέτρα, ενώ συμφωνήθηκε η σύσταση ομάδας εργασίας για την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών.
Ακόμη, το Ecofin επιβεβαίωσε τη δέσμευση για κινητοποίηση 300 δισ. δολάρια ετησίως έως το 2035 για τις αναπτυσσόμενες χώρες.