Ένας αιώνας συμπληρώνεται από τη γέννηση του Φιντέλ Κάστρο, του ηγέτη που σημάδεψε την πορεία της Κούβας και αποτέλεσε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες αλλά και αμφιλεγόμενες προσωπικότητες της σύγχρονης ιστορίας.
Ειδικότερα, στις 13 Αυγούστου 2026 συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη γέννηση του Φιντέλ Κάστρο, μια επέτειος που επαναφέρει στο προσκήνιο τη ζωή, τη δράση και την πολιτική παρακαταθήκη ενός ανθρώπου που κυβέρνησε τη χώρα του για σχεδόν πέντε δεκαετίες.
Με αφορμή του ενός αιώνα από τη γέννησή του, οι εκδόσεις "Σύγχρονη Εποχή" τιμούν τη μνήμη του με την έκδοση του βιβλίου "Σοσιαλισμός ή Θάνατος", μέσα από το οποίο παρουσιάζονται ομιλίες, απόψεις και βασικές ιδέες που διαμόρφωσαν τη σκέψη και την πολιτική του πορεία.
Η έκδοση επιχειρεί να φωτίσει το όραμά του, τους αγώνες και τη δράση του, αναδεικνύοντας τη θέση που κατέλαβε ο Φιντέλ Κάστρο στην ιστορική διαδρομή του 20ού αιώνα.
Ένας ηγέτης που για άλλους υπήρξε σύμβολο επανάστασης και αντίστασης, ενώ για άλλους αποτέλεσε μορφή έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης, αφήνοντας πίσω του μια κληρονομιά που συνεχίζει να προκαλεί συζητήσεις μέχρι σήμερα.
Διαβάστε το κείμενο της Εύας Νικολαϊδου που αποτελεί και πρόλογο του βιβλίου για τον Φιντέλ Κάστρο
"Όποιος δεν ζήσει από κοντά την 26η Ιουλίου στην Κούβα, τη μεγάλη επέτειο της επανάστασης, δεν μπορεί να καταλάβει το μέγεθος και τη μεγαλοπρέπεια των εκδηλώσεων. Είναι η επέτειος από την επίθεση στο οχυρό της Μονκάδα, όταν 150 άντρες, όχι άρτια οπλισμένοι, με επικεφαλής τον Φιντέλ και τον αδελφό του Ραούλ, προσπάθησαν να χτυπήσουν τη φρουρά του δικτάτορα Μπατίστα.
Ο Κάστρο τότε συνελήφθη και πολλοί σύντροφοί του σκοτώθηκαν. Κάθε χρόνο ο Φιντέλ μιλάει με την ευκαιρία αυτής της επετείου, σε διαφορετικές πόλεις της Κούβας. Εκείνη τη χρονιά επέλεξε το Καμαγουέι, που βρίσκεται ανάμεσα στον Ατλαντικό Ωκεανό και την Καραϊβική. Η απόσταση από την Αβάνα είναι μία ώρα αεροπορικώς και οκτώ ώρες οδικώς.
Αποφασίσαμε να κάνουμε τη διαδρομή με αυτοκίνητο για να γνωρίσουμε μερικές πόλεις και χωριά της Κούβας. Πρώτος σταθμός μας η προϊστορία, το χωριό Γκουαμά. Ο δρόμος που οδηγεί στο χωριό είναι ο ίδιος με αυτόν που χαράχτηκε και κατασκευάστηκε μέσα στους βάλτους για να προλάβουν την εισβολή στον Κόλπο των Χοίρων.
Δεξιά κι αριστερά είναι σπαρμένα μνήματα αγωνιστών. Όλος αυτός ο βάλτος έγινε τουριστική επιχείρηση. Μέσα σε μια τεράστια έκταση εκτρέφουν κροκόδειλους, ενώ απέναντι βρίσκεται το νησάκι όπου έφθασαν οι πρώτοι ιθαγενείς στην Κούβα.
Φθάσαμε στη συνέχεια στο Σιενφουέγκος, στην παλιά πόλη του δικτάτορα Μπατίστα, και στο Τρινιντάντ, που την ίδια ημέρα ανακηρύχθηκε από την UNESCO πολιτιστική κληρονομιά της ανθρωπότητας. Τελευταίος μας σταθμός ήταν το Καμαγουέι. Όλη η πόλη ήταν σημαιοστολισμένη. Από παντού ακούγονταν τραγούδια και εμβατήρια. Εκατόν πενήντα χιλιάδες κάτοικοι του Καμαγουέι είχαν καταλάβει από νωρίς την κεντρική πλατεία για να ακούσουν τον Φιντέλ.
Η είσοδος στον χώρο της πλατείας ήταν ιδιαίτερα αυστηρή. Όλοι έπρεπε να κρατούν την πρόσκλησή τους και να κατευθύνονται στις θέσεις τους. Είναι γνωστό ότι ο Κάστρο μπορούσε να μιλάει πέντε έως επτά ώρες ασταμάτητα χωρίς να διαβάζει. Και αν δεν έβρισκες κάθισμα, έπρεπε να σταθείς όρθιος. Φανταστείτε αυτό να συμβαίνει μέσα στη βροχή, χωρίς ομπρέλα.
