Tα μνημόνια μετάλλαξαν το ιδεολογικό «DNA» των Ελλήνων

Μετά από επτά χρόνια βαθειάς κρίσης και κοινωνικών ανταγωνισμών, η ελληνική κοινωνία δείχνει να οδηγείται σε συντηρητική διέξοδο, σύμφωνα με έρευνα του Γιάννη Μαυρή

THETOC TEAM
ΓΡΑΦΕΙ: THETOC TEAM
Tα μνημόνια μετάλλαξαν το ιδεολογικό «DNA» των Ελλήνων

«Μετά από επτά χρόνια βαθειάς κρίσης και έντονων κοινωνικών ανταγωνισμών, η ελληνική κοινωνία δείχνει να οδηγείται σε συντηρητική διέξοδο. Η στροφή της ελληνικής κοινωνίας στο συντηρητισμό είναι προφανής, όχι μόνον στο επίπεδο των τάσεων του εκλογικού σώματος, αλλά –περισσότερο σημαντικό- στο πεδίο της ιδεολογίας».

Αυτό ειναι το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει από την έρευνα με τίτλο "Άνοδος του συντηρητισμού: Πολιτικές ιδεολογίες στην Ελλάδα μετά το Μνημόνιο. Πως άλλαξε ο ιδεολογικός χάρτης, στην περίοδο 2009-2017" του Γιάννη Μαυρή, ιδρυτή και διευθυντή της εταιρείας ερευνών και δημοσκοπήσεων Public Issue.

Με βάση τα διαθέσιμα συγκριτικά εμπειρικά δεδομένα των ερευνών της Public Issue προκύπτει ότι οι αξίες της «Δεξιάς» και του «Νεοφιλευθερισμού» ενώ αρχικά αποδυναμώθηκαν με την άνοδο της αριστεράς και την ανάληψη της διακυβέρνησης από αυτήν, μετά την πτώση της βγαίνουν ενισχυμένες, ενώ η λατρεία του «Ιδιωτικού τομέα» κυριολεκτικά... απογειώνεται.

To στοιχείο που κυριαρχεί είναι ότι η τάση πολιτικού ριζοσπαστισμού που προκάλεσε στην Ελλάδα η παγκόσμια οικονομική κρίση, έχει πλέον ανακοπεί και απορροφηθεί, ενώ από την άλλη πλευρά, η πολιτική αξία της «Δεξιάς» όχι μόνο έχει ενισχυθεί στην 7ετία του Μνημονίου, αλλά κυρίως έχει καταστεί πλέον, κοινωνικά, περισσότερο αποδεκτή από την αξία της «Αριστεράς» (34%, έναντι 30% της Αριστεράς).

Η επικράτηση του συντηρητισμού αυτού οφείλεται κατά βάση στην αρνητική έκβαση που είχε τελικά το πείραμα της αριστερής διαχείρισης της λιτότητας από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και στην εγκατάλειψη της πολιτικής εκπροσώπησης των κυριαρχούμενων τάξεων.

Μάλιστα, η έννοια της «Αριστεράς» εμφανίζεται σήμερα αποσυνδεδεμένη και βρίσκεται πολυ μακριά από την έννοια του «Σοσιαλισμού», ο οποίος έχει αποκτήσει πλέον άλλο πρόσημο.

Διαβάστε το κείμενο του κ. Μαυρή:

1. Η ιδεολογική μεταστροφή 2009-2017: Η απόλυτη επικράτηση του ιδιωτικού

Δύο έρευνες κοινής γνώμης της Public Issue παρέχουν σημαντικές ενδείξεις για την ιδεολογική μεταστροφή που έχει συντελεστεί.

Οι διεργασίες που έχουν συντελεστεί στο πεδίο της ιδεολογίας, τα τελευταία οκτώ χρόνια (2009-2017), αποτυπώνονται ευκρινώς στο Διάγραμμα 1, όπου καταγράφεται η σημερινή κοινωνική αποδοχή βασικών πολιτικών αξιών και στο Διάγραμμα 2, όπου καταγράφονται οι διαχρονικές μεταβολές.

«Οικολογία», «Ιδιωτικός τομέας» και «Φεμινισμός» αποτελούν σήμερα τις τρεις περισσότερο αποδεκτές κοινωνικά πολιτικές αξίες. Βέβαια, το φαινόμενο της υποχώρησης των παραδοσιακών πολιτικών αξιών δεν είναι νέο. Αντίστοιχα ευρήματα είχαν εντοπισθεί και στην έρευνα του 2009, αλλά και παλιότερα.

