Η Ευρωπαϊκή δημοκρατία μετά τις εκλογές

Πρέπει να δοθεί προσοχή στις κινητήριες δυνάμεις του δημοκρατικού ελλείμματος.

SHARE THIS
0
SHARES
Οι εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (ΕΚ) θεωρούνται ευρέως ως ένα σημείο καμπής για τη δημοκρατία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Από τη μια πλευρά, έχουν πυροδοτήσει μια ζωντανή συζήτηση σχετικά με την εκλογή του επόμενου προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από την νικηφόρα πλειοψηφία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Από την άλλη πλευρά, η άνοδος των ευρωσκεπτικιστών κομμάτων αντανακλά την αυξημένη λαϊκή δυσαρέσκεια και απειλεί να περιπλέξει τη διαδικασία λήψης αποφάσεων της Ε.Ε.

οι εκλογές δίνουν επιτέλους φωνή στους πολίτες, μετά από αρκετά χρόνια μιας τραυματικής οικονομικής κρίσης,

Η θετική πλευρά είναι ότι οι εκλογές δίνουν επιτέλους φωνή στους πολίτες, μετά από αρκετά χρόνια μιας τραυματικής οικονομικής κρίσης, κατά τη διάρκεια της οποίας οι κυβερνήσεις και τα θεσμικά όργανα της Ε.Ε. αναγκάστηκαν να επιβάλουν μέτρα έκτακτης ανάγκης με ελάχιστη δημόσια διαβούλευση. Πολλοί βλέπουν τις εκλογές ως ένα τρόπο η δημοκρατία να πλησιάσει την τεχνοκρατία.

Η αρνητική πλευρά είναι ότι οι εκλογές δείχνουν ότι η αποκατάσταση της δημοκρατικής νομιμοποίησης ταυτίζεται όλο και περισσότερο με την ατζέντα των ευρωσκεπτικιστών. Το στρατόπεδο των ευρωσκεπτικιστών έχει παίξει το χαρτί της δημοκρατίας πιο αποτελεσματικά. Έχει καταφέρει να πείσει πολλούς πολίτες ότι το «διακύβευμα της δημοκρατίας» δικαιώνει τις ιδέες του.

Κοιτάζοντας πιο βαθιά, τόσο η θετική όσο και η αρνητική ερμηνεία είναι υπερβολικές. Οι εκλογές δεν πρέπει να θεωρηθούν ως οριστικός ανεμοδείκτης για την κατάσταση της ευρωπαϊκής δημοκρατίας. Δεν «ακουμπούν» τα βαθύτερα αίτια του δημοκρατικού ελλείμματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ο κίνδυνος είναι ότι, αφού κάτσει η εκλογική σκόνη, η ανάγκη να γεφυρωθεί το δημοκρατικό χάσμα θα γλιστρήσει στον πάτο του καταλόγου των προτεραιοτήτων της ΕΕ. Η προσοχή θα στραφεί στο διαμοιρασμό των σημαντικών ευρωπαϊκών πόστων με τον γνώριμο τρόπο του παζαρέματος. Και η προσοχή θα εστιαστεί στην καταπολέμηση του ενισχυμένου ευρωσκεπτικισμού σαν να είναι κάτι ξεχωριστό από την ατζέντα της δημοκρατίας.

οι μηχανισμοί που έχουν τεθεί σε εφαρμογή για να εξασφαλιστεί η βιώσιμη δημοσιονομική πειθαρχία ενέχουν μια μακροχρόνια εξασθένηση της δημοκρατικής λογοδοσίας

Μπορεί η χειρότερη φάση της κρίσης της ευρωζώνης να έχει περάσει, ωστόσο οι μηχανισμοί που έχουν τεθεί σε εφαρμογή για να εξασφαλιστεί η βιώσιμη δημοσιονομική πειθαρχία ενέχουν μια μακροχρόνια εξασθένηση της δημοκρατικής λογοδοσίας. Οι ευρωεκλογές έχουν δώσει μεγάλη έμφαση στις αντικρουόμενες προοπτικές των διαφόρων κομμάτων και των υποψηφίων, αλλά από μόνες τους δεν κάνουν τίποτε για την αντιμετώπιση αυτού του βαθιά ριζωμένου προβλήματος.

