Το 2026, οι ΗΠΑ γιορτάζουν 250 χρόνια από τη Διακήρυξη Ανεξαρτησίας — το κείμενο που έδωσε στη νεωτερική δημοκρατία την έννοια του κυρίαρχου Πολίτη.
Το 1949, το ΝΑΤΟ ιδρύθηκε για να δώσει σε αυτόν τον κόσμο την ασπίδα του: να αποτρέψει τα σοβιετικά άρματα μάχης από το να διασχίσουν την Κεντρική Ευρώπη και την εξάπλωση του απολυταρχισμού. 77 χρόνια αργότερα, η Συμμαχία καλείται να αποτρέψει μία νέα μορφή διάβρωσης: στρατιωτική, οικονομική, τεχνολογική και πολιτική.
Η Σύνοδος της Άγκυρας μπορεί να σηματοδοτήσει τη μετάβαση από το ΝΑΤΟ της στρατιωτικής αποτροπής στο ΝΑΤΟ της γεωοικονομικής και δημοκρατικής ανθεκτικότητας. Σήμερα η Συμμαχία αριθμεί 32 κράτη-μέλη, πάνω από ένα δισεκατομμύριο πολίτες, περίπου το ήμισυ του παγκόσμιου ΑΕΠ και σχεδόν το μισό των παγκόσμιων αμυντικών δαπανών.
Εάν το ΝΑΤΟ του 1949 μπορούσε να συνοψιστεί στη φράση του Λόρδου Ismay — "να κρατήσει τους Σοβιετικούς έξω, τους Αμερικανούς μέσα, και τους Γερμανούς κάτω" — το ΝΑΤΟ του 2026 χρειάζεται μια νέα ιστορική διατύπωση: να κρατήσει τη Ρωσία έξω από την ευρωπαϊκή τάξη ασφάλειας, τις ΗΠΑ μέσα στη διατλαντική δέσμευση, την Ευρώπη όρθια και τις δημοκρατίες ανθεκτικές.
Από το 1949 έως σήμερα, η Συμμαχία έχει επιβιώσει επειδή έχει μετατρέψει κάθε νέα απειλή σε νέα αποστολή.
Το ΝΑΤΟ αλλάζει τον ίδιο τον ορισμό της ασφάλειας. Σήμερα, το βασικό αντικείμενο της Συμμαχίας — η αποτροπή — διευρύνεται εκ νέου. Δεν εγκαταλείπει τη στρατιωτικής αποστολή της συλλογικής ασφάλειας· την επεκτείνει σε πεδία όπου η ισχύς κρίνεται πριν ακόμη ξεσπάσει μια σύγκρουση. Η ενεργειακή εξάρτηση, οι ημιαγωγοί, η κυβερνοασφάλεια, η ανταλλαγή δεδομένων και ΑΙ μοντέλων — ιδίως στον κύκλο Five Eyes — και η κλιματική αλλαγή, αποτελούν πλέον στοιχεία μιας νέας εποχής αποτροπής (Deterrence 2.0).
To 2026, το μεγαλύτερο έλλειμμα του ΝΑΤΟ δεν είναι δαπανών αλλά εμπιστοσύνης. Εδώ βρίσκεται και ο μεγαλύτερος κίνδυνος. Στις δύο πλευρές του Ατλαντικού διαμορφώνονται ανταγωνιστικές αφηγήσεις εγκατάλειψης. Ο πρόεδρος Trump χαρακτήρισε "γελοίο" το να συνεχίζουν οι ΗΠΑ μια "μονομερή" σχέση στήριξης του ΝΑΤΟ, επειδή οι σύμμαχοι "δεν ήταν εκεί για εμάς". Στην Ουάσιγκτον ενισχύεται η αντίληψη ότι η Ευρώπη απαιτεί αμερικανική προστασία χωρίς να επωμίζεται το αντίστοιχο βάρος. Στην Ευρώπη, οι ΗΠΑ εμφανίζονται πιο απρόβλεπτες, πιο συναλλακτικές και λιγότερο δεσμευμένες από ποτέ. Το Ιράν, η Γροιλανδία, η απόσυρση δυνάμεων και οι δασμοί μετατράπηκαν σε σύμβολα αμοιβαίας δυσπιστίας.
Κι όμως, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Η ευρωπαϊκή επανεξοπλιστική προσπάθεια στηρίζει και την αμερικανική βιομηχανική ισχύ. Οι ευρωπαϊκές παραγγελίες αμερικανικών οπλικών συστημάτων φθάνουν τα $300 δισ., στηρίζοντας περίπου 195.000 θέσεις εργασίας στις ΗΠΑ. Παράλληλα, κατά τη νέα επέμβαση στον Περσικό Κόλπο, βάσεις από το RAF Fairford έως το Spangdahlem ανέδειξαν ξανά την Ευρώπη σε πλατφόρμα αμερικανικής ισχύος.
Ταυτόχρονα, το ΝΑΤΟ επεκτείνεται λειτουργικά. Η συνεργασία με στρατηγικούς εταίρους όπως την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα, την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία και από την Ιορδανία και το Ισραήλ έως τα κράτη του Κόλπου δείχνει ότι η ασφάλεια του Ευρωατλαντικού χώρου δεν μπορεί πλέον να απομονωθεί από τον Ινδο-Ειρηνικό και τη Μέση Ανατολή. Η Ταϊβάν, ο Περσικός Κόλπος, η Ερυθρά Θάλασσα, οι αλυσίδες ημιαγωγών και οι θαλάσσιοι εμπορικοί διάδρομοι επηρεάζουν άμεσα την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Οι απειλές παγκοσμιοποιήθηκαν· η στρατηγική της Συμμαχίας ακολουθεί.
Για την Ελλάδα, αυτή η μετάβαση αποτελεί ιστορική ευκαιρία. Η χώρα διαθέτει κομβική θέση, τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο στον κόσμο, κρίσιμες ενεργειακές υποδομές, τη Σούδα και την Αλεξανδρούπολη, με πρόσβαση σε Ανατολική Μεσόγειο, Μαύρη Θάλασσα και Σουέζ. Η γεωγραφία όμως αποκτά αξία μόνο όταν μετατρέπεται σε στρατηγική.
Η Ελλάδα πρέπει να προτείνει ένα NATO Centre of Excellence for Maritime Security and Resilience και μία ευρύτερη πρωτοβουλία αναβίωσης της συνεργασίας με την ΕΕ (NATO-EU Maritime Security Resilience Initative), για την προστασία λιμένων, υποθαλάσσιων καλωδίων, ενεργειακών δικτύων και νέων τεχνολογιών στη ναυτιλία. Παράλληλα, μπορεί να στηρίξει την πρωτοβουλία του Mark Carney για μια διεθνή Defense, Security and Resilience Bank (DSRB), ικανή να κινητοποιήσει ιδιωτικά κεφάλαια για άμυνα, κρίσιμες υποδομές και τεχνολογική καινοτομία.
250 χρόνια μετά τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας, η πρόκληση της Δύσης δεν είναι μόνο να υπερασπιστεί τη δημοκρατία και την ελευθερία στα σύνορά της, αλλά να θωρακίσει τις κοινωνίες, τις οικονομίες και τις συμμαχίες που την κρατούν ζωντανή.
Στον 21ο αιώνα, η αποτροπή δεν αρχίζει στο πεδίο της μάχης. Αρχίζει στην οικονομία, στη θάλασσα, στα δεδομένα και, πάνω απ’ όλα, στην εμπιστοσύνη.