Το 2026 δεν είναι μια συνηθισμένη χρονιά για την ΕΕ. Δεν σηματοδοτεί νέα διεύρυνση ούτε μια μεγάλη θεσμική τομή τύπου Συνθηκών. Είναι όμως μια στιγμή καμπής: είτε η Ευρώπη ωριμάζει στρατηγικά, είτε αποδέχεται τη σταδιακή της υποβάθμιση. Το διεθνές περιβάλλον έχει καταστεί πιο ασταθές και πιο εχθρικό — ένας κόσμος όπου ο νόμος του ισχυρού επανέρχεται και η ισχύς του νόμου αμφισβητείται στην πράξη.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Κυπριακή Προεδρία της ΕΕ δεν καλείται απλώς να "τρέξει φακέλους". Καλείται να θέσει το ερώτημα που η Ευρώπη αποφεύγει εδώ και χρόνια: μπορεί να σταθεί μόνη της σε έναν κόσμο όπου οι κανόνες δεν τηρούνται πλέον; Μπορεί να πάψει να λειτουργεί ως ενήλικας υπό κηδεμονία, βασιζόμενη στη σιωπηρή παραδοχή ότι κάποιος άλλος θα εγγυηθεί τη σταθερότητα — στο εμπόριο, στην ασφάλεια, στο νόμισμα;
Το 2026 βρίσκει τις ΗΠΑ σε συστηματική απομάκρυνση από τον μεταπολεμικό, βασισμένο σε κανόνες κόσμο που οι ίδιες οικοδόμησαν. Η αποδυνάμωση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, η εργαλειοποίηση των δασμών, η αποχώρηση από διεθνείς οργανισμούς και η αμφισβήτηση της συλλογικής ασφάλειας δεν αποτελούν παρεκκλίσεις. Το πρόβλημα για την Ευρώπη δεν είναι ένας "δύσκολος σύμμαχος". Είναι ότι το μοντέλο της εξωτερικής εγγύησης έχει εξαντληθεί.
Το παράδειγμα της Γροιλανδίας είναι ενδεικτικό. Η ανοιχτή αμφισβήτηση της κυριαρχίας της Δανίας —κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ— από τον ίδιο τον βασικό πυλώνα της Συμμαχίας ανέδειξε το στρατηγικό κενό της Ευρώπης. Εκεί όπου θα έπρεπε να ενεργοποιηθεί η ισχύς του νόμου, επικράτησε σιωπή – ηχηρότερη από κάθε δήλωση.
Παράλληλα, στο εσωτερικό της Ένωσης, οι αδυναμίες παραμένουν σοβαρές. Η Γαλλία εισέρχεται σε φάση πολιτικής κόπωσης, με έναν πρόεδρο σε καθεστώς "κουτσής πάπιας". Η Γερμανία βρίσκεται σε δύσκολη μετάβαση, μετά την απώλεια φθηνής ενέργειας που υπονόμευσε το βιομηχανικό της μοντέλο. Η Ιταλία ισορροπεί ανάμεσα στην ευρωπαϊκή σταθερότητα και την εσωτερική πολιτική πίεση. Το ευρωπαϊκό κέντρο βάρους μετακινείται, χωρίς καθαρή κατεύθυνση.
Μέσα σε αυτή τη συγκυρία, η Κυπριακή Προεδρία μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης, θέτοντας τρεις προτεραιότητες.
1. Στρατηγική Οικονομική Κυριαρχία. Η Ευρώπη παραμένει τραπεζοκεντρική, αλλά χωρίς ολοκληρωμένη Τραπεζική Ένωση. Η Ένωση Κεφαλαιαγορών παραμένει ημιτελής και η απουσία ενός Ευρωπαϊκού Συστήματος Εγγύησης Καταθέσεων συνεχίζει να ενισχύει τον κατακερματισμό κινδύνου. Το 2025, η Ευρωζώνη διοχέτευσε περισσότερα κεφάλαια στο εξωτερικό απ’ όσα επένδυσε στο εσωτερικό της, ενώ οι ΗΠΑ προσέλκυσαν πάνω από $330 δισ. καθαρές εισροές. Η Ευρώπη χρηματοδοτεί την παγκόσμια ανάπτυξη — όχι τη δική της. Και αυτό δεν είναι ουδετερότητα· είναι στρατηγική αδυναμία με πραγματικό κόστος.
2. Νομισματική και Ψηφιακή Κυριαρχία. Πάνω από το 60% των ψηφιακών πληρωμών στην ΕΕ διεκπεραιώνεται μέσω μη ευρωπαϊκών παρόχων. Χωρίς ψηφιακό ευρώ, ενιαίες υποδομές πληρωμών και τη δημιουργία ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών πρωταθλητών —ιδίως στον τραπεζικό τομέα—, η Ένωση δεν ελέγχει πλήρως το νόμισμά της ούτε τη μετάδοση της νομισματικής πολιτικής. Η ρύθμιση της Τεχνητής Νοημοσύνης χωρίς βιομηχανική στρατηγική ισοδυναμεί με αυτο-αφοπλισμό.
3. Άμυνα, Ενέργεια και Κρίσιμες πρώτες ύλες. Οι ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες αυξάνονται, αλλά παραμένουν κατακερματισμένες. Η Ένωση διαθέτει νομική ρήτρα συλλογικής άμυνας, το Άρθρο 42(7) της Συνθήκης της ΕΕ, που προβλέπει αμοιβαία συνδρομή σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης εναντίον κράτους-μέλους. Στην πράξη όμως, η ρήτρα αυτή παραμένει πολιτικά ανενεργή, χωρίς κοινό σχεδιασμό ή αξιόπιστο μηχανισμό εφαρμογής. Παράλληλα, η εξάρτηση άνω του 90% από την Κίνα για σπάνιες γαίες και 70% για επεξεργασία λιθίου καθιστά την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση στρατηγικά εύθραυστη.
Η στρατηγική αυτονομία δεν είναι ιδεολογική εμμονή. Είναι προϋπόθεση επιβίωσης και στοιχειώδης όρος πολιτικής ενηλικίωσης. Χωρίς οικονομική, νομισματική, τεχνολογική και αμυντική αυτενέργεια, η επίκληση των κανόνων καταλήγει ρητορική. Και η ρητορική δεν αποτρέπει κρίσεις. Η ισχύς του νόμου προϋποθέτει ικανότητα επιβολής· διαφορετικά, υποκαθίσταται από τον νόμο του ισχυρού. Η Κύπρος γνωρίζει τι σημαίνει να ζεις χωρίς αυταπάτες ασφάλειας, στη διασταύρωση γεωπολιτικών ρευμάτων. Αυτό είναι και το πλεονέκτημά της ως Προεδρία: ρεαλισμός αντί για ευχές, στρατηγική σκέψη αντί για αναβολές. Όπως υπενθύμιζε ο Περικλής, "το εύδαιμον το ελεύθερον, το δ’ ελεύθερον το εύψυχον".
Το 2026 δεν θα κριθεί αν η Ευρώπη θα γίνει υπερδύναμη Θα κριθεί αν θα παραμείνει ενήλικας υπό κηδεμονία ή αν θα ασκήσει κυριαρχία με κόστος και ευθύνη.
Αν όχι τώρα, πότε;