Εγκώμιο των συνόρων του Ρεζί Ντεμπρέ

Δημοσιογράφος, φιλόσοφος, ακαδημαϊκός, συγγραφέας, ο Ντεμπρέ μας κινεί την περιέργεια με μια «ελεγεία» υπέρ των συνόρων.

THETOC TEAM
ΓΡΑΦΕΙ: THETOC TEAM
Εγκώμιο των συνόρων του Ρεζί Ντεμπρέ

Η παγκοσμιοποίηση είναι η εποχή του τέλους, λένε οι «σοφοί» της εποχής μας. Του τέλους των μεγάλων ιδεολογιών, του τέλους της Ιστορίας και φυσικά του τέλους των ορίων, των συνόρων και των παραδοσιακών διαχωριστικών γραμμών που δίχαζαν στον παρελθόν όχι μόνο τον κόσμο αλλά και τον ίδιο μας τον εαυτό. Το όραμα ενός «παγκόσμιου χωριού», ενός κόσμου δίχως σύνορα και δίχως όρια φέρει μαζί του το χρυσό κλειδί για την απελευθέρωση της ανθρωπότητας από τα δεσμά του παρελθόντος, μας λένε.

Απέναντι σε αυτήν την «ιδεολογία του χωρίς σύνορα» ο γάλλος συγγραφέας και πανεπιστημιακός Ρεζίς Ντεπρέ υπερασπίζεται με θέρμη «εκείνο για το οποίο οι άλλοι θρηνούν: τα σύνορα ως εμβόλιο κατά της επιδημίας των τειχών, αντίδοτο στην αδιαφορία και προστασία σε ό,τι ζωντανό».

Πρώην σύντροφος εν όπλοις του Τσε Γκεβάρα στη Βολιβία μετά την Κουβανική Επανάσταση, φίλος του πρώτου μαρξιστή προέδρου της Χιλής Σαλβαντόρ Αλιέντε, σύμβουλος του σοσιαλιστή πρώην προέδρου της Γαλλίας Φρανουά Μιτεράν, δημοσιογράφος, φιλόσοφος, ακαδημαϊκός, συγγραφέας, ο Ντεμπρέ ποτέ δεν «κλείστηκε» στα «σύνορα» μιας χώρας, μιας «θέσης» ή μιας «ενασχόλησης». Συνεπώς μια «ελεγεία» του υπέρ των συνόρων θα πρέπει μάλλον να μας κινήσει την περιέργεια.

Ο Ντεμπρέ υπερασπίζεται πρωτίστως την έννοια του συνόρου ως μια νοητική και ηθική αναγκαιότητα. Τα σύνορα –μας λέει- είναι αυτά που δίνουν νόημα στον κόσμο. «Πως ριζώνεις; Πως βάζεις τάξη στο χάος; Πως διαμορφώνεις έναν τόπο ξεκινώντας από ένα ακαθόριστο χώρο; Χαράσσοντας μια γραμμή. Ξεχωρίζοντας ένα εντός και ένα εκτός», σημειώνει, παραπέμποντας στους ιδρυτικούς θρύλους της ανθρωπότητας που εκκινούν πάντοτε από ένα πρωταρχικό «σχίσιμο», έναν διαχωρισμό που βάζει τέλος στη σύγχυση:

«Και την πρώτη ημέρα, χώρισε ο Θεός το σκότος από το φως...».

Την ίδια στιγμή ωστόσο, περνώντας στο πολιτικό πεδίο, μας υπενθυμίζει πως ένα όριο ή ένα σύνορο διαπερνάται πάντοτε από μια βαθειά αμφισημία. Δεν είναι μόνο αυτό που διαχωρίζει, αλλά ταυτόχρονα και αυτό που φέρνει σε επαφή, αυτό που καλεί το εαυτό να αναμετρηθεί ή να αντιπαρατεθεί με μια ετερότητα. Ο σκοπός ενός συνόρου δεν είναι να «εμποδίζει, αλλά να ρυθμίζει την επικοινωνία ανάμεσα σε ένα εντός και ένα εκτός», γράφει ο Ντεπρέ και προσθέτει: ένα σύνορο άξιο του ονόματός του διαφέρει από ένα τοίχο όσο το δέρμα από ένα στεγανό παραπέτασμα. Η αιχμή εδώ είναι σαφής: Χωρίς σύνορα, χωρίς αυτόν τον μηχανισμό που αναγνωρίζει το διαφορετικό και ρυθμίζει την επικοινωνία μαζί του, τείχη, φράχτες και κλειστά κυκλώματα παρακολούθησης σπεύδουν να υποκαταστήσουν την επαφή με το πρόσωπο του άλλου. Αν το σύνορο είναι το μέσο για τη διαφύλαξη της ιδιαιτερότητας ενός τόπου απέναντι στην ομογενοποίηση της σύγχρονης εποχής, δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση έναν μηχανισμό αποκλεισμού ή εθνικιστικής αναβίωσης, αλλά μια δίοδο επικοινωνίας. Και αντιστρόφως, οι διακηρύξεις περί υπέρβασης των ορίων και των διαχωρισμών επιτελούν ακριβώς το συμβολικό ρόλο της εξαφάνισης της ετερότητας από το πεδίο δράσης του εαυτού, καθώς αποκλείουν την εμπειρία του ορίου, την εμπειρία του να έρχεσαι αντιμέτωπος με την πρόκληση της επικοινωνίας με το διαφορετικό.

