Μεγάλη συγκίνηση προκάλεσε και είναι εύλογο γιατί, η ανακάλυψη των φωτογραφιών που τράβηξε Γερμανός στρατιώτης, από την εκτέλεση των 200 πατριωτών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Η ανακάλυψη όμως αναζωπύρωσε και τον διάλογο για την αντίσταση και τον εμφύλιο. Και ίσως το πιο επιδραστικό κείμενο ήταν αυτό που δημοσίευσε στην Καθημερινή, ο καθηγητής Στάθης Καλύβας.
Ο γνωστός ιστορικός θέτει το ερώτημα τι ακριβώς συνεισφέρει η ανακάλυψη αυτών των φωτογραφιών από την εκτέλεση των αντιστασιακών στην Καισαριανή. Και απαντά ότι προσφέρει "συγκινησιακή φόρτιση και πολιτική χειραγώγηση". Θέτει δε και ένα ακόμα ερώτημα: αν η συγκινησιακή φόρτιση, που είναι η αυτονόητη αντίδρασή μας, προσφέρει στην καλύτερη κατανόηση των γεγονότων.
Η ανάγνωση αυτή έχει δυο ανακρίβειες. Η μία είναι η ιδεολογική ταυτότητα των αγωνιστών που εκτελέστηκαν, που ναι μεν ήταν στην πλειοψηφία τους κομμουνιστές, αλλά υπήρχαν και άλλοι που δεν ήταν μέλη του κόμματος, όπως και πολλοί άλλοι αγωνιστές-ακόμα και μέλη του ΕΑΜ- δεν ήταν κομμουνιστές επίσης.
Η πιο σημαντική όμως ένσταση του Στάθη Καλύβα, έχει να κάνει με τον αγώνα του ΚΚΕ στη διάρκεια της κατοχής. Όπως αναφέρει, οι κομμουνιστές στην κατοχή δεν έκαναν απλώς αντίσταση. Εκαναν επανάσταση. Και σκοπός τους δεν ήταν μόνο ο αγώνας για την απελευθέρωση, αλλά και η εγκαθίδρυση ενός σοβιετικού καθεστώτος, μιας δικτατορίας δηλαδή. Εξ ού και ο σκληρός αγώνας που έδωσε ο ΕΛΑΣ εναντίον των άλλων αντιστασιακών οργανώσεων, τις οποίες εξόντωσε.
Είναι χαρακτηριστικό ότι περίπου εκείνη την εποχή της εκτέλεσης του 200 της Καισαριανής, όπως μας θυμίζει ο Στάθης Καλύβας, ο Αρης Βελουχιώτης και οι αντάρτες του εξόντωσαν και εκτέλεσαν όλα τα μέλη της αντιστασιακής οργάνωσης 5/42 του συνταγματάρχη Δημήτρη Ψαρρού. Για να μην υπάρχουν αντίπαλες δυνάμεις στην απελευθέρωση και ο ΕΛΑΣ να είναι η μόνη πολιτική δύναμη με στρατιωτική ισχύ.
Για να επιμείνει δε στην άποψή του ότι η μνήμη και η συγκίνηση πολλές φορές χειραγωγούνται και δεν επιτρέπουν τη σωστή αποτίμηση του παρελθόντος, ο Στάθης Καλύβας αναφέρει το παράδειγμα της Λέλοας Καραγιάννη, την οποία περιγράφει ως μία από τις πιο αποτελεσματικές και ανιδιοτελείς μορφές της ελληνικής Αντίστασης, που εκτελέστηκε στο Χαϊδάρι τον Σεπτέμβριο του 1944 μαζί με δεκάδες ακόμη άνδρες και γυναίκες, στην πλειονότητά τους μέλη μη κομμουνιστικών αντιστασιακών οργανώσεων. Σημειώνει ότι φωτογραφίες από την εκτέλεσή τους κυκλοφορούν στο Διαδίκτυο, χωρίς όμως να προκαλούν αντίστοιχη συγκίνηση ή να προβάλλονται στον ίδιο βαθμό με εκείνες της Καισαριανής, κάτι που, κατά την άποψή του, δείχνει πόσο επιλεκτικά λειτουργεί η δημόσια μνήμη. Καθόλου τυχαίο φυσικά ότι η Λέλα Καραγιάννη συνεργαζόταν με τις Βρετανικές μυστικές υπηρεσίες στον αγώνα κατά του κατακτητή.
Τι έγραψε ο Νίκος Μαραντζίδης
Αντίθετα με τον Στάθη Καλύβα, ο καθηγητής Νίκος Μαραντζίδης, μαζί με τον οποίο συνυπέγραψαν το εξαιρετικό βιβλίο "Εμφύλια πάθη: 23 ερωτήσεις και απαντήσεις για τον Εμφύλιο", βλέπει πίσω από τις φωτογραφίες, εκτός από τον ηρωισμό και την θυσία, την αμηχανία όπως γράφει της Δεξιάς, για το γεγονός ότι οι εκτελεσθέντες ήταν κομμουνιστές. Και εξηγεί το γιατί,
Πρώτον, γιατί η ελληνική δεξιά ποτέ δεν εγκατέλειψε το αφήγημα της εθνικοφροσύνης, δηλαδή την αμφισβήτηση του πατριωτισμού των "απάτριδων και διεθνιστών κομμουνιστών" και δεύτερον γιατί ποτέ δεν κατανόησε τους ψυχολογικούς μηχανισμούς της ένταξης των κομμουνιστών στο κόμμα. Αυτό, έγραψε στο 2/47, της προκαλεί ένα είδος "εθνικού φθόνου" και ένα σύνδρομο "ηθικής κατωτερότητας", αφού καμία άλλη πολιτική οικογένεια εκτός του ΚΚΕ δεν έχει να παρουσιάσει τόσους νεκρούς στον αγώνα κατά του κατακτητή.
Υπενθυμίζεται ότι ο Νίκος Μαραντζίδης είναι σήμερα σύμβουλος του Αλέξη Τσίπρα και μέλος του επιστημονικού συμβουλίου του Ινστιτούτου του πρώην πρωθυπουργού.