Φόβοι για την Αμφίπολη: Υποστύλωση, μέτρα και κίνδυνοι

«Εάν η ομάδα αποτελούνταν από Πέτρο Θέμελη, Κορρέ, Ζάμπα, Μονοκρούσο δεν θα ανησυχούσα. Θα έλεγα ότι ένα μνημείο πρώτης γραμμής έχει μία αντιμετώπιση πρώτης γραμμής»

Φόβοι για την Αμφίπολη: Υποστύλωση, μέτρα και κίνδυνοι

«Το μνημείο δεν κινδυνεύει, όπως δεν κινδύνευσε τόσους αιώνες. Αλλά θα ήθελα να μάθω τι μέτρα παίρνουν για να μην κινδυνεύσει περαιτέρω. Πιστεύω ότι η επιστημονική κοινότητα θα ήθελε να ξέρει, ώστε να είμαστε σίγουροι ότι ένα τόσο σπουδαίο μνημείο αντιμετωπίζεται με τον αντίστοιχο τρόπο».

Ο Αθανάσιος Νακάσης, αρχιτέκτων, τέως προϊστάμενος της Διεύθυνσης Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων του υπουργείου Πολιτισμού μιλά στο TheTOC.gr για την ανασκαφή στην Αμφίπολη

Ο Αθανάσιος Νακάσης, αρχιτέκτων, τέως προϊστάμενος της Διεύθυνσης Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων του υπουργείου Πολιτισμού μιλά στο TheTOC.gr για την ανασκαφή στην Αμφίπολη.

Στις ερωτήσεις για την πλήρη είσοδο στον τέταρτο χώρο, καθώς σύμφωνα με εκτιμήσεις γεωτεχνικών η πορεία προς το κέντρο του Τύμβου Καστά σημαίνει μεγαλύτερα φορτία, ο Αθανάσιος Νακάσης απαντά με ερωτήσεις.

Ποια τα μέτρα υποστύλωσης; Με ποιες ανασκαφικές μεθόδους συνεχίζουν; Σκάβουν με στρωματογραφία; Ο κ. Νακάσης σημειώνει ότι δεν πρόκειται για ερωτήσεις που θα έπρεπε να απευθύνονται σε ειδικούς: «Δεν είναι και τόσο ανόητο το ευρύ κοινό. Προσωπικά, σε όσους έχω εξηγήσει, κατάλαβαν….»

Συνεργάτης στο παρελθόν επί δεκαπέντε χρόνια του Πέτρου Θέμελη -τα δέκα από αυτά στην Αρχαία Μεσσήνη- ο Αθανάσιος Νακάσης εργάζεται σε τρία διαφορετικά «πεδία»: Με τον καθηγητή Παναγιώτη Φάκλαρη στην ανασκαφή της οχύρωσης της Βεργίνας, με τον καθηγητή Λευτέρη Πλάτωνα στην ανασκαφή της Ζάκρου και με την Καλλιόπη Πρέκα στη Γιτάνη Θεσπρωτίας.

Πώς έγινε η αποχωμάτωση;

«Οταν έχουμε μία καμαροσκέπαστη κατασκευή με θολίτες, όπως στην προκειμένη περίπτωση, οι θολίτες μένουν στη θέση τους ακριβώς λόγω του συσσωρευμένου όγκου των χωμάτων. Ο κεντρικός θολίτης δίνει το βάρος του στους δύο διπλανούς και τα βάρη αυτά μεταφέρονται μέχρι τη γένεση της καμάρας, εκεί όπου ξεκινά το καμπύλο τμήμα, με αποτέλεσμα να έχουμε μία συνιστώσα προς το έδαφος, που την παίρνει υποτίθεται το θεμέλιο, εφόσον είναι καλή, και μία προς τα έξω. Εάν τα χώματα αφαιρεθούν στη γένεση της καμάρας ή, έστω και σε τμήματα που είναι κοντά στη γένεση, αυτό μπορεί να προκαλέσει σημαντικό πρόβλημα στον τάφο και να πέσει. Δεν ξέρω τι προβλήματα έχει ενδεχομένως το μνημείο. Αλλά η αποχωμάτωση δεν είναι σίγουρο ότι θα βοηθήσει το μνημείο. Το μνημείο τόσα χρόνια δεν έπεφτε. Δεν λέω ότι θα πέσει τώρα, τον τελευταίο μήνα…»