Tα μνημόνια μετάλλαξαν το ιδεολογικό «DNA» των Ελλήνων
Διάγραμμα 1

Νέο στοιχείο, όμως, είναι ότι η τάση πολιτικού ριζοσπαστισμού και οι ιδεολογικές ρωγμές, που προκάλεσε στην Ελλάδα η παγκόσμια οικονομική κρίση, έχει πλέον ανακοπεί και απορροφηθεί. (Το φαινόμενο αυτό προφανώς δεν είναι μόνον εγχώριο).

Με βάση τα διαθέσιμα συγκριτικά εμπειρικά δεδομένα των ερευνών της Public Issue προκύπτει ότι οι αξίες της «Δεξιάς» και του «Νεοφιλευθερισμού» ενώ αρχικά αποδυναμώθηκαν με την άνοδο της αριστεράς και την ανάληψη της διακυβέρνησης από αυτήν, μετά την πτώση της βγαίνουν ενισχυμένες, ενώ η λατρεία του «Ιδιωτικού τομέα» κυριολεκτικά απογειώνεται.

Μεταξύ 2009 και 2017, δηλαδή μετά από τα 8 χρόνια της μνημονιακής λαίλαπας, την εντυπωσιακότερη αύξηση της κοινωνικής αποδοχής καταγράφουν τρεις πολιτικές αξίες: ο «Ιδιωτικός τομέας»,+18% (σήμερα 74%, έναντι 56% το 2009), η «Δεξιά», +12% (σήμερα 34%, έναντι 22% το 2009) και ο «Νεοφιλελευθερισμός», +8% (37% σήμερα, έναντι 29% το 2009). Ακόμη και η έννοια της «Παγκοσμιοποίησης», η οποία ως πραγματική διαδικασία έχει ανακοπεί και, ιδεολογικά, έχει διεθνώς αποκαθηλωθεί, στην Ελλάδα δείχνει να ενισχύεται!

Σήμερα, το 26% της ελληνικής κοινής γνώμης προσλαβάνει θετικά την λέξη, ενώ το 2011 το αντίστοιχο ποσοστό είχε καταγραφεί στο 21%, +5%, στην περίοδο 2011-2017.

Διάγραμμα 2
Διάγραμμα 2

Από την άλλη πλευρά, η (παραδοσιακή) πολιτική αξία της «Δεξιάς» όχι μόνο έχει ενισχυθεί στην 7ετία του Μνημονίου, αλλά κυρίως έχει καταστεί πλέον, κοινωνικά, περισσότερο αποδεκτή από την αξία της «Αριστεράς» (34%, έναντι 30% της Αριστεράς).

Η στατική σύγκριση με βάση τις έρευνες του 2009 και του 2017, δείχνει μια πολύ μικρή αύξηση της κοινωνικής αποδοχής της «Αριστεράς» (+2%). Ωστόσο, η εικόνα αυτή είναι παραπλανητική, σε σχέση με την εκτόξευση της (πολιτικής, ιδεολογικής, κοινωνικής) επιρροής της Αριστεράς που σημειώθηκε στη διετία 2014-2015 (μέχρι το Δημοψήφισμα).

Η μεγάλη διακύμανση στην κοινωνική αποδοχή του ΣΥΡΙΖΑ, κατακόρυφη άνοδος που ακολουθήθηκε από εξίσου κατακόρυφη πτώση, επιβεβαιώνεται εμπειρικά στα δεδομένα των δημοσκοπήσεων, με τις μεταβλητές της πρόθεσης ψήφου του ΣΥΡΙΖΑ και της πρωθυπουργική δημοτικότητας.

2. Ο ιδεολογικός χάρτης σήμερα

Ο χάρτης των πολιτικών ιδεολογιών από τις οποίες εμφορείται σήμερα το κοινωνικό σώμα στην Ελλάδα, μπορεί να αναπαρασταθεί στατιστικά σε δύο άξονες.

Ο πρωτεύων (οριζόντιος) άξονας μπορεί να ερμηνευτεί ότι ορίζεται από την αντίθεση Δημόσιου/Ιδιωτικού.

Αντίστοιχα, ο δευτερεύων (κάθετος) άξονας ότι ορίζεται από την παραδοσιακή πολιτική αντίθεση Δεξιάς/Αριστεράς που έχει υποβαθμιστεί.

