Εφυγε η διεθνής Χρύσα σε ηλικία 84 χρόνων

Η γλύπτρια με τα έργα της να κοσμούν από την Times Square έως το Μέγαρο Μουσικής συγκαταλέχθηκε στους σημαντικούς της σύγχρονης τέχνης

Εφυγε η διεθνής Χρύσα σε ηλικία 84 χρόνων

Ποια ήταν ως άνθρωπος μέσα από τα μάτια των δικών της ανθρώπων

Τα ξημερώματα της Δευτέρας πέθανε η διεθνούς φήμης ελληνίδα γλύπτρια, Χρύσα, στο νοσοκομείο «Υγεία» της Αθήνας όπου νοσηλευόταν με καρδιακά και αναπνευστικά προβλήματα εδώ και περίπου 5 εβδομάδες. Ηταν 84 χρόνων.

Από τις «Πύλες της Times Square» (1964) έως την «Κλυταιμνήστρα του Μεγάρου Μουσικής», η Χρύσα (Βαρδέα) έχει αφήσει το καλλιτεχνικό της «αποτύπωμά» σε πάρα πολλά σημεία του πλανήτη. Καθοριστικό ρόλο στην εικαστική της διαμόρφωση έπαιξε η Times Square και τα φώτα της. «Οι φωτεινές επιγραφές χάριζαν κάτι από Βυζαντινή Αυτοκρατορία στον ουρανό της πόλης», έχει πει. Η περιοχή εκείνη αποτέλεσε σταθερή πηγή έμπνευσης για εκείνη. Το έργο της «Οι Πύλες της Times Square» (Albright Knox Art Gallery), σύνθεση από ανοξείδωτο ατσάλι, πλέξιγκλας και φώτα νέον, αποτέλεσε την καλλιτεχνική κορύφωση της αλλά και ένα από τα πιο σημαντικά αμερικανικά γλυπτά. Στο έργο αυτό, που έχει την μορφή δύο μεγάλων «Α», χρησιμοποίησε φώτα νέον. Με τη δημιουργία του κατέκτησε τη θέση της ανάμεσα στους σημαντικότερους δημιουργούς της σύγχρονης τέχνης.

Η χρήση γραμμάτων αλλά και νέον χαρακτήρισαν γενικά τα έργα της. Η μεγάλη ελληνίδα γλύπτρια, γνωστή διεθνώς ως Chryssa, συνδέθηκε με την πρωτοπορία χρησιμοποιώντας το νέον στα έργα της ήδη από τη δεκαετία του ’60. Η «Κλυταιμνήστρα» είναι έργο του 1967 το οποίο σήμερα βρίσκεται έξω από το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.

Δημιουργίες της Χρύσας κοσμούν μερικά από τα μεγαλύτερα μουσεία του κόσμου όπως το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης (MoMa) και το Μουσείο Guggenheim της Νέας Υόρκης, η Tate Gallery του Λονδίνου, το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης στο Παρίσι κ.α.

Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1929 στην περιοχή του Ζωγράφου. Η οικογένειά της, αν και καταγόταν από την γνωστή μανιάτικη οικογένεια των Μαυρομιχαλαίων ήταν φτωχή, ενώ ο πατέρας της είχε πεθάνει πριν τον γνωρίσει. Αρχικά σπούδασε κοινωνική πρόνοια στην Αθήνα. Κάποιος Ελληνας κριτικός έπεισε την οικογένειά της να την στείλουν στο Παρίσι. Το 1953 πήγε στο Παρίσι, όπου και σπούδασε στην Ακαδημία Γκραντ Σωμιέρ για ένα χρόνο.

Το 1954 αναχώρησε για την Αμερική και συνέχισε τις σπουδές της στη Σχολή Καλών Τεχνών στο Σαν Φραντζίσκο της Καλιφόρνιας για άλλο ένα χρόνο. Από το 1957, εγκαθίσταται στη Νέα Υόρκη οπού και δημιούργησε το εργαστήριό της. Τα έργα της ήταν εμπνευσμένα από την ζωή των μεγάλων αστικών κέντρων. Η πατρίδα της, όμως, η Ελλάδα, την ακολούθησε παντού. Το πρώτο της μεγάλο έργο, «Κυκλαδικά Βιβλία» (1957), χαρακτηρίστηκαν από την κριτικό τέχνης Μπάρμπαρα Ρόουζ ως προάγγελος του Μινιμαλισμού. Η πρώτη της ατομική έκθεση πραγματοποιήθηκε το 1961 στη γκαλερί της Betty Parsons και την ίδια χρονιά στο Guggenheim της Νέας Υόρκης.

«Εικοσοχτώ χρονών δέχτηκα πρόταση για την πρώτη μου ατομική έκθεση στο Guggenheim Museum. Το όνειρο που γινότανε πραγματικότητα για μερικούς. Πολλοί φίλοι με ρωτούσαν τότε πως ένιωθα. Η αλήθεια ήταν ότι δεν θυμάμαι να ένιωσα ιδιαίτερη χαρά. Είχα μπροστά μου πολλές ώρες δουλειάς και στα εγκαίνια διατηρούσα τις επιφυλάξεις μου», έχει πει.