Δεν ξέρουμε τι υποστύλωση έχει γίνει

«Δεν ξέρουμε ποια είναι τα μέτρα της υποστύλωσης που παίρνουν. Αυτό που με ανησυχεί περισσότερο -γι αυτό θα ήθελα να μιλήσει ο Κώστας Ζάμπας ή ένας άλλος έγκριτος περί τα μνημεία πολιτικός μηχανικός, είναι το εξής: Όταν παίρνουμε μέτρα υποστύλωσης βάζουμε στοιχεία άκαμπτα. Τα οποία ακουμπάνε το μνημείο ή το περιμένουν να ακουμπήσει πάνω. Εάν αυτά τα άκαμπτα στοιχεία είναι κατακόρυφα και πολύ περισσότερο, εάν είναι οριζόντια, σε περίπτωση σεισμικής καταπόνησης δρουν σαν σφυριά. Όπως ο κριός. Και μπορεί το ίδιο το υποστύλωμα να γκρεμίσει το μνημείο. Θεωρητικά, εάν θέλεις να κάνεις τέτοιου είδους κατασκευές λαμβάνοντας υπόψη σεισμικές καταπονήσεις ή καθιζήσεις, πρέπει να βρεις τρόπο ώστε σε περίπτωση ανάγκης, η κατασκευή να είναι σε θέση να απορροφήσει τη δόνηση. Κι αυτό γίνεται μόνο σε σοβαρές αντισεισμικές μελέτες, όπως π.χ. τα εφέδρανα στο Μουσείο Ακρόπολης, ή αυτά που τοποθετήθηκαν τώρα στη Σαντορίνη».

«Εφέδρανα», όπως στο Μουσείο Ακρόπολης

«Τι είναι τα εφέδρανα; Τα υποστυλώματα δεν ακουμπούν, για να το πω απλά, πάνω στη γη, αλλά σε ένα σύστημα που μπορεί να απορροφήσει κραδασμούς. Το ίδιο σύστημα εφαρμόζεται σε αγάλματα (όχι ακριβώς το ίδιο, αντίστοιχα συστήματα), ούτως ώστε σε περίπτωση σεισμών να μην πέσει το άγαλμα κάτω και καταστραφεί, αλλά η βάση του να έχει τη δυνατότητα απορρόφησης του σεισμικού κύματος.

Αυτό που αναρωτιέμαι είναι, τα μέτρα που παίρνουν έχουν μελετηθεί κατά τέτοιον τρόπο ώστε να λαμβάνουν υπόψη έναν σεισμό; Μάλλον, όχι. Αυτό που θα με καθησύχαζε θα ήταν να ανακοινωθεί στην επιστημονική κοινότητα ακριβώς ποια μέτρα πήραν και να δούμε κατά πόσο είναι τα κατάλληλα».

Πού είναι οι κορυφαίοι Κορρές, Ζάμπας, Μονοκρούσος;

«Διότι ο πολιτικός μηχανικός που παίρνει τις αποφάσεις εκεί, δεν έχει την εμπειρία π.χ. του Κώστα Ζάμπα (σ.σ. υπεύθυνος αποκατάστασης του Ερεχθείου), ή του Διονύση Μονοκρούσου (σ.σ. αναστηλωτής του Ηρωδείου) οι οποίοι έχουν στερεώσει πάνω από χίλια μνημεία ο καθένας.

«Εάν κάνουμε μία τομή εξωτερικά του τάφου, στην τάφρο θεμελίωσης, μπορούμε από τα όστρακα που θα βρούμε να προσεγγίσουμε με ακρίβεια δύο ετών τον χρόνο κατασκευής του μνημείου. Η Κατερίνα Περιστέρη λέει ότι είναι του 4ου αι. π.Χ. Από πού το ξέρει;»

Ή, για να αναφερθώ στον αρχιτέκτονα, την εμπειρία του Μανόλη Κορρέ (σ.σ. καθηγητή του Ε.Μ.Π., αναστηλωτή της Ακρόπολης) που είναι ο καλύτερος μας -καλύτερος στο είδος του όχι μόνο στην Ελλάδα, στον κόσμο.