Tα μνημόνια μετάλλαξαν το ιδεολογικό «DNA» των Ελλήνων - εικόνα 3

Με βάση την ανάλυση των πολιτικών ιδεολογιών που μετρήθηκαν προκύπτουν τα ακόλουθα συμπεράσματα:

1. Όπως ήδη αναφέρθηκε, ο κυρίαρχος κοινωνικά ιδεολογικός αστερισμός ορίζεται από το («μετα-πολιτικό») τρίπτυχο «Οικολογία-Φεμινισμός-Σοσιαλισμός».

2. Σημαντική ένδειξη της απο-πολιτικοποίησης του εκλογικού σώματος που έχει συντελεστεί, είναι και το γεγονός ότι στην κοινωνική συνείδηση των πολιτών, ο «Καπιταλισμός» (που συνιστά μια ελάχιστα δημοφιλή αξία) έχει αποσυνδεθεί πλήρως από τον «Ιδιωτικό τομέα».

3. Η έννοια της «Αριστεράς» εμφανίζεται σήμερα αποσυνδεδεμένη και βρίσκεται πολυ μακριά από την έννοια του «Σοσιαλισμού», ο οποίος έχει αποκτήσει πλέον άλλο πρόσημο. Το σημερινό ιδεολογικό νεφέλωμα του «Σοσιαλισμού», όπως προσλαμβάνεται από εκλογικό σώμα βρίσκεται εγγύτερα και συσχετίζεται, ως περιεχόμενο, με την «Οικολογία» και τις πολιτικές της ταυτότητας (πχ. Φεμινισμός), ενώ η «Αριστερά», χρεώνεται στον κρατισμό και τείνει να ταυτίζεται σήμερα κυρίως με τον απαξιωμένο (και φθίνοντα) «Δημόσιο τομέα».

4. Η «Δεξιά», ως πολιτική αξία, αν και παραμένει κατά πλειοψηφία αρνητικά φορτισμένη, έχει ωστόσο ενισχυθεί σαφώς, σε σύγκριση με το 2009. Κυρίως, όμως, έχει αποσυνδεθεί από τον κοινωνικά απονομιμοποιημένο «Νεοφιλελευθερισμό». Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι αναφερόμαστε στο ιδεολογικό πεδίο και όχι στο επίπεδο της εκλογικής επιρροής, όπου επιτελείται εκλογική μεταστροφή προς τη ΝΔ, δηλαδή το φαινόμενο της αποδοκιμασίας της κυβέρνησης, που οφείλεται στη λειτουργία του παραδοσιακού δικομματικού συστήματος.

5. Η αποθέωση του «Ιδιωτικού τομέα» αποτυπώνει την πλήρη επικράτηση και την ιδεολογική ηγεμονία της κοινωνικής αξίας του «Ιδιωτικού». Ως αξία, υπερβαίνει και εμφανίζεται πλήρως αποσυνδεδεμένη, όχι μόνο από τις παραδοσιακές πολιτικές αξίες της «Αριστεράς» και της «Δεξιάς», αλλά και από τις έννοιες του «Καπιταλισμού», και του «Νεοφιλευθερισμού». Αυτή η σημαναντική ιδεολογική μεταβολή δεν είναι φυσικά άσχετη από το γεγονός ότι η κυβερνώσα αριστερά είναι που όχι μόνον υλοποιεί αλλά και υπερασπίζεται πολιτικά τις ιδιωτικοποιήσεις. Είναι όμως προφανές και έχει αποδειχθεί ιστορικά, ότι η κυριαρχία του Ιδιωτικού πάνω στο Δημόσιο ωφελεί πρωτίστως τη Δεξιά.

3. Αριστερά, Δεξιά και «Νέα Μεταπολίτευση»

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η επικράτηση του συντηρητισμού οφείλεται κατά βάση στην αρνητική έκβαση που είχε τελικά το πείραμα της αριστερής διαχείρισης της λιτότητας. Η εγκατάλειψη της πολιτικής εκπροσώπησης των κυριαρχούμενων τάξεων άνοιξε το δρόμο στη συντηρητική στροφή της κοινωνίας και την πολιτική επάνοδο της Δεξιάς.

Η αριστερά απώλεσε την ιστορική ευκαιρία να εδραιώσει ηγεμονικά την παρουσία της. Η πολιτική μετάλλαξη της κυβερνώσας Αριστεράς, μετά το Δημοψήφισμα του 2015, ακύρωσε την τάση ριζοσπαστικοποίησης που εκδηλώθηκε στην ελληνική κοινωνία με την κατάρρευση του μεταπολιτευτικού κομματικού συστήματος το 2012.