Πολλοί παραπονούνται ότι η Επιτροπή έχει μια στενή σχέση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δημιουργώντας ένα δίδυμο που έχει αυξήσει το βαθμό της αδιαφάνειας έναντι του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εάν ισχύει αυτό, τότε η επιλογή του προέδρου της Κομισιόν από την πλειοψηφία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου δεν είναι η δημοκρατική πανάκεια για την οποία συχνά επαίρονται.

Οι έρευνες έχουν δείξει επανειλημμένα ότι η εμπιστοσύνη των πολιτών στην ΕΕ αντανακλά την εμπιστοσύνη στις εθνικές κυβερνήσεις. Η δημοκρατική νομιμοποίηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο πρέπει να οικοδομηθεί πάνω στην καλύτερη εθνική και την τοπική δημοκρατία. Δεν μπορεί να επιτευχθεί παρακάμπτοντας την δημοκρατία σε εθνικό επίπεδο.

Σε αυτό το πνεύμα, υποστηρίζεται ευρέως, ως εναλλακτική λύση, η ενίσχυση του ρόλου των εθνικών κοινοβουλίων. Πρόκειται για μια λογική και αναγκαία πορεία προς τα εμπρός. Αλλά, φυσικά, τα εθνικά κοινοβούλια έχουν χάσει και αυτά τη δημοκρατική νομιμοποίηση.

Τα εθνικά κοινοβούλια έχουν αρχίσει να παρακολουθούν και να ελέγχουν τις αποφάσεις που λαμβάνονται στις Βρυξέλλες. Αλλά αυτό είναι ένα μικρό μέρος της εξίσωσης και δεν αντιμετωπίζει την ανάγκη για πιο αποτελεσματικές και καινοτόμες μορφές των κοινωνικής ευθύνης και αντιπροσώπευσης.

Ενδυνάμωση των πολιτών

Οι περισσότερες προτάσεις που έχουν γίνει μέχρι σήμερα για τη νομιμοποίηση της Ε.Ε. είναι αρνητικές. Αφορούν στον έλεγχο ή τον περιορισμό αυτού που βγαίνει από τις Βρυξέλλες και όχι στην θετική έμπνευση των πολιτών.

Η Ευρώπη υποφέρει από 'αδιαθεσία' των βασικών αρχών της δημοκρατίας και όχι από τη συγκεκριμένη διαμόρφωση των θεσμικών διαδικασιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης .

Η μελλοντική ολοκλήρωση πρέπει να βασίζεται κεντρικά στην ενδυνάμωση των πολιτών. Αυτό αντικατοπτρίζει ένα ευρύτερο και σημαντικό σημείο: Η Ευρώπη υποφέρει από 'αδιαθεσία' των βασικών αρχών της δημοκρατίας και όχι από τη συγκεκριμένη διαμόρφωση των θεσμικών διαδικασιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης .

Σύμφωνα με την ισχύουσα ρητορική, ακόμα και των Ευρωπαϊστών, το μελλοντικό μοντέλο ολοκλήρωσης πρέπει να βασίζεται στις αρχές της ευελιξίας και της επικουρικότητας. Η επαναλαμβανόμενη ρητορική είναι πλέον ότι “η Ε.Ε. θα πρέπει να είναι μεγάλη στα μεγάλα θέματα, μικρή στα μικρά θέματα” (αγαπημένη θέση του προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο) και ότι χρειαζόμαστε «όχι περισσότερη, αλλά καλύτερη Ευρώπη» ( αυτό το διαλαλεί και ο Ιταλός πρωθυπουργός Ματέο Ρέντσι, μεταξύ άλλων ) .

Η ουσία έγκειται στο ερώτημα τι σημαίνει ευελιξία στην πράξη. Η αρχή της επικουρικότητας - λήψη αποφάσεων στο καταλληλότερο επίπεδο κοντά στους πολίτες – είναι παρούσα στην πολιτική της Ε.Ε. για 20 χρόνια και δεν απέτρεψε την επιδείνωση του δημοκρατικού ελλείμματος. 

Ευελιξία πρέπει να σημαίνει δημοκρατική ευελιξία

Αντί να αποτελεί μια έννοια με την οποία η τεχνοκρατική ελίτ διαιρεί αρμοδιότητες σε ευρωπαϊκό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, η επικουρικότητα θα πρέπει να είναι εργαλείο για την ενίσχυση του δημοκρατικού διαλόγου επί των θεμάτων στα οποία οι πολίτες επιθυμούν να μοιραστούν τις ευθύνες, πέρα από τα σύνορα. Θα πρέπει να είναι ένα μέσο, όχι μόνο ανατροπής της υφιστάμενης συνεργασίας, αλλά διαμόρφωσης μιας πιο δημοκρατικής μορφής διαχείρισης της αναπόφευκτης αλληλεξάρτησης μεταξύ των κρατών μελών.