Εάν η ομάδα αποτελούνταν από Πέτρο Θέμελη, Κορρέ, Ζάμπα, Μονοκρούσο δεν θα ανησυχούσα. Θα έλεγα ότι, ένα μνημείο πρώτης γραμμής έχει μία αντιμετώπιση πρώτης γραμμής. Η ομάδα που κάνει ανασκαφή μπορεί να παίρνει τα καταλληλότερα μέτρα. Η κριτική είναι στο τι κάνουν και τι δεν κάνουν. Πέρα από το εάν ξέρουν ή όχι να τα κάνουν.

Για παράδειγμα, όταν αφαιρούμε χώμα από ευαίσθητα υλικά, όπως είναι τα χρώματα και μάλιστα, οργανικά υλικά, πρέπει να αφήνουμε μία ποσότητα χώματος για να μπορέσει το οργανικό υλικό να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες αερισμού, φωτισμού, ηλιασμού. Αυτό δεν έγινε στην Αμφίπολη. Είναι πολύ σημαντικό για το πώς θα συμπεριφερθούν αυτά τα υλικά αργότερα, στην τακτική συντήρηση.

Αν γκρεμιστεί η Αθήνα σήμερα

«Η αρχαιολογία κάνει σήμερα ανασκαφή με βάση τη λεγόμενη ιστορική στρωματογραφία. Εάν γκρεμιστεί η Αθήνα θα δημιουργηθεί ένα στρώμα. Ο,τι είναι μέσα σε αυτό το στρώμα είναι της ίδιας περιόδου. Η νέα Αθήνα θα είναι από πάνω. Εχετε παρατηρήσει ότι τα παλιά εκκλησάκια της Αθήνας είναι χτισμένα χαμηλότερα. Αυτό σημαίνει ότι, αυτό ήταν το επίπεδο της πόλης την εποχή που χτίστηκαν…»

Κατώτερο στρώμα: Ο χρόνος της τυμβωρυχίας

«Τι σχέση έχει αυτό με την Αμφίπολη; Όταν τελείωσαν οι παλαιότερες ταφές του Τύμβου, το σημείο μπαζώθηκε, γέμισε χώματα. Και μάλιστα, διαβαθμισμένα – όχι ό,τι βρω στο δρόμο, αλλά με άμμο ποταμίσια. Όταν λοιπόν, γέμισαν τον τάφο με χώματα, οι τυμβωρύχοι της αρχαιότητας, αφαίρεσαν μία ποσότητα χωμάτων προκειμένου να εισέλθουν. Τόσο όσο χρειάζεται για να συρθεί ένας άνθρωπος και να μπει μέσα. Αργότερα, με βροχές, πλημμύρες, λάσπες, αυτό το κενό ξαναγέμισε. Γεγονός που δεν συνέβη άπαξ, αλλά με δύο, τρεις, τέσσερις πλημμύρες. Αρα, δημιουργήθηκαν δύο, τρία, τέσσερα στρώματα. Το κατώτερο από αυτά τα στρώματα είναι το στρώμα που συμπίπτει με την εποχή της τυμβωρυχίας.

Από τις ανακοινώσεις δεν φαίνεται να παρακολουθούν τα στρώματα, με αποτέλεσμα, τα ευρήματα των διαφόρων στρωμάτων να μην έχουν διακριθεί. Επομένως, δεν γίνεται και αρχαιολογικά σωστά αυτή η ανασκαφή. Κάνουν απλά μία αποχωμάτωση για να μπουν μέσα…»

Χρονολόγηση

«Εάν κάνουμε μία τομή εξωτερικά του τάφου, στην τάφρο θεμελίωσης, μπορούμε από τα όστρακα που θα βρούμε να προσεγγίσουμε με ακρίβεια δύο ετών τον χρόνο κατασκευής του μνημείου. Η Κατερίνα Περιστέρη λέει ότι είναι του 4ου αι. π.Χ. Από πού το ξέρει; Εχει βρει κάτι;

