Πωλ Κρουγκμαν
Πωλ Κρουγκμαν

Κρίση των «ευρωκρατών»

Η ευρωπαϊκή ιδέα χρειάζεται πιο πολλούς υπερασπιστές.

SHARE THIS
0
SHARES

Εναν αιώνα πριν, η Ευρώπη διέλυσε το εαυτό της στη διάρκεια του Μεγάλου Πολέμου: τέσσερα χρόνια θάνατος και καταστροφή σε πρωτοφανή κλίμακα. Αργότερα, βέβαια, η σύγκρουση μετονομάστηκε σε Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο- επειδή ένα τέταρτο του αιώνα αργότερα, η Ευρώπη έκανε τα ίδια από την αρχή.

Ολα αυτά, όμως, ήταν πριν πολύ καιρό. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πόλεμο στη σημερινή Ευρώπη, η οποία έχει συγκλίνει γύρω από δημοκρατικές αξίες και έχει κάνει τα πρώτα βήματα προς την πολιτική ένωση. Πράγματι, τώρα που γράφω αυτές τις γραμμές, διενεργούνται εκλογές σε όλη την Ευρώπη, όχι για να επιλέξουν τις εθνικές κυβερνήσεις, αλλά για να εκλέξουν τα μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Σίγουρα, το Ευρωκοινοβούλιο έχει πολύ περιορισμένες αρμοδιότητες, αλλά και μόνο η ύπαρξή του είναι ένας θρίαμβος για την Ευρωπαϊκή ιδέα.

Ενα ανησυχητικά υψηλό ποσοστό των ψήφων αναμένεται να πάει σε ακροδεξιούς εξτρεμιστές 

Το θέμα, όμως, είναι το εξής: Ενα ανησυχητικά υψηλό ποσοστό των ψήφων αναμένεται να πάει σε ακροδεξιούς εξτρεμιστές οι οποίοι είναι εχθρικοί προς τις ίδιες τις αξίες που επέτρεψαν τις εκλογές. Για να το πω με άλλον τρόπο: Μερικοί από τους μεγαλύτερους νικητές στις ευρωπαϊκές εκλογές θα είναι άτομα τα οποία θα υποστηρίξουν τον Βλαντιμίρ Πούτιν στην κρίση της Ουκρανίας.

Η αλήθεια είναι ότι το ευρωπαϊκό εγχείρημα – το οποίο εγγυάται την ειρήνη, τη δημοκρατία και την ευημερία – αντιμετωπίζει μεγάλο πρόβλημα. Η ευρωπαϊκή ήπειρος εξακολουθεί να έχει ειρήνη, αλλά υπολείπεται σε ευημερία και, κατά ένα πιο «κομψό» τρόπο, σε δημοκρατία. Εάν η Ευρώπη σκοντάψει θα είναι μια πολύ κακή εξέλιξη όχι μόνο για την ίδια την Ευρώπη αλλά και για τον κόσμο ολόκληρο.

Γιατί η Ευρώπη ζορίζεται τόσο πολύ;

Το άμεσο πρόβλημα είναι η κακή οικονομική απόδοση. Το ευρώ, το κοινό νόμισμα της Ευρώπης, θα έπρεπε να ήταν το αποκορύφωμα της οικονομικής ολοκλήρωσης της ηπείρου. Αντ' αυτού, μετατράπηκε σε παγίδα. Πρώτον, δημιούργησε ένα επικίνδυνο εφησυχασμό, καθώς οι επενδυτές διοχέτευσαν τεράστια ποσά σε μετρητά στη νότια Ευρώπη αδιαφορώντας για το ρίσκο. Στη συνέχεια, όταν η γρήγορη ανάπτυξη κατέρρευσε, οι χρεωμένες χώρες βρέθηκαν αλυσοδεμένες, ανήμπορες να ανακτήσουν τη χαμένη ανταγωνιστικότητα χωρίς μια καταθλιπτικά μακροχρόνια ανεργία.

Το ευρώ θα έπρεπε να ήταν το αποκορύφωμα της οικονομικής ολοκλήρωσης της ηπείρου. Αντ' αυτού, μετατράπηκε σε παγίδα

Τα εγγενή προβλήματα του ευρώ επιδεινώθηκαν από κακές πολιτικές. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες επέμειναν και συνεχίζουν να επιμένουν, παρά τις αντίθετες αποδείξεις, ότι η κρίση έχει να κάνει εξ' ολοκλήρου με τη δημοσιονομική ανευθυνότητα και έχουν επιβάλει άγρια ​​λιτότητα η οποία κάνει μια κακή κατάσταση χειρότερη.

