Νέο κανόνα για τις χώρες που θα ενταχθούν στο μέλλον στην ΕΕ, ο οποίος θα επιτρέπει την αναστολή του δικαιώματος ψήφου τους, σε περίπτωση που υπάρξει οπισθοδρόμηση ως προς τις ευρωπαϊκές αξίες, πρότεινε η Κομισιόν.
Η πρόταση αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης δέσμης μέτρων που αποσκοπούν στο να καταστήσουν κατάλληλες τις δομές και τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων εντός της Ένωσης. Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή είναι βέβαιο ότι θα προκαλέσει αντιδράσεις σε κάποια κράτη-μέλη.
Μεταξύ των προτεινόμενων μεταρρυθμίσεων, περιλαμβάνεται η δυνατότητα αναστολής του δικαιώματος ψήφου ενός νέου κράτους-μέλους κατά τα πρώτα 15 χρόνια μετά την ένταξή του, εάν πάψει να τηρεί τις αξίες της ΕΕ.
"Το βασικό ερώτημα ήταν: είναι η ΕΕ έτοιμη για μια νέα διεύρυνση; Και η απάντηση είναι σαφώς θετική: μια μελλοντική διεύρυνση είναι εφικτή. Η αξιολόγησή μας δείχνει ότι, στους περισσότερους τομείς πολιτικής, η ΕΕ είναι ήδη έτοιμη για τη διεύρυνση", δήλωσε στους δημοσιογράφους η επίτροπος για τη Διεύρυνση, Μάρτα Κος.
Η ομοφωνία που απαιτείται εντός ΕΕ
Η Επιτροπή προτείνει τον εντοπισμό τομέων όπου θα μπορούσαν να ενεργοποιηθούν οι λεγόμενες ρήτρες μετάβασης (passerelle clauses), επιτρέποντας στο Συμβούλιο να μεταβεί από την ομοφωνία στην ειδική πλειοψηφία.
Ωστόσο, η ίδια η ενεργοποίηση αυτών των ρητρών απαιτεί ομοφωνία.
Η ιδέα της επέκτασης της ψηφοφορίας με ειδική πλειοψηφία δεν είναι καινούργια, ιδίως στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής και της πολιτικής ασφάλειας, όπου η άσκηση βέτο μπορεί να υπονομεύσει την ικανότητα της ΕΕ να προβάλλει το γεωπολιτικό της βάρος στο εξωτερικό.
Τον περασμένο μήνα, 11 χώρες -μεταξύ των οποίων η Γαλλία και η Γερμανία- κυκλοφόρησαν κοινή επιστολή, ζητώντας από την Ένωση να εξετάσει τρόπους περιορισμού των παρεμποδιστικών βέτο στην εξωτερική πολιτική, με γνώμονα την ειλικρινή συνεργασία και κυρίως μέσω της ευρύτερης χρήσης της εποικοδομητικής αποχής.
Ερωτηθείσα εάν τα κράτη-μέλη στηρίζουν αυτή την κίνηση, η κυρία Κος παραδέχθηκε ότι οι θέσεις των χωρών της ΕΕ διίστανται σημαντικά. "Δεν θα είναι εύκολο, αλλά αξίζει την προσπάθεια", δήλωσε.
Ένας συγκεκριμένος τομέας που η ίδια ανέδειξε ως πεδίο όπου θα μπορούσε να περιοριστεί η απαίτηση ομοφωνίας, είναι ακριβώς οι διαδικασίες προσχώρησης.
"Η πρότασή μας αποσκοπεί στο να καταστήσουμε τη διαδικασία λήψης αποφάσεων πιο αποτελεσματική. Προτείνουμε την ευρύτερη χρήση της ψηφοφορίας με ειδική πλειοψηφία, κάτι που δεν αποτελεί καινοτομία. Το νέο στοιχείο είναι ότι προτείνουμε τη μείωση του αριθμού των αποφάσεων που απαιτούν ομοφωνία κατά τη διαδικασία προσχώρησης", δήλωσε η επίτροπος.
Η ομοφωνία απαιτείται τόσο για την παροχή καθεστώτος υποψήφιας χώρας όσο και για την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων. Στο ενδιάμεσο διάστημα, ωστόσο, η ισχύουσα μεθοδολογία παρέχει σε κάθε κράτος-μέλος τη δυνατότητα άσκησης βέτο σε 150 διαφορετικά στάδια της διαδικασίας.
Η Επιτροπή επιδιώκει επίσης την ευρύτερη αξιοποίηση της ενισχυμένης συνεργασίας, η οποία επιτρέπει σε τουλάχιστον εννέα κράτη-μέλη να προχωρήσουν σε βαθύτερη ενοποίηση σε ζητήματα ζωτικής ή στρατηγικής σημασίας, στις περιπτώσεις όπου εξακολουθούν να υφίστανται εμπόδια ή αδιέξοδα.
Τα πιο πρόσφατα παραδείγματα, είναι το δάνειο στήριξης της Ουκρανίας -από το οποίο επέλεξαν να απέχουν η Ουγγαρία, η Τσεχία και η Σλοβακία- και η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
Και σε αυτήν την περίπτωση, οι Βρυξέλλες ενδέχεται να συναντήσουν αντιστάσεις από ορισμένα κράτη μέλη και συγκεκριμένα από τους λεγόμενους "Φίλους των Δυτικών Βαλκανίων", μια ομάδα που περιλαμβάνει την Ιταλία και την Αυστρία. Οι χώρες αυτές έχουν εκφράσει αντιρρήσεις σχετικά με τη διαφοροποιημένη συμμετοχή και την κανονιστική ασυμμετρία.