Εάν μέσα στον τάφο βρεθεί ένα αγγείο το οποίο είναι του 6ου π.Χ. αιώνα μπορεί αυτό να μου το έδωσε ο προπάππους μου κλπ. κλπ Και να το άφησα μέσα. Η χρονολόγηση δεν προκύπτει τόσο από την κεραμική που βρίσκεται μέσα στον τάφο όσο από την κεραμική που βρίσκεται στην τάφρο θεμελίωσης, στο μπάζωμα. Βεβαίως, οποιοδήποτε αγγείο βρεθεί δημιουργεί ένα terminus ante quem, ένα όριο που δεν μπορεί να ξεπεραστεί. Εάν βρω μέσα ένα όστρακο του 2ου αιώνα π.Χ. δεν μπορεί ο τάφος να είναι πιο παλιός…»

Κινδυνεύει το μνημείο;

«Δεν νομίζω ότι κινδυνεύει τώρα, όπως δεν κινδύνευσε τόσους αιώνες. Αλλά θα ήθελα να μάθω τι ακριβώς μέτρα παίρνουν για να μην κινδυνεύσει περαιτέρω. Πιστεύω ότι η επιστημονική κοινότητα θα ήθελε να ξέρει, ούτως ώστε να είμαστε σίγουροι ότι ένα τόσο σπουδαίο μνημείο αντιμετωπίζεται με τον αντίστοιχο τρόπο…»

Μία φορά γίνεται η ανασκαφή

«Η ανασκαφική είναι μία καταστροφική διαδικασία. Και ο μόνος λόγος που δικαιολογεί αυτή την καταστροφή είναι οι γνώσεις που πρόκειται να αποκτήσουμε στη διάρκεια της επιχείρησης. Γιατί το φαινόμενο της ανασκαφής είναι ένα, μοναδικό και δεν επαναλαμβάνεται. Ο,τι πληροφορία χάνεται στη διάρκεια της ανασκαφής, χάνεται για πάντα. Δηλαδή, εάν δεν σκάβεται στρωματογραφικά ο τύμβος, οι πληροφορίες χάνονται».

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr

ΔΥΟ ΣΠΟΥΔΑΙΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 18 Ιαν 2022 | 10:25

Εικόνα άλλης εποχής: Ο Αλέκος Φασιανός με τον Γιάννη Τσαρούχη στο Παρίσι των '80s - Σπάνιο κλικ

Ο Αλέκος Φασιανός και ο Γιάννης Τσαρούχης στο Παρίσι τη δεκαετία του '80. Οι δυο μεγάλοι ζωγράφοι είχαν πρωτοσυναντηθεί στην πόλη του φωτός την δεκαετία του '60 και εκεί ξεκίνησε η μεγάλη τους φιλία.

ΗΜΕΡΑ ΤΕΡΑΣΤΙΟΥ ΠΕΝΘΟΥΣ 17 Ιαν 2022 | 19:53

Αλέκος Φασιανός: "Ο Αλέκος δεν είναι ύλη, είναι πνεύμα - Hθελε πάντα να δίνει τη χαρά", λέει η σύζυγός του

Η Μαρίζα Φασιανού μίλησε για τον άνθρωπο Φασιανό που "αγαπούσε τη ζωή, τον άνθρωπο και το χιούμορ".

ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΡΑΚΤΟΡΕΙΟ 17 Ιαν 2022 | 19:17

Κώστας Γαβράς: Το συγκινητικό αντίο στον Αλέκο Φασιανό - "Θα ξαναϊδωθούμε σύντομα"

Ο Κώστας Γαβράς απέτισε φόρο τιμής στον φίλο του Αλέκο Φασιανό, με τον οποίο του άρεσε να τρώει αχινούς σε μια παρθένα παραλία της Ελλάδας.

ΕΝΑΣ ΣΠΟΥΔΑΙΟΣ ΚΩΜΙΚΟΣ 17 Ιαν 2022 | 09:32

Βασίλης Τσιβιλίκας: Ο πληθωρικός κωμικός που πίστευε ότι το γέλιο είναι υγεία - Γεννήθηκε σαν σήμερα

Ο Βασίλης Τσιβιλίκας άφησε την τελευταία του πνοή σε ηλικία 70 ετών, το 2012, σε ένα ασθενοφόρο στον δρόμο για το Σισμανόγλειο, μετά από έντονη καρδιακή ενόχληση.