Ως παλιός μαρξιστής αλλά και γνώστης της πιο γόνιμης παράδοσης της γαλλικής κριτικής θεωρίας, ο Ντεμπρέ σπεύδει να αποδομήσει αυτό που ονομάζει «ιδεολογία χωρίς σύνορα», αποκαλύπτοντας τις υλικές σχέσεις εξουσίας που την υποβαστάζουν: «Ενώ η δαιμονοποίησης των συνόρων κυριαρχεί παντού, η ανθρωπιστική ιδεολογία του ‘δίχως σύνορα’ διαπρέπει στο ξέπλυμα των δικών της εγκλημάτων», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Εγκώμιο των συνόρων του Ρεζί Ντεμπρέ

Το «Εγκώμιο των Συνόρων» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΕΣΤΙΑ αποτελεί την επεξεργασμένη μορφή μιας διάλεξης του Ντεμπρέ που δόθηκε στην Ιαπωνία τον Μάρτιο του 2010. Και όπως είναι επόμενο, ο γάλλος στοχαστής δεν θα μπορούσε να προβλέψει ούτε το μέγεθος που έλαβε η προσφυγική κρίση στη Μέση Ανατολή πέντε χρόνια μετά, ούτε τη «μουδιασμένη» αντίδραση μιας Ευρώπης που με σύγχυση αναζητά τον προσανατολισμό της.

Θα μπορούσε ωστόσο να διακινδυνεύσει κανείς την υπόθεση πως μια τουλάχιστον από τις εκτιμήσεις του Ντεπρέ δεν απεδείχθη ίσως τόσο ακριβής. «Ο Αιμέ Σεζαίρ», γράφει ο γάλλος συγγραφέας, «εκτιμούσε πως μπορεί κανείς να χαθεί ‘από εγκλωβισμό στην ιδιαιτερότητα και από διάλυση στην οικουμενικότητα’. Από αυτές τις δύο αυτοκτονίες, η δεύτερη είναι σήμερα η πιο δελεαστική και η καλύτερα αμοιβόμενη».

Αν απέναντι στη αμερικανική Δύση η Ευρώπη κινδυνεύει από «διάλυση στην οικουμενικότητα», στην όψη της Ανατολής σπεύδει να αναδιπλωθεί και να «εγκλωβιστεί στην ιδιαιτερότητά της». Μια ματιά στα τείχη και τα συρματοπλέγματα που όλο και πληθαίνουν προς Ανατολάς αρκεί για να δούμε πως αυτοκτονία της Ευρώπης ήταν και είναι... διπλή.


Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr

ΝΕΕΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΙΣ 07 Σεπ 2020 | 13:23

Μάικλ Κοέν: Ο πρώην δικηγόρος του "ξεγυμνώνει" τον Τραμπ: Απατεώνας, ψεύτης, ρατσιστής, εκβιαστής και ψεύτης

Παράνομες συναλλαγές, εκβιασμοί, σχέσεις με Ρώσους και κολ γκερλς ανάμεσα στα "μυστικά" του Προέδρου Τραμπ.

ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑ ΤΟΥ 18 Σεπ 2020 | 13:56

Σοκ: Πέθανε ο γνωστός ηθοποιός Πάνος Ρεντούμης - Τον βρήκε νεκρό η σύζυγός του

Έφυγε ξαφνικά από τη ζωή ο γνωστός ηθοποιός Πάνος Ρεντούμης.

ΟΣΑ ΕΙΠΕ Ο ΝΟΡΒΗΓΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ 18 Σεπ 2020 | 10:55

Νέσμπο: Θα μπορούσα αντί για αστυνομικά μυθιστορήματα, να παίζω μπάλα και να βάζω πολλά γκολ

Ο συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων, Γιου Νέσμπο, συνομίλησε για το πρόσφατο βιβλίο του "Το βασίλειο", με τον Θοδωρή Κουτσογιαννόπουλο.

