Γιαβρί μου, τζιέρι μου: Ένας Ρωμιός θυμάται...

Διαβάζεται ένα Λεξικό; Αυτό διαβάζεται και είναι απολαυστικό. Ο Νίκος Ζαχαριάδης στο TheTOC για το εξαιρετικό Λεξικό του Κωνσταντινουπολίτικου Γλωσσικού Ιδιώματος.

Γιαβρί μου, τζιέρι μου: Ένας Ρωμιός θυμάται...

- γιαβρί μου ! * γιαβρί (το) [<τουρκ.Yavru} νεογνό,μωρό,μικρούλι/ γιαβρούμ τρυφερή προσφώνηση, μωρό μου! μικρό μου, αγαπούλα μου!

- κουζούμ ! * [<τουρκ.kuzu-=αρνάκι] τρυφερή προφώνηση, μωρό μου! ψυχή μου αγάπη μου!

- σαλόζης (ο) - α (η) * [<τουρκ. saloz] σαχλός, χαζοβιόλης, ανισόρροπος

- σαψάλης (ο)-α (η) * [<τουρκ.sapsal] ατημέλητος,αφρόντιστος,αποβλακωμένος

- σερσερής (ο) -ου (η) * [<τουρκ serseri] αλήτης, ρεμάλι,ακαμάτης

- χεργκελές (ο) * [<τουρκ.hergele] αλήτης, ρεμάλι, θρασύς

Τέσσερα χρόνια για 4.500 λέξεις -εκφράσεις -λήμματα.

Τέσσερα χρόνια για την έρευνα και καταγραφή λέξεων από τον προφορικό και γραπτό λόγο των Ρωμιών της Πόλης, σε ένα χρονικό διάστημα 100 χρόνων (από την Περίοδο των Μεταρρυθμίσεων επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, το 1856, του Τανζιμάτ, μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα, όταν ακόμη η παρουσία των Ρωμιών στην Πόλη ήταν έντονη και ακμάζουσα).

Γιαβρί μου, τζιέρι μου: Ένας Ρωμιός θυμάται...

To «Λεξικό του Κωνσταντινουπολίτικου Ιδιώματος» του Νίκου Ζαχαριάδη (εκδόσεις Γαρβριηλίδης) είναι ένα μικρός θησαυρός.

Ξεκίνησε από αγάπη -άλλωστε, είναι αφιερωμένο στα εγγόνια του Κωνσταντινοπολίτη λεξικογράφου (πολιτικού μηχανικού στο επάγγελμα)- με στόχο τη διάσωση και συγκρότηση του «παράξενου» αυτού λεξιλογίου που χρησιμοποιούσαν οι Ρωμιοί της Πόλης.

Σε το είπα, τον λέω

«Τα κύρια χαρακτηριστικά του Κωνσταντινουπολίτικου γλωσσικού ιδιώματος είναι -(ενδεικτικά από το εισαγωγικό σημείωμα):

- η σύνταξη των ρημάτων αρέσω, λέγω, δίνω, με αιτιατική προσώπου: σε λέγω (σε το είπα, τον λέω) ότι δεν θέλω,

-η έρρινη προφορά των μπ, ντ, γκ,

-το ρήμα εμφανίζεται ενίοτε στο τέλος της φράσης (τουρκική επίδραση): η Μαρία ωραία είναι...»

Οι αντιδράσεις του αναγνώστη -γιατί αυτό το Λεξικό διαβάζεται- κινούνται μεταξύ έκπληξης και συγκίνησης, παρότι όπως διευκρινίζεται στην εισαγωγή «το παρόν πόνημα δεν είναι έργο γλωσσολόγου».

Ο κ. Νίκος Ζαχαριάδης μίλησε στο TheTOC με αφορμή το Λεξικό - όχι της διαλέκτου, αλλά του ιδιώματος των Ελλήνων της Πόλης.

Γιαβρί μου, τζιέρι μου: Ένας Ρωμιός θυμάται... - εικόνα 2

Έφυγα από την Πόλη στα 15 μου χρόνια

«... Όταν έφυγα από την Πόλη, το 1959, ήμουν 15 χρονών. Η κατάσταση ήταν δύσκολη. Λόγω του Κυπριακού επικρατούσε ένα είδος 'τρομοκρατίας'.