Αυτό συνέβη εκείνη τη χρονιά. Ο Φιντέλ μιλούσε για τρεις ώρες, ενώ η βροχή δεν σταμάτησε ούτε στιγμή. Δεν βρισκόταν σε κάποιο προστατευμένο χώρο. Ντυμένος με τη στολή του γκεριγιέρο, στεκόταν απέναντι από το πλήθος, αδιάφορος για τις βροντές και τις αστραπές.
Μερικοί που δεν ήταν συνηθισμένοι να βρέχονται έτρεχαν κάτω από υπόστεγα, ενώ οι περισσότεροι φορούσαν τα ψάθινα καπέλα τους, τα οποία από το μούλιασμα άλλαζαν σχήμα. Παρά τις δυσκολίες, ο ενθουσιασμός του κόσμου παρέμενε έντονος. Ο παλμός, τα συνθήματα και τα χειροκροτήματα κυριαρχούσαν στην πλατεία.
Η εφημερίδα "Granma" αφιέρωνε εκείνες τις ημέρες άρθρα στο έργο της επανάστασης, ρεπορτάζ για τον Φιντέλ και βιογραφικά αφιερώματα. Λίγο πριν ξεκινήσει την ομιλία του, διάβασα την εξήγηση του Φιντέλ για το πώς έγινε κομμουνιστής, σε μια συνέντευξή του:
"Ήμουν γιος ενός γαιοκτήμονα – αυτός είναι ένας λόγος για να είμαι αντιδραστικός. Ζούσα στην Κούβα, όπου όλες οι ταινίες, οι εκδόσεις και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης ήταν Made in USA, ένας ακόμη λόγος για να είμαι αντιδραστικός. Έτσι εκείνος ο γιος του γαιοκτήμονα, που είχε μορφωθεί σε αστικά σχολεία και σύμφωνα με την αμερικανική προπαγάνδα, άρχισε να σκέφτεται ότι κάτι έφταιγε σε αυτό το σύστημα. Λοιπόν, μια μέρα έπεσε στα χέρια μου ένα αντίγραφο του Κομμουνιστικού Μανιφέστου. Διάβασα μερικά πράγματα που δεν ξέχασα ποτέ. Τι φράσεις. Τι αλήθειες! Και βλέπαμε εκείνα τα πράγματα κάθε μέρα".
Το "Μήνυμα στους Κουβανούς", με το οποίο ο Φιντέλ Κάστρο ανακοίνωσε στους συμπατριώτες του ότι, λόγω της κατάστασης της υγείας του, αποχωρεί οριστικά από όλες τις θέσεις που κατείχε, γράφτηκε στις 18 Φεβρουαρίου 2008 και αποτελεί ένα ακόμη κείμενο στο πλαίσιο των "Σκέψεων του Φιντέλ Κάστρο", που δημοσίευε όποτε το θεωρούσε αναγκαίο.
Το μήνυμα δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα "Granma", όργανο της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚ Κούβας, στις 19 Φεβρουαρίου 2008.
"Αγαπητοί συμπατριώτες, Σας υποσχέθηκα την προηγούμενη Παρασκευή, 15 Φεβρουαρίου, ότι στις επόμενες σκέψεις μου θα έθιγα ένα ενδιαφέρον θέμα για πολλούς συμπατριώτες. Αυτή η σκέψη παίρνει αυτή τη φορά μορφή μηνύματος.
Ήρθε η στιγμή για τις υποψηφιότητες και την εκλογή του Συμβουλίου του Κράτους, του Προέδρου του, των Αντιπροέδρων και του Γραμματέα του. Εκτέλεσα το τιμημένο καθήκον του Προέδρου για πολλά χρόνια. Στις 15 Φεβρουαρίου του 1976 ψηφίστηκε το Σοσιαλιστικό Σύνταγμα με ελεύθερη, άμεση και μυστική ψηφοφορία από πάνω από το 95% των πολιτών με δικαίωμα ψήφου.
Πάντα διέθετα τις αναγκαίες προϋποθέσεις για να φέρω σε πέρας το έργο της Επανάστασης με την υποστήριξη της συντριπτικής πλειοψηφίας του λαού.
Γνωρίζοντας την κρίσιμη κατάσταση της υγείας μου, πολλοί στο εξωτερικό πίστευαν ότι η προσωρινή παραίτησή μου από τα καθήκοντα του Προέδρου του Συμβουλίου του Κράτους στις 31 Ιουλίου 2006 ήταν οριστική. Η επιθυμία μου ήταν πάντα να εκπληρώνω το χρέος μου μέχρι την τελευταία μου ανάσα. Αυτό μπορώ να προσφέρω".