Εθνικολαϊκισμός: Μια παγκόσμια επιδημία

Το σπίτι μας καίγεται κι εμείς κοιτάζουμε αλλού...

THETOC TEAM
ΓΡΑΦΕΙ: THETOC TEAM
Εθνικολαϊκισμός: Μια παγκόσμια επιδημία

Όπως και οι πολιτισμοί, οι δημοκρατίες είναι θνητές. Ετοιμοθάνατες; Ασφαλώς όχι: τα δημοκρατικά καθεστώτα δεν ήταν ποτέ τόσο πολλά στον πλανήτη και πολλά από αυτά είναι πολύ σταθερά. Δεν ζούμε στη δεκαετία του ’30. Ένα νέο κακό όμως τα καταδιώκει, ένα κακό πιο ύπουλο, πιο βλαβερό, ένα κακό που προέρχεται από το εσωτερικό και διαβρώνει τη δημοκρατική κουλτούρα. Πρόκειται για τον εθνικολαϊκισμό που, στο όνομα του έθνους, υπονομεύει το κράτος δικαίου, υποβιβάζει τη δημόσια συζήτηση, διαβρώνει τις ελευθερίες, καταπιέζει τις μειονότητες, επιτίθεται στα δικαιώματα των γυναικών και μετατρέπει παντού τον ξένο σε αποδιοπομπαίο τράγο.

«Ελευθερία, ισότητα, αδελφοσύνη», διακηρύσσει η γαλλική Δημοκρατία. «Ταυτότητα, ασφάλεια, αδιαλλαξία», απαντούν οι εθνικιστές. Ο φασισμός δεν είναι έξω από την πόρτα μας. Όμως παντού κυριαρχούν τα ίδια θέματα, οι ίδιες απλουστεύσεις, τα ίδια επιθετικά συνθήματα. Υπάρχουν οι «δημοκρατορίες», όπως η Τουρκία του Ερντογάν. Υπάρχουν τα αντιδραστικά κόμματα που ασκούν την εξουσία στην Ιταλία, στην Ουγγαρία, στις ΗΠΑ, στις Φιλιππίνες και από σήμερα, δυστυχώς, στη Βραζιλία. Υπάρχουν τέλος όλα αυτά τα ξενόφοβα, ομοφοβικά, κλιματοσκεπτικιστικά και αντιδραστικά κόμματα που κερδίζουν έδαφος σε καθεστώτα αφοσιωμένα μέχρι πρόσφατα στην πρόοδο και την ελευθερία.

Μια οκνηρή κοινωνιολογία επιρρίπτει τις ευθύνες στην οικονομική κρίση, στις ανισότητες, στα κοινωνικά ρήγματα. Όλα αυτά παίζουν ασφαλώς τον ρόλο τους. Η φιλελεύθερη εκδοχή της παγκοσμιοποίησης απειλεί τα κεκτημένα, οξύνει τις διαφορές εισοδημάτων, απειλεί τα μέτρα προστασίας, πλήττει το μέλλον των λιγότερο προνομιούχων. Ο αχαλίνωτος φιλελευθερισμός είναι τροφοδότης του εθνικισμού.

Όμως η επιδημία δεν περιορίζεται στις φτωχές χώρες ούτε σε εκείνες με τις μεγαλύτερες ανισότητες. Η Ελβετία, μια χώρα πλούσια και ισορροπημένη, έχει κι αυτή το ακροδεξιό της κόμμα, όπως και οι σκανδιναβικές χώρες και η Ολλανδία, που έχουν καταβάλει τόσες προσπάθειες υπέρ της κοινωνικής προστασίας και της μετανάστευσης. Η οικονομική κρίση παρέχει το σκηνικό. Αλλά δεν εξηγεί το έργο. Την πραγματική διαφορά την κάνουν οι κοινωνικοί παράγοντες. Αυτό είναι που κάνει τόσο δύσκολο το έργο των δημοκρατών, των προοδευτικών ή της Αριστεράς. Τι να πεις σε αυτούς που έχουν την αίσθηση ότι δεν ανήκουν πλέον κάπου; Ότι είναι ρατσιστές;

Είναι εύκολο να κηρύσσεις την ειρηνική συνύπαρξη. Εύκολο, μέχρι να προσκρούσεις στην πραγματικότητα των λαϊκών συνοικιών που έχουν μετατραπεί σε γκέτο, των προαστίων όπου συγκεντρώνονται όλα τα δεινά και των χωριών που ζουν με τον φόβο της εγκατάλειψης.