Αμοιβαίος σεβασμός δεν νομίζω ότι υπήρξε ποτέ...

Ο πατέρας μου ήταν μέλος Δ.Σ. ενός Συλλόγου, της Ελληνικής Ενώσεως. Τα μέλη του είχαν συλληφθεί το 1958 και φυλακιστεί για 40 μέρες. Όταν τους άφησαν, ο πατέρας μου έφυγε και ήρθε στην Ελλάδα. Εμείς μείναμε πίσω και το 1959, ακολούθησε η υπόλοιπη οικογένεια, η μητέρα μου, η γιαγιά μου -η μητέρα του πατέρα μου- οι δύο μου αδελφές κι εγώ.

Γιαβρί μου, τζιέρι μου: Ένας Ρωμιός θυμάται... - εικόνα 3

Ο πατέρας μου απελάθη το 1964, ενώ βρισκόταν ήδη στην Ελλάδα -ειδική περίπτωση. Ήδη είχαμε εγκατασταθεί στην Αθήνα...»

Ο φόβος

«Την εποχή εκείνη, μετά τα γεγονότα του 1955, επικρατούσε φόβος. Δεν μπορούσαμε να μιλήσουμε ελληνικά στον δρόμο. Αυτό τουλάχιστον, θυμάμαι εγώ...

Αμοιβαίος σεβασμός δεν νομίζω ότι υπήρξε ποτέ... Οι Έλληνες ήταν μία μειονότητα, η οποία ενώ τις προηγούμενες δεκαετίες ήκμαζε -οικονομικά, κοινωνικά, πολιτισμικά- άρχισε προοδευτικά να φθίνει».

Η φυγή

«Οι περισσότεροι δεν είχαν έρθει ποτέ πριν στην Ελλάδα και ούτε μπορώ να πω ότι επιθυμούσαμε να έρθουμε στην Ελλάδα -αυτό είναι μύθος.

Ήταν κάτι που έγινε υπό πίεση. Το 1923 ζούσαν 150 – 160.000 Έλληνες στην Πόλη, το 1960 ήταν 70.000 και στα επόμενα χρόνια η πτώση ήταν ραγδαία. Σήμερα ζουν 3.000 Έλληνες στην Πόλη».

Οι γειτονιές των Ρωμιών στην Αθήνα

«Εγκατασταθήκαμε στην Αγίου Μελετίου. Οι Κωνσταντινοπολίτες που ήρθαν στην Αθήνα, είχαν ως πρώτη επιλογή, τη Νέα Σμύρνη και την Καλλιθέα. Μετά, Πατήσια, Κυψέλη, Φωκίωνος Νέγρη, Αχαρνών, Παγκράτι. Και βεβαίως, τα νότια προάστια, πολλοί Κωνσταντινοπολίτες εγκαταστάθηκαν στο Παλαιό Φάληρο».

Πόλη - Αθήνα: Ένα 15χρονο παιδί

«Η αλλαγή στη ζωή μου ήταν ριζική. Είχα φοιτήσει τρία χρόνια στο Ζωγράφειο Γυμνάσιο στην Πόλη και τουλάχιστον τους πρώτους μήνες στην Ελλάδα, η προσαρμογή ήταν δύσκολη. Μιλούσα με βαριά προφορά (τα ελληνικά μας δεν ήταν 'ιδιαίτερα'), ωστόσο, είχα την τύχη να πάω στο Κολλέγιο Αθηνών. Δεν μπορώ να πω όμως ότι, πέρα από τους πρώτους μήνες αντιμετώπισα κάποια δυσκολία -αφομοιώθηκα σύντομα.

Δεν έκανα παρέα με Κωνσταντινοπολίτες -δεν ήταν επιλογή, περισσότερο σύμπτωση, θα έλεγα. Διότι, όταν ήρθα στην Αθήνα, οι περισσότεροι φίλοι μου είχαν μείνει πίσω, ήρθαν μετά το 1970. Οπότε από το 1959 μέχρι το 1970 έκανα παρέα με φίλους που απέκτησα στην Αθήνα».