17 Ιαν 2022 | 09:30

Το νέο ντοκιμαντέρ του οίκου Dior που διαφημίζει τη χώρα μας με τον καλύτερο τρόπο

Η δημιουργός του ντοκιμαντέρ The Greek Bar Jacket με τα παρασκήνια από τη δημιουργία της συλλογής Dior Cruise 2022 που παρουσιάστηκε στην Αθήνα, μιλά για την εμπειρία της.

ΘΛΙΨΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΩΛΕΙΑ ΤΟΥ 17 Ιαν 2022 | 07:35

Αλέκος Φασιανός (1935-2022): Η πορεία του σπουδαίου ζωγράφου που έκανε την καθημερινότητα τέχνη [εικόνες]

Θλίψη για την απώλεια του Αλέκου Φασιανού, που έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 87 ετών.

ΣΕ ΗΛΙΚΙΑ 87 ΕΤΩΝ 16 Ιαν 2022 | 21:12

Πέθανε ο Αλέκος Φασιανός - Ο εμβληματικός ζωγράφος που σφράγισε μια εποχή [εικόνες - βίντεο]

Ο Αλέκος Φασιανός άφησε την τελευταία του πνοή σπίτι του, έχοντας στο πλευρό του τη σύζυγό του Μαρίζα και τα δύο τους παιδιά.

ΚΑΛΤ ΤΑΙΝΙΑ 14 Ιαν 2022 | 19:52

Πέθανε ο διάσημος Γάλλος σκηνοθέτης Ζαν Ζακ Μπενέξ - Ο δημιουργός της "Μπέτυ Μπλου"

Ο σκηνοθέτης άφησε την τελευταία του πνοή στο σπίτι του στο Παρίσι την Πέμπτη, μετά από μακρά ασθένεια.

ΑΠΟ ΚΑΡΚΙΝΟ 13 Ιαν 2022 | 16:51

Πέθανε σε ηλικία 78 ετών η θρυλική τραγουδίστρια των Ronettes, Ρόνι Σπέκτορ

Η Ρόνι Σπέκτορ έγινε γνωστή στις αρχές της δεκαετίας του '60

ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΚΟΓΙΑΝΝΗΣ 13 Ιαν 2022 | 14:12

Ο Σωτήρης Τσαφούλιας σκηνοθετεί για το θέατρο μαζί με τον Δαδακαρίδη - Τι ετοιμάζουν με τον Γιάννη Μπέζο

Ο Γιάννης Μπέζος και ο Πυγμαλίων Δαδακαρίδης πρωταγωνιστούν στις "Αινιγματικές Παραλλαγές". Ο Σωτήρης Τσαφούλιας συναντάει σκηνοθετικά τον Δαδακαρίδη.

ΠΕΘΑΝΕ ΤΟ 2018 13 Ιαν 2022 | 11:05

O Tζίμης Πανούσης μέσα από τα λόγια και τις κορυφαίες ατάκες του - "Εφυγε" σαν σήμερα πριν από 4 χρόνια

Ποιος ήταν ο Τζίμης Πανούσης πίσω από το καυστικό, προκλητικό, αντισυστημικό του προφίλ.

ΠΕΘΑΝΕ ΤΟ '92 12 Ιαν 2022 | 23:06

Τζένη Καρέζη: Γεννήθηκε σαν σήμερα πριν 90 χρόνια - Το βίντεο της Finos Film

Η Τζένη Καρέζη υπήρξε μία από τις μεγαλύτερες ηθοποιούς του κινηματογράφου και του θεάτρου.

ΤΟ ΚΥΡΙΟ ΑΡΘΡΟ ΤΟΥΣ 12 Ιαν 2022 | 11:13

Ηχηρή παρέμβαση των Times υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα: Γιατί άλλαξαν στάση μετά από 50 χρόνια

Ξεκάθαρη θέση υπέρ της επιστροφής των Γλυπτων του Παρθενώνα στην Ελλάδα παίρνουν οι Times του Λονδίνου στο κύριο άρθρο τους.