Στις συνθήκες αυτές, η ταυτότητα και το έθνος γίνονται η μοναδική κληρονομιά για εκείνους που δεν έχουν τίποτα άλλο, ενώ το ταυτοτικό καταφύγιο καθησυχάζει τις μειονότητες που έχουν εγκαταλειφθεί εκτός των τειχών. Η μετανάστευση μετατρέπεται, όπως είναι φυσικό, σε αποδιοπομπαίο τράγο για όλα τα δεινά επί της γης. Συχνά εξηγεί την απότομη άνοδο του ενός ή του άλλου κόμματος που τάσσεται κατά των ανοιγμάτων. Σε γενναιόδωρες και ανοιχτές χώρες όπως η Γερμανία, η Σουηδία ή η Δανία, έχει προκαλέσει μια καταστροφική πολιτική αντίδραση. Στην Ιταλία, ο εξευτελισμός μιας χώρας που αφέθηκε μόνη απέναντι στο μεταναστευτικό κύμα του 2015 έστειλε τη Λέγκα στην πρώτη θέση.

Ρόλο παίζει και η ανασφάλεια. Η βασική εξήγηση για τη νίκη του Ροντρίγκο Ντουτέρτε στις Φιλιππίνες είναι η αδυναμία της δημοκρατίας να αντιμετωπίσει τις συμμορίες. Στην ανασφάλεια οφείλεται και η εκλογή του Ζαϊρ Μπολσονάρο στη Βραζιλία. Η απόρριψη των ελίτ, τέλος, αποτελεί κοινό χαρακτηριστικό της λαϊκής ψήφου. Οι ελίτ αυτές μπορεί να είναι διεφθαρμένες, όπως στη Βραζιλία. Η μπορεί να είναι αποτραβηγμένες στον Αβεντίνο λόφο της ευημερίας τους, όπως συμβαίνει σε τόσες χώρες. Σε κάθε περίπτωση είναι αδύναμες, ο οικονομικός και πολιτισμικός τους φιλελευθερισμός προκαλεί πλέον μόνο οργή και ασυνεννοησία.

Όταν η κλασική, συντηρητική ή σοσιαλδημοκρατική, δημοκρατία δεν μπορεί να λύσει τα προβλήματα της κοινωνίας, η τελευταία στρέφεται προς ένα καθεστώς πιο σκληρό, πιο αδιάλλακτο, πιο κλειστό, που επικαλείται την παρακμή για να τροφοδοτεί έναν επιθετικό εθνικό λόγο και τη μετανάστευση για να υψώνει νέα τείχη και σύνορα. Στο σημείο αυτό, τα μαθήματα από τη δεκαετία του ’30 είναι πάντα επίκαιρα. Εχοντας αποτύχει να διαχειριστούν την οικονομική κρίση, να προσφέρουν ένα μέλλον στο έθνος, να διατηρήσουν τη δημόσια τάξη, να γεφυρώσουν το πολιτισμικό και κοινωνικό χάσμα, οι ευρωπαϊκές δημοκρατίες (η Ιταλία, η Γερμανία, η Ουγγαρία, η Πολωνία, η Ισπανία ή η Γαλλία) υπέκυψαν η μία μετά την άλλη στον φασισμό.

Ακριβώς επειδή κατάφερε να δώσει ελπίδα στα λαϊκά στρώματα, να προσφέρει μια προοπτική στη χώρα, να συγκροτήσει με επιδέξιο τρόπο μια πολιτική συμμαχία γύρω από το σχέδιό του, ο Ρούσβελτ νίκησε τους λαϊκιστές ηγέτες της εποχής του, τον Λίντμπεργκ, τον Χιούι Λονγκ και τον πατέρα Κάφλιν, παρόλο που η κρίση του 1929 ήταν πιο βίαιη στις ΗΠΑ απ’ό,τι στην Ευρώπη.

Το σπίτι μας καίγεται κι εμείς κοιτάζουμε αλλού. Ο,τι συμβαίνει με το κλίμα συμβαίνει και με τη δημοκρατία. Ο κίνδυνος είναι πραγματικός, άμεσος, απτός. Τα συστατικά του εθνικολαϊκισμού είναι κάτω από τα μάτια μας. Το φάρμακο; Εύκολο να το περιγράψει κανείς, αλλά δύσκολο να το εφαρμόσει. Μια ανθρώπινη μεταναστευτική πολιτική, στραμμένη προς την υποδοχή και το άνοιγμα, αλλά ένα άνοιγμα οργανωμένο, με σταθερούς και σαφείς κανόνες. Μια οικονομική πολιτική προσανατολισμένη προς την προστασία και την ενίσχυση των λαϊκών στρωμάτων. Κοινωνικές μεταρρυθμίσεις που δεν είναι συνώνυμες με θυσίες πάντα των ίδιων, αλλά που αποκαθιστούν την ιδέα της προόδου. Ένα σχέδιο για το έθνος, που του αποδίδει την πραγματική του ταυτότητα, βασισμένη στη δικαιοσύνη και την ελευθερία. Μια συμπεριφορά των ελίτ, τέλος, που τις βγάζει από τον γυάλινο πύργο τους και τις συμφιλιώνει με τον υπόλοιπο πληθυσμό.