Επιστροφή μετά από 26 χρόνια

«Ξαναπήγα στην Πόλη το 1985. Για λόγους επαγγελματικούς. Το είχα αποφύγει ... Δεν είχαν δημιουργηθεί και οι συνθήκες...

Είχα διπλή υπηκοότητα, ελληνική και τουρκική. Για τους Τούρκους έπρεπε να υπηρετήσω τη θητεία μου στον τουρκικό στρατό. Που σημαίνει ότι έπρεπε να επιλέξω. Τελικά, ήρθα στην Ελλάδα. Το 1964, έγινα έκπτωτος της τουρκικής ιθαγένειας. Αλλά το 1985 που πήγα στην Πόλη δεν αντιμετώπισα πρόβλημα. Από τότε πηγαίνω τακτικά».

Οι δρόμοι της παιδικής μου ηλικίας

«Όταν πήγα -εκείνη την πρώτη φορά, μετά από 26 χρόνια- περπάτησα όλους τους δρόμους της παιδικής μου ηλικίας. Η συγκίνηση ήταν τρομερή. Έπιασα τον εαυτό μου να κλαίει. Πήγα στο πατρικό, στο σχολείο, στις γειτονιές που παίζαμε, στα στέκια, στους κινηματογράφους... Η γειτονιά μου ήταν το Πέρα.

Ακόμη και τώρα που είμαι 70 χρονών, οι εικόνες παραμένουν αναλλλοίωτες: Μπορώ να φέρω μπροστά στα μάτια τις παλιές εκείνες εικόνες -τα σοκάκια, τους λιθόστρωτους δρόμους, τα παλιά σπίτια, τα αρχοντικά, τις εκκλησίες...

Πώς σας έλεγε η μητέρα και η γιαγιά σας; Ποιά ήταν η προσφώνηση; ρωτά το TheTOC τον Νίκο Ζαχαριάδη. «Γιαβρί μου ή τζιέρι μου...» απαντά.

info: Το βιβλίο παρουσιάζεται την Τετάρτη 1η Απριλίου και ώρα 7 μ.μ. στο βιβλιοπωλείο «Επί Λέξει» (Ακαδημίας 32, Αθήνα), από τον Κώστα Γαβρόγλου, καθηγητή της Ιστορίας των Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, τον Σάββα Τσιλένη, δρ αρχιτέκτονα - πολεοδόμο ΕΙΕ και τον συγγραφέα.

Γιαβρί μου, τζιέρι μου: Ένας Ρωμιός θυμάται... - εικόνα 4

Οι παλιές φωτογραφίες της Πόλης είναι από τη «συλλογή» του κ. Νίκου Ζαχαριάδη (αναρτημένες στο προφίλ του στο facebook).




banner
banner
banner
banner
banner
banner
banner

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr

"ΣΕΣΟΥΑΡ ΓΙΑ ΔΟΛΟΦΟΝΟΥΣ" 23 Σεπ 2021 | 06:59

Τζένη Θεωνά και Δανάη Μιχαλάκη είναι ύποπτες για... φόνο

Εννέα χρόνια μετά τον τελευταίο φόνο στο κομμωτήριο του Τόνυ, το λατρεμένο από το ελληνικό κοινό "Σεσουάρ για δολοφόνους" επιστρέφει!

ΑΠΟ 14 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 22 Σεπ 2021 | 13:12

"Ο Ποπολάρος" του Γρηγορίου Ξενόπουλου ζωντανεύει στο Θέατρο Τέχνης

Η παράσταση "Ο Ποπολάρος" θα παρουσιαστεί από τις 14 Οκτωβρίου στο Θέατρο Τέχνης στην Πλάκα σε σκηνοθεσία Θοδωρή Αμπαζή.

ΣΤΙΣ ΚΑΛΠΕΣ ΤΟΝ ΟΚΤΩΒΡΙΟ 22 Σεπ 2021 | 12:33

IMMF 2021: "Μικρός" Κινηματογράφος σε ζωντανή σύνδεση - Οι σινεφίλ ψηφίζουν την αγαπημένη τους ταινία

Για ενδέκατη χρονιά το International Micro μ Festival δίνει ραντεβού με το κοινό του.

