Κατ’ αρχάς αξίζει να θυμηθούμε επί τροχάδην τη θρυλική "μάχη για την αναγραφή του θρησκεύματος στην ταυτότητα". Τον Μάιο του 2000, ένα μήνα αφότου το ΠΑΣΟΚ κέρδισε τις εκλογές κυριολεκτικά με "διαφορά στήθους" -μόλις μία ποσοστιαία μονάδα-, ο τότε υπουργός Δικαιοσύνης Μιχάλης Σταθόπουλος δήλωσε πως η αναγραφή του θρησκεύματος είναι αντίθετη με τον τότε ακόμη "φρέσκο" νόμο 2472 του 1997 (πάλι με κυβέρνηση Σημίτη) περί προστασίας των προσώπων από την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων (data). Σημειωτέον εδώ ότι μιλάμε πάντα για μια προ social media εποχή (το Facebook έσκασε μύτη το 2004) και οι πολίτες δεν αισθάνονται εισέτι επιτακτική την ανάγκη να βγάζουν όλα τα data τους στη φόρα.
Εξυπακούεται πως η Εκκλησία της Ελλάδας ένιωσε βαθιά θιγμένη από την κυβερνητική πρόθεση, αφού θα έχανε έτσι έναν άμεσο και πρακτικό τρόπο καταμέτρησης των αμνών του ποιμνίου της (έστω και αν ο τρόπος αυτός είχε καταστεί εδώ και καιρό άνευ ουσίας, ένας τυπικός αυτοματισμός κατά τη δήλωση των στοιχείων σου στο αστυνομικό τμήμα κι επ’ ουδενί –όπως βαυκαλιζόταν η Εκκλησία- μια ενσυνείδητη "ομολογία πίστεως"). Ο τότε αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος, που καταγραφόταν στις δημοσκοπήσεις ως το πλέον δημοφιλές δημόσιο πρόσωπο –μακράν του δεύτερου- κι ενδόμυχα μπορεί να φαντασιωνόταν σταδιοδρομία ενός "ελλαδικού Μακάριου", δεν τσιγκουνεύτηκε δημαγωγικής υστερίας. Με εμπρηστικές δηλώσεις όπως "θέλουν να μας επιτεθούν σαν σκυλιά και να μας κόψουν τις σάρκες" και "την Εκκλησία όποιο χέρι τόλμησε να την αγγίξει ξεράθηκε", ο Χριστόδουλος ξεκαθάρισε ευθύς εξαρχής ότι το παιχνίδι δεν θα παιζόταν στο ξηρό γήπεδο ενός "δημοσίου εγγράφου", αλλά στην αρένα με τα θηρία "για τα ιερά και τα όσια της φυλής" -εντύπωση που υποδαυλίστηκε αργότερα, όταν σήκωσε στη "λαοσύναξη" της Αθήνας το λάβαρο που υποτίθεται ότι ανέμισε ο Παλαιών Πατρών Γερμανός στην Αγία Λαύρα (ένα άλλο πικρό κεφάλαιο της εθνικής μας μυθολογίας). Από τη δική του μεριά, ο τότε πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης –"ο λογιστής", όπως τον αποκαλούσαν εχθροί και φίλοι- κατέστησε σαφές ότι "άλλο η πίστη και η θρησκεία και άλλο το δελτίο ταυτότητας, δηλαδή ο τρόπος που επικοινωνεί ο πολίτης με το κράτος". Η σφοδρή σύγκρουση έμοιαζε αναπόφευκτη.
Ούτε οι γιγαντιαίες "λαοσυνάξεις", πρώτα στη Θεσσαλονίκη κι έπειτα στην Αθήνα, ούτε η συγκέντρωση περίπου τριών εκατομμυρίων υπογραφών υπέρ της διενέργειας δημοψηφίσματος γύρω από το ζήτημα κατάφεραν να κάμψουν τη βούληση του Σημίτη. Εν προκειμένω δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητος ο καιροσκοπισμός του τότε αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης Κώστα Καραμανλή. Μολονότι το κόμμα του, η Νέα Δημοκρατία, συνέδραμε έμμεσα ή άμεσα (με συμμετοχή στις "λαοσυνάξεις") στη "φλογερή" στάση του αρχιεπισκόπου και ο ίδιος συνυπέγραψε το αίτημα του Χριστόδουλου, όταν τέσσερα χρόνια αργότερα πήρε την εξουσία αρνήθηκε να επαναφέρει την υποχρεωτική αναγραφή του θρησκεύματος στην ταυτότητα, ισχυριζόμενος ότι η κυβέρνησή του "δεσμευόταν από τις αποφάσεις της ελληνικής διοικητικής δικαιοσύνης". Εάν αυτή η κωλοτούμπα σάς θυμίζει την κωλοτούμπα του Μητσοτάκη με τη Συμφωνία των Πρεσπών, ορθώς σας την θυμίζει.
Σήμερα, ένα τέταρτο του αιώνα κατόπιν, κανένα κόμμα δεν υποστηρίζει στα σοβαρά την αναγραφή του θρησκεύματος στην ταυτότητα –εάν όμως σπεύσουμε ως εκ τούτου να συμπεράνουμε ότι η εκκοσμίκευση της δύσμοιρης πατρίδας μας έχει πάρει τον δρόμο χωρίς γυρισμό, μάλλον θα βρεθούμε προ δυσάρεστης εκπλήξεως. Με μικρή δόση υπερβολής αλλά δίχως να απομακρυνθούμε αισθητά από την πραγματικότητα, θα λέγαμε ότι η αναγραφή του θρησκεύματος στην ταυτότητα αντικαταστάθηκε από την αναγραφή του θρησκεύματος στο κούτελο. Δημοφιλείς τηλεοπτικές σειρές και ακριβές κινηματογραφικές συμπαραγωγές, υιοθετημένες από μεγάλα κοσμικά κανάλια, προσπαθούν να μας πείσουν ότι η Ιστορία οφείλει να συγχωνευθεί με τα Θρησκευτικά –να απορροφηθεί από τα Θρησκευτικά, για την ακρίβεια. Οι ίδιοι οι πολιτικοί μας ταγοί δεν διστάζουν να προσκομίσουν στην ολομέλεια της βουλής "ντοκουμέντα" που συνδέουν άρρηκτα τις κατά τόπους λιτανείες με την παρεπόμενη πρόκληση βροχών ή την αποτροπή σεισμών, ενώ και όσοι ετοιμάζονται να κατέλθουν στον εκλογικό στίβο νιώθουν υποχρεωμένοι να μας ανακοινώσουν ποιον έχουν "πνευματικό" και πόσο πιστά σκοπεύουν να ακολουθήσουν τις συμβουλές του, τις υπαγορευμένες από τη Θεία Πρόνοια, όταν και όποτε κληθούν να λάβουν κρίσιμες πολιτικές αποφάσεις. Είναι η γλυκιά εκδίκηση του Χριστόδουλου, σερβιρισμένη σε κρύο πιάτο; Πες το κι έτσι.