Η τελευταία αυτή συνθήκη είναι κρίσιμη: χωρίς αυτήν, οι εχθροί της ελευθερίας θα εξακολουθήσουν να προελαύνουν.

(*) Ο Λοράν Ζοφρέν είναι διευθυντής της Libération

(Πηγή: Libération/AΠΕ-ΜΠΕ)

------

Στην ιστοσελίδα μας φιλοξενούνται όλες οι απόψεις που σέβονται τη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα, τον πολιτισμό και την αισθητική. Οι γνώμες των αρθρογράφων είναι ενυπόγραφες και προσωπικές και δεν ταυτίζονται απαραίτητα με την άποψη του TheToc.gr.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr

`
02 Δεκ 2020 | 08:15

"Μερσεντές" ή "Ντάτσουν";

Αν και το κλίμα εναντίον της Τουρκίας έχει επιβαρυνθεί περαιτέρω στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες δεν πρέπει να περιμένουμε δραστική αλλαγή της στάσης απέναντι στην Τουρκία.

02 Δεκ 2020 | 08:13

Από το "φιάσκο, φιάσκο" στη βόλτα στην Πάρνηθα

Η αρχή ήταν όντως δύσκολη, αλλά δεν θα μπορούσε ίσως να γίνει και διαφορετικά.

01 Δεκ 2020 | 08:52

Δυστυχώς η χώρα δεν έχει αλλάξει πορεία...

Αυτό που δεν κατάφερε η Ελλάδα τη δεκαετία που πέρασε μετά τη χρεοκοπία του 2010 είναι να εξασφαλίσει τη βιωσιμότητα της δημοσιονομικής εξυγίανσης.

30 Νοε 2020 | 08:36

Μην κοιτάς τα μαύρα χέρια, κοιτά τα άσπρα στα κεμέρια

Το να σε αποκαλούν "μάστορα" λογιζόταν κάποτε η μεγαλύτερη φιλοφρόνηση. Είθε να ξαναγίνει.

30 Νοε 2020 | 08:33

Κυριάκο, δεν επιστρέφω...

Η απουσία κάθε είδους και έννοιας αξιολόγησης και ανταμοιβής της προσπάθειας έχει οδηγήσει στον αφελληνισμό της χώρας.

29 Νοε 2020 | 20:05
27 Νοε 2020 | 08:31

Εμαθα με το ζόρι τι σημαίνει αναμονή

Τα ακμάζοντα νιάτα και τα τιμημένα, μεσόκοπα, με τσαγανό, παιδαρέλια αλλά και οι σοφότεροι βράζουν στο ζουμί τους. Όλοι. Κι η ζωή περνά.

27 Νοε 2020 | 08:16

Πού πας, καημένε Πισσαρίδη!

Στην έκθεση τονίζεται ότι η υπέρμετρη επιβάρυνση της μισθωτής εργασίας από φόρους και εισφορές, ειδικά στη μεσαία εισοδηματική κλίμακα, έχει αρνητικές συνέπειες.

25 Νοε 2020 | 08:45

Πότε τελείωσε η χούντα;

Η προσπάθεια όμως του ΣΥΡΙΖΑ να συνδέσει τη Νέα Δημοκρατία του Κυριάκου Μητσοτάκη με τη χούντα, δεν αποκαλύπτει πολλά για τη Νέα Δημοκρατία και τον Κυριάκο Μητσοτάκη.

25 Νοε 2020 | 08:43

Μπορεί και να τρίβουμε τα μάτια μας...

Κίνητρα έχουν ήδη ψηφιστεί για εύπορους αλλοδαπούς αλλά και συνταξιούχους από το εξωτερικό που μεταφέρουν τη φορολογική τους κατοικία στη χώρα μας.

24 Νοε 2020 | 08:23

Κίνδυνος για κρατικοποιήσεις...

Υπάρχει ο ορατός κίνδυνος σε λίγα χρόνια να βρεθούμε πιο πίσω από εκεί που ξεκινήσαμε...

23 Νοε 2020 | 08:59

Η πιο δύσκολη εβδομάδα...

Θα έλεγα λοιπόν ότι τo καθολικό lockdown είναι τοξικό από κάθε άποψη. Είναι μια προσέγγιση του στυλ "Πονάει χέρι, κόβει χέρι", επειδή δεν έχουμε επαρκή αριθμό ΜΕΘ για τους βαριά πάσχοντες.

23 Νοε 2020 | 08:54

Στα πρόθυρα νευρικής κρίσης

Εκατομμύρια άνθρωποι μπροστά σε εκατομμύρια οθόνες αποχαυνώνονται.