Τα σχετικά καλά νέα είναι ότι παρ' όλα τα στραβοπατήματα το ευρώ εξακολουθεί να επιβιώνει εκπλήσσοντας πολλούς αναλυτές - συμπεριλαμβανομένου και του εαυτού μου – που πίστευαν ότι θα μπορούσε κάλλιστα να καταρρεύσει. Γιατί αυτή η ανθεκτικότητα; Μέρος της απάντησης βρίσκεται στο γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ηρέμησε τις αγορές υποσχόμενη να κάνει «όλα όσα χρειάζεται» για να σωθεί το ευρώ, μέχρι και να αγοράσει κρατικά ομόλογα για να συγκρατήσει τα επιτόκια από μια απότομη αύξηση. Από εκεί και πέρα, ωστόσο, η ευρωπαϊκή ελίτ παραμένει βαθύτατα προσηλωμένη στην προσπάθεια και, μέχρι σήμερα, καμία κυβέρνηση δεν έδειξε προθυμία να αποστασιοποιηθεί.

Το κόστος, όμως, αυτής της συνοχής της ελίτ είναι το αυξανόμενο χάσμα μεταξύ των κυβερνήσεων και των κυβερνωμένων. Με αυτή την ομογνωμία, η ελίτ διασφάλισε ότι δεν θα υπάρξουν μετριοπαθείς φωνές οι οποίες να διαφοροποιηθούν από την πολιτική ορθοδοξία. Αυτή η έλλειψη μετριοπαθούς διαφοροποίησης ενίσχυσε δυνάμεις όπως το Εθνικό Μέτωπο στη Γαλλία, του οποίου η κορυφαία υποψήφια για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καταγγέλλει ότι υπάρχει «μια τεχνοκρατική ελίτ που εξυπηρετεί την αμερικανική και Ευρωπαϊκή οικονομική ολιγαρχία».

Η πικρή ειρωνεία στο σημείο αυτό είναι ότι η ελίτ της Ευρώπης δεν είναι στην πραγματικότητα τεχνοκρατική. Η δημιουργία του ευρώ ήταν για την πολιτική και την ιδεολογία. Δεν ήταν το αποτέλεσμα μιας προσεκτικής οικονομικής ανάλυσης (η οποία από την αρχή έλεγε ότι η Ευρώπη δεν ήταν έτοιμη για το ενιαίο νόμισμα). Το ίδιο μπορεί να λεχθεί και για τη στροφή στη λιτότητα: όλη η οικονομική ανάλυση που υποτίθεται ότι δικαιολογεί αυτή τη στροφή έχει απαξιωθεί, αλλά οι πολιτικές δεν έχουν αλλάξει.

Ομως η οικονομική ανάκαμψη από μόνη της δεν θα είναι αρκετή

Επίσης, η συνήθεια της ευρωπαϊκής ελίτ να επικαλύπτει την ιδεολογία με τεχνογνωσία, προσποιούμενη ότι αυτό που θέλει να κάνει είναι και το πρέπον, έχει δημιουργήσει έλλειμμα νομιμοποίησης. Η επιρροή της ελίτ στηρίζεται στην υπόθεση ότι έχει την ειδική γνώση. Οταν, όμως, οι εν λόγω ισχυρισμοί της εμπειρογνωμοσύνης αποδεικνύονται κούφιοι, δεν έχει τίποτα για να στηριχθεί πάνω.

Μέχρι στιγμής, όπως είπα, η ελίτ ήταν σε θέση να κρατήσει τα πράγματα στη θέση τους. Δεν ξέρουμε, όμως, πόσο καιρό μπορεί να διαρκέσει αυτό και υπάρχουν μερικά πολύ τρομακτικά άτομα που περιμένουν στη γωνία. Αν είμαστε τυχεροί - και αν οι αξιωματούχοι της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, οι οποίοι είναι πιο γνήσιοι τεχνοκράτες από την υπόλοιπη ελίτ, αντιμετωπίσουν με αρκετή τόλμη την αυξανόμενη απειλή του αποπληθωρισμού - μπορεί να δούμε κάποια πραγματική οικονομική ανάκαμψη τα επόμενα χρόνια. Αυτό θα μπορούσε να προσφέρει μια ανάσα, μια ευκαιρία για να ξαναμπεί και πάλι ολόκληρο το ευρωπαϊκό εγχείρημα στις ράγες.

Ομως η οικονομική ανάκαμψη από μόνη της δεν θα είναι αρκετή. Η ευρωπαϊκή ελίτ πρέπει να θυμηθεί ξανά τι αφορά το ευρωπαϊκό εγχείρημα. Είναι τρομακτικό να βλέπει κανείς τόσους πολλούς Ευρωπαίους να απορρίπτουν τις δημοκρατικές αξίες, αλλά ένα μεγάλο μέρος της ευθύνης πέφτει στους ώμους των αξιωματούχων που φαίνεται να ενδιαφέρονται περισσότερο για τη σταθερότητα των τιμών και τη δημοσιονομική πειθαρχία παρά με τη δημοκρατία. Η σύγχρονη Ευρώπη έχει κτιστεί πάνω σε μια μεγάλη ιδέα. Αυτή η ιδέα, όμως, χρειάζεται πιο πολλούς υπερασπιστές.

ΠΗΓΗ: The New York Times

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ακολούθησε το theTOC.gr στο Facebook