Τα δύο έργα του φωτογράφου Δημήτρη Κλεάνθους, που παρουσιάζονται στην έκθεση του Ιδρύματος Μιχάλης Κακογιάννης, δεν πρέπει να διαβαστούν απλώς ως φωτογραφίες τοπίου από τη μαροκινή Σαχάρα.
Είναι πιο σύνθετες, πιο εσωτερικές, πιο ώριμες. Ο ψηφιακός κατάλογος της έκθεσης δίνει ένα κρίσιμο κλειδί. Ο Κλεάνθους ενδιαφέρεται για τον "ήσυχο χώρο" ανάμεσα στον άνθρωπο και στον τόπο που τον περιέχει. Ακόμη κι όταν ο άνθρωπος απουσιάζει από το κάδρο, η παρουσία του παραμένει σαν ίχνος, σαν μνήμη, σαν σιωπηλή αναμονή.
Αυτό ακριβώς συμβαίνει στα δύο έργα της Merzouga. Η έρημος δεν είναι κενή. Είναι φορτισμένη από απουσία. Οι αμμόλοφοι, με το σχεδόν πορτοκαλί χρώμα της τερακότας, αποκτούν μια υλικότητα που θυμίζει ζωγραφική επιφάνεια. Η άμμος μοιάζει με σώμα που το διαμορφώνει το φως. Οι καμπύλες της δεν είναι απλώς γεωλογικοί σχηματισμοί. Είναι γραμμές σχεδίου, σχεδόν χειρονομίες. Ο απαλός, σχεδόν σιέλ ουρανός λειτουργεί ως ανάσα πάνω από αυτή τη θερμή γη. Δεν επιδιώκει να εντυπωσιάσει. Ισορροπεί.
Εδώ ο Κλεάνθους συνομιλεί με τη μεγάλη φωτογραφική παράδοση της ερήμου. Ο Edward Weston είδε στους αμμόλοφους του Oceano την καθαρή γλυπτική φόρμα της φύσης. Ο Ansel Adams αντιμετώπισε το τοπίο με σχεδόν τελετουργικό σεβασμό. Ο Minor White αναζήτησε στο φυσικό τοπίο μια πνευματική αντήχηση, κάτι πέρα από την ορατή επιφάνεια. Στα έργα του Κλεάνθους υπάρχει αυτή η συγγένεια. Η έρημος δεν φωτογραφίζεται για να περιγραφεί, αλλά για να αποκαλυφθεί.
Η αναφορά του καταλόγου στην έννοια της εγγύτητας είναι ιδιαίτερα εύστοχη. Στις εικόνες αυτές η εγγύτητα δεν είναι σωματική, είναι οπτική και ψυχική. Ο φωτογράφος πλησιάζει το τοπίο αρκετά ώστε να το κάνει προσωπικό, αλλά κρατά την αναγκαία απόσταση ώστε να μην το καταναλώσει. Αυτό είναι λεπτή ισορροπία. Πολλές φωτογραφίες ερήμου καταλήγουν σε τουριστικό μεγαλείο. Εδώ έχουμε κάτι διαφορετικό: σιωπή, αυτοσυγκράτηση, εσωτερικό ρυθμό.
Η τεχνική παρουσίαση των έργων ενισχύει αυτή την αίσθηση αντικειμένου τέχνης. Δεν πρόκειται για εικόνες που ζητούν γρήγορη κατανάλωση στην οθόνη. Ζητούν στάση, χρόνο, φυσική παρουσία απέναντί τους. Ο Κλεάνθους έρχεται από τη φωτογραφία μόδας, αλλά εδώ δεν τον ενδιαφέρει η επιφάνεια ως λάμψη. Τον ενδιαφέρει η επιφάνεια ως μνήμη. Η έρημος του δεν είναι σκηνικό. Είναι συνομιλητής.