Με την προσχώρηση του ΣΥΡΙΖΑ (καθώς και των ΑΝΕΛ) στη μνημονιακή στρατηγική, πραγματοποιήθηκε η πιο απότομη και χρονικά συμπυκνωμένη «σύγκλιση των κομμάτων στην κορυφή», που έχει συμβεί ποτέ στο ελληνικό κομματικό σύστημα. Οι ιδεολογικές επιπτώσεις της συνθηκολόγησης του ΣΥΡΙΖΑ και της αποδοχής της νεοφιλελεύθερης ιδεολογίας και πολιτικής είναι πολύ σημαντικές και μακροπρόθεσμες. Τα τελευταία δύο χρόνια, η διάψευση των ελπίδων διόγκωσε την κοινωνική απογοήτευση και την παράλυση του κοινωνικού σώματος και προκάλεσε την στροφή στην πλήρη ιδιώτευση και τον κοινωνικό συντηρητισμό.

Η διαδικασία της κοινωνικής αποπολιτικοποίησης αποτελεί οργανικό και διακηρυγμένο τμήμα του μνημονιακού πολιτικού προγράμματος (βλέπε και το σχετικό εδάφιο στην εισαγωγή). Προβλέπει την εξουδετέρωση της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας (των κομμάτων και του κοινοβουλίου) και την καθιέρωση της «τεχνο-πολιτικής». Η αποθέωση του ιδιωτικού, η απομάκρυνση από την πολιτική και την εκλογική διαδικασία, για την οποία ο ΣΥΡΙΖΑ φέρει τη μεγαλύτερη ευθύνη, λειτουργεί όμως, ευθέως, εις βάρος της αριστεράς και προετοιμάζει την επιστροφή της δεξιάς. Το ιστορικό παράδοξο είναι ότι ένα κόμμα που επικαλείται την αριστερά, επιφορτίζεται με την εδραίωση της μεταδημοκρατίας στην Ελλάδα.

Εν κατακλείδι, με πολιτική ευθύνη της κυβερνώσας αριστεράς δημιουργούνται ευνοϊκοί όροι, όχι μόνο για την πολιτική επιστροφή της Δεξιάς, αλλά και για την ιδεολογική της επέλαση. Όπως είναι γνωστό, η Μεταπολίτευση του 1974 συντελέστηκε με την Αριστερά στη γωνία. Η ειρωνεία της ιστορίας είναι ότι το ίδιο μπορεί να συμβεί και σήμερα. Η «Νέα Μεταπολίτευση», που επαγγέλθηκε αμετροεπώς το κυβερνών κόμμα, βρίσκεται πράγματι επί θύραις. Αλλά το καθεστώς που διαδέχεται την Γ’ ελληνική Δημοκρατία, για άλλη μια φορά, δεν θα φέρει αριστερή σφραγίδα.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr

ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΡΟΝΟΙΟ 28 Ιαν 2021 | 17:00

Βουλή: Σκληρή κόντρα Κικίλια - Πολάκη για τη θεραπεία με φάρμακα αντισωμάτων

"Η κυβέρνηση θα πάρει τις αποφάσεις της στο μέλλον για τις θεραπείες αφού πρώτα αποφασίσει σχετικά ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων", τόνισε ο Βασίλης Κικίλιας.

ΤΙ ΔΗΛΩΣΕ ΣΕ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ 28 Ιαν 2021 | 13:41

Προκλητικός ο Ζουράρις: Θα πάω στο συλλαλητήριο - "Τα έχω χ@@@να τα 99 άτομα και τη διάταξη Μητσοτάκη"

Επίθεση κατά του Κυριάκου Μητσοτάκη για τις συναθροίσεις από τον Κώστα Ζουράρι.

ΝΔ - ΣΥΡΙΖΑ 28 Ιαν 2021 | 13:28

Κόντρα στη Βουλή για το πανεκπαιδευτικό συλλαλητήριο: "Καλείτε να γίνουν επεισόδια" - "Φοβάστε μην κολλήσετε δημοκρατία"

Το πανεκπαιδευτικό συλλαλητήριο στα Προπύλαια στο επίκεντρο αντιπαράθεσης κυβέρνησης και αντιπολίτευσης.

ΣΕ ΠΑΡΑΤΑΞΗ, ΜΕ ΜΑΣΚΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ 28 Ιαν 2021 | 13:12

Σε παράταξη α λα ΚΚΕ η συγκέντρωση βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ έξω από τη Βουλή [εικόνες]

Βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ διαμαρτυρήθηκαν για τον νόμο για τα Πανεπιστήμια και την απόφαση της ΕΛ.ΑΣ για απαγόρευση συγκεντρώσεων άνω των 100 ατόμων.