«Ευφάνταστη και ερευνητική από τις αρχές της δεκαετίας του '60 χρησιμοποίησε νέον, εμβάθυνε στα μυστικά του καθιστώντας το κυρίαρχο εκφραστικό της μέσο, όπως ο James Rosenquist, o Robert Watts και ο Dan Flavin» λέει ο κριτικός τέχνης Τάκης Μαυρωτάς, που έζησε κοντά στην καλλιτέχνιδα τα τελευταία 25 χρόνια. «Η γλυπτική πρωταρχικά αλλά και η ζωγραφική και η χαρακτική αποτέλεσαν το πεδίο των ατέρμονων κατακτήσεών της. Πεδίο γόνιμων αναζητήσεων για την προσέγγιση εκείνων των εικόνων οι οποίες μετέδωσαν τη συγκίνηση και την αλήθεια του περιεχομένου τους». Τα τελευταία 10 χρόνια η Χρύσα ζούσε στην Ελλάδα, στο σπίτι της στην Κηφισιά.

Τι ήταν αυτό που θα τη χαρακτήριζε ως άνθρωπο; «Η ευθύτητα και η υπευθυνότητα απέναντι στο έργο της», λέει στο The Toc ο Τάκης Μαυρωτάς. «Δούλεψε και έζησε με πάθος, εργατικότητα και ειλικρίνεια. Ηταν άνθρωπος που αγαπούσε την απομόνωση και δεν έπαυε ποτέ, μέχρι την τελευταία στιγμή, να κάνει σχέδια. ΄Οραμά της ήταν να φτιάξει τις “Πύλες των Αθηνών”, σχέδιο που, δυστυχώς, έμεινε στις μακέτες…»

«Δεν θα υποστηρίξω ότι η ζωή του καλλιτέχνη δεν έχει δυσκολίες. Από τα πρώτα κιόλας βήματά μου αισθάνθηκα ότι η δημοσιότητα και ακόμη περισσότερο η υποστήριξη μιας μεγάλη γκαλερί είναι απαραίτητη για να προχωρήσεις και να επικοινωνήσεις το έργο σου. Μα δεν αποτέλεσε ποτέ αυτοσκοπό μου. Δημιουργώ πάντα με σκοπό την τέχνη και ποτέ πέρα από αυτήν. Πράττω. Σχεδιάζω. Δίνω μορφή στα οράματά μου. Εκφράζομαι μέσα από τα έργα μου. Ζω την κάθε στιγμή, το κάθε στάδιο. Και όταν η περιπέτεια φτάνει στο τέλος της, ετοιμάζομαι για την επόμενη», έχει πει η Χρύσα. Το απέδειξε με τη ζωή και το έργο της.

Mόλις πληροφορήθηκε την είδηση του θανάτου της Χρύσας, ο Υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού, κ. Πάνος Παναγιωτόπουλος, έκανε την ακόλουθη δήλωση:

«Η Χρύσα υπήρξε μια διεθνής καλλιτέχνης, που κέρδισε το σεβασμό και το θαυμασμό του κοινού, των ομοτέχνων της και των κριτικών σε ολόκληρο τον κόσμο. Όμως, δεν έπαψε στιγμή να αισθάνεται και να δημιουργεί ως Ελληνίδα. Πάντρεψε την Ελληνική ταυτότητα με τις διεθνείς επιδράσεις, δημιουργώντας έργο πρωτοποριακό και παράλληλα τόσο εύγλωττο μέσ’ από την προσωπική αιχμή του, ώστε να επιτρέπει στην Κλυταιμνήστρα να αποκαλύπτεται και μέσα από την τεχνοτροπία τού «νέον». Τα θερμά μου συλλυπητήρια στους οικείους της».

Η κηδεία της θα γίνει στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών τη Δευτέρα 24 Δεκεμβρίου στις 12 το μεσημέρι.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr

ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 23 Ιουν 2021 | 15:16

Σταύρος Δογιάκης - Αποκάλυψη: Γιατί αυτοπυροβολήθηκε δύο φορές - Το δεύτερο σημείωμα και η "συγγνώμη"

Αποκλείεται μέχρι στιγμής το ενδεχόμενο της εγκληματικής ενέργειας στην υπόθεση της αυτοκτονίας του Σταύρου Δογιάκη

23 Ιουν 2021 | 12:32

Τα τελευταία λόγια της πριγκίπισσας Νταϊάνα - Ο διασώστης που έσπευσε στον τόπο του δυστυχήματος αποκαλύπτει

Άνθρωποι που βρέθηκαν στον τόπο όπου έλαβε χώρα το δυστύχημα μιλούν για πρώτη φορά μετα από 24 χρόνια για τον τραγικό θάνατο της πριγκίπισσας Νταϊάνα.

ΕΙΧΕ ΠΕΡΑΣΕΙ ΚΟΡΟΝΟΙΟ ΤΟΝ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟ 23 Ιουν 2021 | 11:24

Μυστήριο με θάνατο γιατρού στην Κατερίνη: Πέθανε από ανακοπή μετά τη 2η δόση του εμβολίου της Pfizer

Σύμφωνα με τον πρόεδρο του Ιατρικού Συλλόγου Πιερίας, ο άνδρας είχε λάβει τη δεύτερη δόση του εμβολίου της Pfizer το Σάββατο και το απόγευμα της Κυριακής.