ΜΕ ΣΠΟΥΔΑΙΑ ΟΝΟΜΑΤΑ 22 Σεπ 2021 | 09:34

Μένουμε Ορθιοι: Μεγάλη συναυλία στο Καλλιμάρμαρο για την ενίσχυση των πυρόπληκτων της Εύβοιας

Στο κάλεσμα για τη συναυλία στο Καλλιμάρμαρο ανταποκρίθηκαν αμέσως, αφιλοκερδώς, σημαντικοί καλλιτέχνες και δημιουργοί.

23, 24, 25 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 22 Σεπ 2021 | 06:50

Διεθνές Συνέδριο Αρχαίου Δράματος, από το Εθνικό Θέατρο και το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού

Το Εθνικό Θέατρο με το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού συμπράττουν για τη δυναμική προώθηση της θεατρικής παιδείας και των κλασικών γραμμάτων.

ΤΟ ΦΕΚ 21 Σεπ 2021 | 15:58

Μαρκ Μαζάουερ: Έλληνας πολιτογραφήθηκε ο σπουδαίος Βρετανός ιστορικός- Εγραψε το "Θεσσαλονίκη, πόλη των φαντασμάτων"

Ο Βρετανός ιστορικός και καθηγητής στο πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης, Μαρκ Μαζάουερ πολιτογραφήθηκε Ελληνας

ΣΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΘΕΑΤΡΟ 21 Σεπ 2021 | 13:09

Η "Συντεχνία του Γέλιου" επιστρέφει με την παράσταση "Μια γιορτή στου Νουριάν"

Η Συντεχνία του Γέλιου επιστρέφει με τη νέα εκδοχή της θρυλικής της παράστασης "Μια γιορτή στου Νουριάν" στο Σύγχρονο Θέατρο.

ΜΕΧΡΙ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ 2021 21 Σεπ 2021 | 12:23

Εθνική Λυρική Σκηνή: Όπερα, μπαλέτο, χορός, συναυλίες - Ολο το πρόγραμμα

Η Εθνική Λυρική Σκηνή επιστρέφει στις κλειστές αίθουσες και ανακοινώνει το επικαιροποιημένο πρόγραμμα Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου 2021.

"ΤΑ ΚΟΧΥΛΙΑ ΤΟΥ ΧΕΙΜΩΝΑ" 21 Σεπ 2021 | 11:15

Εκπληξη: Ο ηθοποιός Μάκης Παπαδημητρίου σε ρόλο τραγουδιστή, δίπλα στον Γιάννη Μαθέ [βίντεο]

Έχουμε απολαύσει τον Μάκη Παπαδημητρίου σε μοναδικούς ρόλους στο θέατρο και στον κινηματογράφο. Τώρα τον απολαμβάνουμε και ως τραγουδιστή δίπλα στον Γιάννη Μαθέ.

ΑΠΟ 1 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 21 Σεπ 2021 | 07:44

Ο mπάτλερ: Μια Κωμωδία Βωβού Κινηματογράφου το 2021 στο "Χυτήριο"

Οι Splish-Splash, 18 χρόνια μετά την πρώτη συνάντησή τους με το αθηναϊκό κοινό, επιστρέφουν και μας παρουσιάζουν την ανατρεπτική κωμωδία "Ο mπάτλερ" στο Χυτήριο.

ΤΙ ΛΕΕΙ Ο ΣΚΗΝΟΘΕΤΗΣ 21 Σεπ 2021 | 07:07

Ο Σμαραγδής κάνει ταινία για τον Καποδίστρια με πρωταγωνιστή τον Μιχάλη Σαράντη και ένα εξαιρετικό καστ

Η ταινία του Γιάννη Σμαραγδή για τον Ιωάννη Καποδίστρια θα προβληθεί στις αίθουσες το φθινόπωρο του 2022.

ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΚΑΡΑΘΑΝΟΥ 21 Σεπ 2021 | 06:30

Ενας διαφορετικός "Προμηθέας" έρχεται στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση

Ο Νίκος Καραθάνος επιστρέφει στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση με τον "Προμηθέα", μία παράσταση βασισμένη στον "Προμηθέα Δεσμώτη" του Αισχύλου.

ΓΙΑ ΤΑ 200 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΘΝΕΓΕΡΣΙΑ 20 Σεπ 2021 | 16:31