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΥ 28 Ιαν 2021 | 12:34

Μητσοτάκης στο υπουργικό: Ανοίγουμε δραστηριότητες όταν τα κρούσματα υποχωρούν, τις περιορίζουμε όταν αναζωπυρώνονται

"Οι εταιρείες αυτές πρέπει να καταλάβουν ότι πρέπει να τιμήσουν τα συμβόλαια τα οποία έχουν υπογράψει με την Ευρωπαϊκή Ένωση", δήλωσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης στην εισαγωγική τοποθέτησή του στη σημερινή συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου.

ΜΗΝΥΜΑ ΠΡΟΣ ΠΑΣΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ 28 Ιαν 2021 | 10:48

Κοινή στρατιωτική άσκηση Ελλάδας - Αιγύπτου με φρεγάτες στην Ανατολική Μεσόγειο [εικόνες]

Η συνεκπαίδευση έλαβε χώρα μετά την επίσημη επίσκεψη του αρχηγού ΓΕΕΘΑ στρατηγού Κωνσταντίνου Φλώρου στην Αίγυπτο.

ΜΕΙΩΣΗ ΠΑΡΑΔΟΣΕΩΝ ΚΑΤΑ 75% 28 Ιαν 2021 | 07:39

Στον αέρα το πρόγραμμα εμβολιασμού μετά τη σύγκρουση Ε.Ε. και AstraZeneca - Ανησυχητικές καθυστερήσεις

Για αδιαφάνεια στις παραδόσεις κατηγορεί η Ευρώπη την φαρμακευτική εταιρεία. Λιγότερες δόσεις κατά 75% θα παραλάβουν οι χώρες της Ε.Ε.

ΤΙ ΕΙΠΕ Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΥΠΕΞ 28 Ιαν 2021 | 06:44

Δένδιας: Σημαντικό, αλλά όχι το μεγάλο βήμα οι διερευνητικές

Οι διερευνητικές επαφές μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας είναι ένα σημαντικό, αλλά "δεν είναι το μεγάλο βήμα", τόνισε σε συνέντευξή του ο Νίκος Δένδιας.

ΥΠΟ ΤΟΝ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟ 28 Ιαν 2021 | 06:37

Συνεδριάζει σήμερα το υπουργικό συμβούλιο - Τα επίμαχα θέματα που είναι στην ατζέντα

Συνεδριάζει στις 11:00 υπό την προεδρία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, μέσω τηλεδιάσκεψης, το υπουργικό συμβούλιο.

ΚΑΤΑ ΠΛΕΙΟΨΗΦΙΑ 28 Ιαν 2021 | 06:22

Βουλή: Ψηφίστηκε το νομοσχέδιο για την ολοκληρωμένη στρατηγική Νησιωτικής Πολιτικής

Επί της Αρχής του νομοσχεδίου θετικά ψήφισε η κοινοβουλευτική ομάδα της ΝΔ, ενώ τα κόμματα της αντιπολίτευσης το καταψήφισαν.

ΤΗΛΕΔΙΑΣΚΕΨΗ ΜΕ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟΥΣ 27 Ιαν 2021 | 21:58

Αλέξης Τσίπρας: Οι ένοπλοι αστυνομικοί στις σχολές δεν θα λύσουν προβλήματα, θα δημιουργήσουν κι άλλα

Ο Αλέξης Τσίπρας κάλεσε την κυβέρνηση να αναβάλει την ψήφιση του νόμου για τη περίοδο που θα έχει επανέλθει η κανονικότητα.

ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ Η ΑΤΖΕΝΤΑ 27 Ιαν 2021 | 20:16

Με πλούσια ατζέντα συνεδριάζει την Πέμπτη το Υπουργικό Συμβούλιο: Τα νομοσχέδια που θα συζητηθούν

Συνεδριάζει στις 11:00 το πρωί της Πέμπτης υπό την προεδρία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, μέσω τηλεδιάσκεψης, το Υπουργικό Συμβούλιο.

ΣΤΟ ΜΕΓΑΡΟ ΜΑΞΙΜΟΥ 27 Ιαν 2021 | 19:53

Συνάντηση Μητσοτάκη - Ζαγοράκη: Επιστρέφει στην ευρωκοινοβουλευτική ομάδα - Υποψήφιος στις εκλογές της ΕΠΟ

Ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε την ικανοποίησή του για την απόφαση του Θεόδωρου Ζαγοράκη