ΠΗΡΕ ΤΗΝ ΙΘΑΓΕΝΕΙΑ 17 Σεπ 2020 | 15:27

Ορκίστηκε Ελληνίδα η συγγραφέας Βικτόρια Χίσλοπ- Η συνάντηση με τον Μητσοτάκη [εικόνες]

Και επίσημα Ελληνίδα πολίτης είναι από σήμερα η πολυβραβευμένη Βρετανίδα συγγραφέας, Βικτόρια Χίσλοπ.

ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 17 Σεπ 2020 | 13:50

Η "Θαλασσινή ηχώ" της Ζάννας Αρτέμη στην αίθουσα τέχνης Artshot-Sophia Gaitani

Η αίθουσα τέχνης Artshot – Sophia Gaitani παρουσιάζει την ατομική της έκθεση από την Παρασκευή 18 Σεπτεμβρίου έως το Σάββατο 10 Οκτωβρίου 2020, με τίτλο "Θαλασσινή ηχώ".

ΟΤΑΝ ΟΙ ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΕΝΩΝΟΝΤΑΙ 15 Σεπ 2020 | 23:50

Athens Open Art: Έκθεση στο Θησείο με καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο

Το Art Number 23 προσφέρει τα εκθέματά του σε έναν πολύ όμορφο χώρο στο Θησείο

ΑΠΟ ΤΟΝ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟ 15 Σεπ 2020 | 08:52

"Αρχαιολατρεία και Φιλελληνισμός", μια μοναδική συλλογή στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης

Το Μέγαρο Σταθάτου, ένα εμβληματικό δείγμα του ελληνικού αρχιτεκτονικού Νεοκλασικισμού, θα μεταμορφωθεί σε εσωτερικό μιας μεγαλοαστικής ευρωπαϊκής κατοικίας του 19ου αιώνα.

ΠΙΣΩ ΣΤΑ ΣΤΟΥΝΤΙΟ ΓΙΑ ΓΥΡΙΣΜΑΤΑ 14 Σεπ 2020 | 10:33

Τομ Χανκς: Επιστροφή στην Αυστραλία για την ταινία του Έλβις Πρίσλεϊ - Χωρίς τη Ρίτα Γουίλσον

Ο Τομ Χανκς και η Ρίτα Γουίλσον είχαν νοσήσει από κορονοϊό στα γυρίσματα της ταινίας για τη ζωή του Έλβις Πρίσλεϊ.

ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΑ 95 ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΘΕΤΗ 13 Σεπ 2020 | 17:45

"Ο Γαλαξίας του Μίκη Θεοδωράκη" θα εγκαινιαστεί στις 5 Νοεμβρίου στο Μέγαρο Μουσικής

Η έκθεση χρηματοδοτήθηκε με 120.000 από το ΥΠΠΟΑ, ενώ την διοργάνωση ανέλαβε ο "Σύλλογος Φίλων της Μουσικής".

ΤΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΑ ΒΡΑΒΕΙΑ ΤΟΥ ΦΕΣΤΙΒΑΛ 13 Σεπ 2020 | 12:08

77η Mostra: Ο Χρυσός Λέοντας στην αμερικανική ταινία "Nomadland" της Κλόε Ζάο

Η 38χρονη Ζάο είναι η πρώτη γυναίκα που λαμβάνει αυτό το βραβείο τα τελευταία 10 χρόνια.

12 Σεπ 2020 | 13:57

Μονή Τιμίου Σταυρού Δολιανών: Ανακαλύψτε το Μοναστήρι με τους 13 τρούλους [εικόνες]

Είναι χτισμένο σε μια ράχη σε υψόμετρο 1.150 μέτρα, κρυμμένο μέσα στο ελατόδασος.

ΕΝΑ ΘΗΣΑΥΡΟΦΥΛΑΚΙΟ ΜΝΗΜΗΣ 11 Σεπ 2020 | 10:28

Η Αθήνα αποκτά ένα δικό κέντρο μνήμης και μελέτης της ιστορίας της

86 χρόνια από την επίσημη ανακήρυξή της ως πρωτεύουσας της Ελλάδας.

ΣΤΟΝ ΚΗΠΟ ΤΟΥ ΜΕΓΑΡΟΥ 10 Σεπ 2020 | 14:55

Λαυρέντης Μαχαιρίτσας: Συγκίνηση στη συναυλία για τον ένα χρόνο από τον θάνατό του - Τα δάκρυα της κόρης του [εικόνες]

Σε κλίμα συγκίνησης πραγματοποιήθηκε το βράδυ της Τετάρτης, η συναυλία στη μνήμη του Λαυρέντη Μαχαιρίτσα, έναν χρόνο μετά τον θάνατό του.