Στο οικονομικό επιτελείο, οι μνήμες από την ενεργειακή κρίση που πυροδότησε ο πόλεμος στην Ουκρανία παραμένουν νωπές. Τότε, η διεθνής τιμή του πετρελαίου "σκαρφάλωσε" στα 120 δολάρια το βαρέλι, συμπαρασύροντας την τιμή της αμόλυβδης στην ελληνική αγορά έως και τα 2,4 ευρώ το λίτρο.
Αν και η επανάληψη ενός τέτοιου ακραίου σεναρίου αποτελεί απευκταία εξέλιξη, η κυβέρνηση έχει ήδη επεξεργαστεί έναν οδικό χάρτη για τη χρηματοδότηση νέων μέτρων στήριξης, βασισμένο σε τρεις κεντρικούς πυλώνες.
1. Η "υπεραπόδοση" των εσόδων λόγω πληθωρισμού
Η πρώτη πηγή χρηματοδότησης είναι, κατά μία έννοια, αυτοτροφοδοτούμενη. Η ελληνική φορολογική δομή βασίζεται κατά περισσότερο από 60% στους έμμεσους φόρους (ΦΠΑ και Ειδικοί Φόροι Κατανάλωσης).
Όταν οι τιμές των προϊόντων αυξάνονται λόγω πληθωρισμού, αυξάνονται αναλογικά και τα κρατικά έσοδα από τον ΦΠΑ, χωρίς να χρειαστεί η επιβολή νέων φόρων. Το φαινόμενο αυτό ενισχύεται από την ανελαστική ζήτηση σε βασικά αγαθά, όπως τα καύσιμα: οι πολίτες συνεχίζουν να καταναλώνουν παρά την ακρίβεια, καθώς οι μετακινήσεις και η θέρμανση αποτελούν βασικές ανάγκες. Αυτά τα "πλεονάζοντα" έσοδα από τον πληθωριστικό κύκλο αποτελούν την πρώτη γραμμή άμυνας για την επιστροφή χρημάτων στους πολίτες.
2. Η ευρωπαϊκή "ομπρέλα" και η δημοσιονομική χαλάρωση
Η αγωνία για μια νέα πληθωριστική έκρηξη δεν είναι ελληνική ιδιαιτερότητα, αλλά κοινός τόπος για ολόκληρη την Ευρώπη. Η εμπειρία της πανδημίας και της πρόσφατης ενεργειακής κρίσης απέδειξε ότι, μπροστά στον κίνδυνο κοινωνικής αποσταθεροποίησης, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδεικνύει αντανακλαστικά δημοσιονομικής ευελιξίας.
Σε περίπτωση μεγάλης επιδείνωσης των διεθνών συνθηκών, θεωρείται σχεδόν βέβαιο πως οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα προχωρήσουν σε αποφάσεις που θα επιτρέπουν στα κράτη-μέλη να παρεκκλίνουν από τους αυστηρούς στόχους, προκειμένου να χρηματοδοτήσουν πακέτα στήριξης.
3. Η αξιοποίηση των ρητρών του Συμφώνου Σταθερότητας
Το νέο Σύμφωνο Σταθερότητας, αν και θέτει αυστηρούς περιορισμούς στη διανομή πλεονασμάτων σε περιόδους ανάπτυξης, διαθέτει δικλείδες ασφαλείας για περιόδους κρίσης.
Το κλειδί βρίσκεται στις εξωγενείς διαταραχές. Όταν μια οικονομία πλήττεται από παράγοντες που βρίσκονται εκτός του δικού της ελέγχου –όπως ένας πόλεμος ή μια παγκόσμια ενεργειακή κρίση– το Σύμφωνο προβλέπει ότι δεν αίρεται η δυνατότητα λήψης έκτακτων μέτρων. Η ελληνική πλευρά είναι έτοιμη να αξιοποιήσει αυτή τη συγκεκριμένη "ρήτρα", διασφαλίζοντας ότι τα προγραμματισμένα μέτρα στήριξης δεν θα ακυρωθούν, αλλά θα ενισχυθούν αν οι συνθήκες το επιβάλουν.
Πότε θα αποφασιστεί να κινηθεί η διαδικασία λήψης αποφάσεων για έκτακτα μέτρα στήριξης τύπου fuelpass ή energy pass; Όταν θα φτάσει η τιμή του βαρελιού στα 100 δολάρια το βαρέλι παραμένοντας σε αυτό το χρονικό διάστημα για πάνω από έναν μήνα. Το αν θα βρεθούμε σε αυτό το σημείο είναι ακόμη άγνωστο όμως το ζητούμενο θα είναι σε μια τέτοια περίπτωση να μην βρεθούν αθωράκιστα ειδικά τα φτωχότερα εισοδηματικά κλιμάκια.