Η ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ 23 Ιουν 2021 | 09:11

Θεσσαλονίκη: Κατηγορείται και για άλλο θάνατο ο γιατρός που χειρούργησε την 14χρονη κόρη του ιερέα

Πέθανε πριν από τέσσερα χρόνια ένας 24χρονος από ιατρικό λάθος. Είχε κάνει την ίδια επέμβαση. Κατηγορείται ο ίδιος γιατρός.

ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ 22 Ιουν 2021 | 14:06

Από σηπτικό σοκ ο θάνατος της 14χρονης κόρης του ιερέα στην Επανομή - Εβαλε γαστρικό δακτύλιο λόγω bullying

Η 14χρονη Γωγώ προσπάθησε να απαλλαγεί από την παχυσαρκία, για την οποία έπεφτε θύμα bullying, και πήρε την απόφαση μαζί με τους γονείς της να προχωρήσει σε χειρουργική επέμβαση.

ΠΙΘΑΝΗ Η ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ 22 Ιουν 2021 | 11:48

Ναύπακτος: Νέα στοιχεία για τον θάνατο πρώην αντιδημάρχου - Εβαλε μουσική στη διαπασών και μαχαιρώθηκε στο στήθος

Η τοπική κοινωνία της Ναυπάκτου είναι συγκλονισμένη από τον θάνατο του πρώην αντιδημάρχου Χρήστου Τσορτού, στον Γαλατά.

ΜΟΛΙΣ 39 ΕΤΩΝ 21 Ιουν 2021 | 17:04

Θρήνος στο χώρο του ποδοσφαίρου: Πέθανε από κορονοϊό ο πρώην παίκτης του Εθνικού Λούκας Περέιρα

Απεβίωσε από επιπλοκές του κορονοϊού ο πρώην παίκτης του Εθνικού Λούκας Περέιρα

ΥΠΕΚΥΨΕ ΣΤΑ ΤΡΑΥΜΑΤΑ ΤΟΥ 19 Ιουν 2021 | 19:03

Τραγωδία στη Θεσσαλονίκη: Κατέληξε ο λιμενεργάτης που καταπλακώθηκε από το κλαρκ - Σε τρεις μήνες έβγαινε στην σύνταξη

Ο 59χρονος, Δημήτρης Θηρίου που καταπλακώθηκε από κλαρκ, θα έβγαινε σε τρεις μήνες στη σύνταξη.

ΦΟΒΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΕΙΜΩΝΑ 19 Ιουν 2021 | 18:36

Βραζιλία: Μια "ανάσα" από τους 500.000 θανάτους από κορονοϊό η χώρα - Μόλις το 11% έχει εμβολιαστεί

Μονάχα το 11% των Βραζιλιάνων έχει πλήρως εμβολιαστεί και οι επιδημιολόγοι προειδοποιούν ότι με τον χειμώνα να καταφθάνει στο νότιο ημισφαίριο, οι θάνατοι θα συνεχίσουν να αυξάνονται.

ΤΙ ΦΟΡΕΣΕ ΣΤΗ ΣΥΝΑΥΛΙΑ 16 Ιουν 2021 | 09:46

Μαρέβα Μητσοτάκη: Με total black σύνολο Zeus + Dione στο Ηρώδειο

Οι ενδυματολογικές επιλογές της Μαρέβας Μητσοτάκη στη συναυλία για τα 30 χρόνια από την ίδρυση του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών.

ΗΤΑΝ ΣΟΒΑΡΟΣ Ο ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΟΣ 15 Ιουν 2021 | 09:54

Νεκρός 52χρονος εργάτης στην Κρήτη - Δυστύχημα κατά τη διάρκεια ψεκασμών

Ενας εργάτης 52 ετών έχασε τη ζωή του στον Αποκόρωνα Κρήτης.

ΣΕ ΗΛΙΚΙΑ 83 ΕΤΩΝ 14 Ιουν 2021 | 12:34

Εφυγε από τη ζωή ο ηθοποιός Νεντ Μπίτι

Ο ηθοποιός του Χόλιγουντ Νεντ Μπίτι, γνωστός από τους ρόλους του στις ταινίες Όταν Ξέσπασε η Βία (Deliverance), Superman και Network, έφυγε σε ηλικία 83 ετών.

Η ΣΥΓΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΝΑΡΤΗΣΗ 14 Ιουν 2021 | 07:52

Συγκινεί ο Στέφανος Τσιτσιπάς: Εχασε τη γιαγιά του 5 λεπτά πριν από τον μεγάλο τελικό - Η εξομολόγησή του

Συγκινεί ο Στέφανος Τσιτσιπάς, ο οποίος σε ανάρτησή του αποκάλυψε πως έφυγε από τη ζωή η αγαπημένη του γιαγιά, λίγο πριν τον μεγάλο τελικό του Roland Garros.