"Βουτιά" στα λογιστικά βιβλία από σήμερα για το οικονομικό επιτελείο καθώς η απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να ανοίξει μια "χαραμάδα" δημοσιονομικής χαλάρωσης για τα κράτη μέλη, αφορά και στην Ελλάδα. Στην πράξη, η Κομισιόν κατέληξε σε μια Σολομώντεια λύση για να απαντήσει στις πιέσεις των κυβερνήσεων για πρόσθετα μέτρα στήριξης: είχε δημιουργήσει τη λεγόμενη "ρήτρα διαφυγής" για τις αμυντικές δαπάνες ώστε να επιτρέψει τη χρηματοδότηση εξοπλιστικών προγραμμάτων. Επειδή όμως αρκετές χώρες δεν έχουν εξαντλήσει αυτό το περιθώριο, τους δίνεται τώρα η δυνατότητα -μέσα στα όρια του συγκεκριμένου χώρου- να κάνουν και επενδύσεις για την διασφάλιση της ενεργειακής θωράκισης. Με λίγα λόγια, επενδύσεις που θα ταιριάζουν με τα κριτήρια που θα βάζει η Κομισιόν, δεν θα "μετράνε" στον κανόνα των καθαρών δαπανών που είναι και ο νέος "μπαμπούλας" για τα κρατικά λογιστήρια όλων των χωρών.
Και τι σημαίνουν όλα αυτά για την κυβέρνηση Μητσοτάκη; Θεωρητικά, μπορούν να χρηματοδοτηθούν επενδύσεις ύψους 1,5 δισ. ευρώ στην τριετία -ή 750 εκατ. ευρώ για δύο χρονιές καθώς μπαίνει ετήσιο όριο 0,3% του ΑΕΠ και 0,6% στην τριετία- οι οποίες δεν θα προσμετρηθούν στον κανόνα των καθαρών δαπανών και κατά συνέπεια δεν θα μας δημιουργήσουν προβλήματα με τους ελέγχους της Κομισιόν. Αρμόδια κυβερνητικά στελέχη είναι σαφή: αυτά τα λεφτά δεν μπορούν να δοθούν για fuel pass και επιδοτήσεις τουλάχιστον όχι απευθείας. Τι μπορεί όμως να γίνει; Ένας σωστός σχεδιασμός που θα επιτρέψει στον πρωθυπουργό να "φουσκώσει" το πακέτο της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης με αρκετές εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ ακόμη τα οποία στην πραγματικότητα θα αποτελούν κίνητρα για επενδύσεις αλλά μαζί με τις υπόλοιπες παρεμβάσεις, θα δημιουργούν ένα πιο "εύπεπτο" αφήγημα για τους πολίτες.
Οι δύο κατευθύνσεις
Η δουλειά γίνεται τώρα αρκετά τεχνική για το οικονομικό επιτελείο και αφορά σε δύο κατευθύνσεις. Η πρώτη κατεύθυνση, είναι να βρεθούν στα "βιβλία" έργα που μπορούν να ταιριάξουν με αυτές τις προδιαγραφές. Συγχρηματοδοτούμενα πρόγραμμα με την ΕΕ δεν πληρούν τις προϋποθέσεις άρα η περίμετρος περιορίζεται αρκετά. Όμως, όποιο ποσό επενδύσεων που έχουν ήδη ενσωματωθεί στον προϋπολογισμό και αν εντοπιστεί, αυτομάτως θα δώσει "ανάσα" στο οικονομικό επιτελείο για κάποιες επιπλέον στηρίξεις. Ή πιο απλά, να υπάρχουν λεφτά για να επιδοτείται το πετρέλαιο κίνησης όσο χρειάζεται. Η δεύτερη κατεύθυνση, είναι να σχεδιαστούν έργα που θα μπορούν να αξιοποιήσουν αυτό τον νέο χώρο των 1,5 δις. ευρώ που δημιουργείται έστω και σε βάθος τριετίας. Δεν είναι φυσικά η οποιαδήποτε τριετία. Καλύπτει την επόμενη κυβερνητική θητεία κάτι που σημαίνει ότι "κολλάει" μια χαρά στον σχεδιασμό που κάνει η κυβέρνηση για παρουσίαση ενός 4ετούς σχεδίου από το βήμα της ΔΕΘ πριν προκηρυχτούν οι επόμενες εθνικές εκλογές.
"Ενεργειακή Ρήτρα" (Το 1,5 δισ. ευρώ)
Ποιος είναι ο νέος κανόνας; Το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο επιβάλλει έναν αυστηρό "κόφτη" στις δημόσιες δαπάνες (τον κανόνα των καθαρών πρωτογενών δαπανών). Αν μια χώρα ξοδέψει παραπάνω, κινδυνεύει με καμπάνες.
Ποιο παράθυρο άνοιξε; Η Κομισιόν επέκτεινε την υφιστάμενη "Ρήτρα Διαφυγής". Μέχρι τώρα, η ρήτρα αυτή επέτρεπε ευελιξία (έως 1,5% του ΑΕΠ) μόνο για αμυντικές δαπάνες. Επειδή η Ελλάδα ξόδευε ήδη πολλά για την άμυνα, δεν μπορούσε να αξιοποιήσει αυτό το περιθώριο παραπάνω. Τώρα, η Κομισιόν επιτρέπει το περιθώριο αυτό να χρησιμοποιηθεί και για επενδύσεις στην ενεργειακή ασφάλεια.
Ποιοι είναι οι περιορισμοί;
- Θεσπίζεται ετήσιο όριο 0,3% του ΑΕΠ για την τριετία 2026-2028.
- Το συνολικό (σωρευτικό) όριο ορίζεται στο 0,6% του ΑΕΠ, το οποίο μεταφράζεται σε περίπου 1,5 δισ. ευρώ για την τριετία.
Τι κερδίζει η κυβέρνηση; Αυτά τα 1,5 δισ. ευρώ μπορούν να κατευθυνθούν σε καθαρές εθνικές επενδύσεις για την ενέργεια (π.χ. δίκτυα, υποδομές, πράσινη μετάβαση) χωρίς να προσμετρηθούν στον ευρωπαϊκό "κόφτη" δαπανών. Έτσι, απελευθερώνεται πολύτιμος δημοσιονομικός χώρος στον υπόλοιπο προϋπολογισμό, τον οποίο το οικονομικό επιτελείο μπορεί να αξιοποιήσει για άλλες εγχώριες ανάγκες ή στοχευμένες στηρίξεις. Αν όχι φέτος, το 2027 και το 2028.