Οι ευρωσκεπτικιστές μπορεί να έχουν ιδιοποιηθεί την δημοκρατική ρητορική, αλλά η άποψή τους ότι η εθνική απομόνωση είναι ο τρόπος ανάκτησης της λογοδοσίας είναι βαθιά προβληματική.

Θα άφηνε τα έθνη-κράτη ευάλωτα στην επιρροή μιας ενισχυόμενης αλληλεξάρτησης με ακόμη λιγότερη γνώμη πάνω στους περιορισμούς που 'χτυπούν' τις εθνικές οικονομίες από έξω. Την αλληλεξάρτηση δεν μπορούμε να την απευχηθούμε, η πρόκληση είναι να εξασφαλιστεί ότι η διαχείριση της μετατρέπεται, στη ρίζα της, σε ένα δημοκρατικό πρότζεκτ.

Οι ευρωεκλογές δεν δίνουν δυναμική ώθηση στην Ε.Ε. προς τα εμπρός, μακριά από το παλιό στιλ, που λειτουργούσε υπέρ της δημοκρατικής αλληλεξάρτησης. Η τεχνοκρατική επικουρικότητα δεν θα κατευνάσει την αυξανόμενη λαϊκή δυσπιστία προς την Ε.Ε. Όπως δε θα την κατευνάσει ούτε μια μορφή ευελιξίας που γίνεται αντιληπτή μόνο στη βάση ad hoc αποχής από επιλεγμένες πολιτικές για συγκεκριμένα κράτη μέλη.

Η πρόκληση είναι να αναπτυχθεί ένα πρότυπο για την ευελιξία που θα επιτρέπει την καλύτερη τοπική λογοδοσία σχετικά με την Ε.Ε. 

Η πρόκληση είναι να αναπτυχθεί ένα πρότυπο για την ευελιξία που θα επιτρέπει την καλύτερη τοπική λογοδοσία σχετικά με την Ε.Ε. και δε θα συγχέεται με ευρωσκεπτικιστικές αμφιβολίες . Υπάρχει ο κίνδυνος αυτή τη στιγμή, περισσότερη δημοκρατική νομιμότητα και ευελιξία να θεωρηθούν συνώνυμα λιγότερης ολοκλήρωσης - δηλαδή, ένα μερικό ξήλωμα των σημερινών επιπέδων συντονισμού των πολιτικών.

Αν δεν γίνει έτσι, εκείνοι που υποστηρίζουν την Ε.Ε. πρέπει να αναπτύξουν το δικό τους αποτελεσματικό πρότυπο για την ενστάλαξη μεγαλύτερης αίσθησης δημοκρατικής νομιμότητας . Αυτό δεν θα γίνει μέσω της τρέχουσας τάσης που απλώς απορρίπτει την άνοδο των λαϊκιστικών ευρωσκεπτικιστών κομμάτων ως ένδειξη διαμαρτυρίας – ψήφος στα επιφαινόμενα, πασπαλισμένη με διακοσμητικές κλήσεις να “ακούσουμε τους Ευρωπαίους πολίτες” και στη συνέχεια να επιστροφή στα παλιά μοντέλα ελιτίστικης και διαχειριστικής ολοκλήρωσης.

Σε αντίθεση με όσα λέγονται, δεν είναι η άνοδος των ευρωσκεπτικιστών κομμάτων που αντιπροσωπεύει την κύρια αποτυχία της δημοκρατίας της Ευρωπαϊκής Eνωσης. Μετά τις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η έμφαση θα πρέπει να στραφεί προς τις βαθύτερες κινητήριες δυνάμεις του δημοκρατικού ελλείμματος της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

* Ο Ρίτσαρντ Γιάνγκς είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο του Warwick και συνεργάτης-ερευνητής για ευρωπαϊκά θέματα στο Ινστιτούτο Carnegie Europe που εδρεύει στις Βρυξέλλες.

ΠΗΓΗ: EUObserver

 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ακολούθησε το theTOC.gr στο Facebook