Η Φωτεινή Τσαλίκογλου μιλάει στο ΤheTOC για τον Ίρβιν Γιάλομ

«Η ψυχοθεραπεία δεν είναι μια απλή διαχείριση της οδύνης. Δεν έχει να κάνει με ένα χάπι ή με έναν λόγο που επουλώνει την πληγή. Με την ύπαρξή μας έχει να κάνει. Με τις δυσκολίες που αυτή συναντά στο ταξίδι του «υπάρχειν». Ο Γιάλομ με τη ζωή και το έργο του μας δείχνει ότι η ψυχοθεραπεία είναι πριν από όλα μια στοργική βαθιά ανθρώπινη συνάντηση μεταξύ δύο προσώπων» λέει η συγγραφέας και καθηγήτρια ψυχολογίας Φωτεινή Τσαλίκογλου.

Μας παραδίδει ένα μικρό βιβλίο 66 σελίδων το οποίο έγραψε με αφορμή μια παλαιότερη επίσκεψη του Γιάλομ στην Αθήνα. Αναφέρεται στα μαθήματα θανάτου και ζωής, που ακατάπαυστα και μέχρι σήμερα, στα ογδόντα εφτά του χρόνια, ο Γιάλομ εξακολουθεί να προσφέρει, θυμίζοντάς μας πως οφείλουμε να πάψουμε να ελπίζουμε σε ένα καλύτερο χθες, δίχως να παραιτηθούμε από την ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο.

Συναντήσαμε τη Φωτεινή Τσαλίκογλου και μιλήσαμε για το βιβλίο της που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Με ποια αφορμή θελήσατε να γράψετε αυτό το μικρό βιβλίο για τον Γιάλομ;

Πριν λίγους μήνες, στα 87 του χρόνια, από μια κλινική του Παλο Αλτο της Καλιφόρνιας όπου νοσηλευόταν με προβλήματα υγείας, έδωσε μια συνέντευξη ‘’Mισώ να βλέπω τη ζωή να φεύγει ’’είπε. Αυτά τα λόγια ήταν η αφορμή. Μου ήλθε στο νου η επίσκεψη του στην Αθήνα πριν 12 χρόνια. Καλεσμένος από τις εκδόσεις Άγρα, την Ελληνική Εταιρεία για της Προαγωγή της Ψυχιατρικής και των συναφών επιστημών, και την Ελληνική Εταιρεία Ομαδικής Ανάλυσης και Οικογενειακής Θεραπείας. Στη διάρκεια της παραμονής του αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο κι εγώ ως αντιπρύτανης είχα μιλήσει για τη ζωή και το έργο του. Ζωντάνεψαν στη μνήμη μου όλα όσα εξέπεμψε μέσα μου η παρουσία του. Θέλησα να περισώσω εκείνη τη συνάντηση. Να πάω το χρόνο πίσω. Να κερδίσουμε 12 χρόνια ζωής. Να είναι όλα όπως τότε. Ο Γιαλομ, η Μέριλιν, εγώ, το Πάντειο. Κάτι από όλα αυτά με διακίνησε κι έγραψα αυτό το μικρό βιβλίο. Ένας μικρός φόρος τιμής σε εκείνη την συνάντηση.

Από τη γνωριμία σας μαζί του ποιο είναι αυτό που θυμάστε πιο έντονα και γιατί;

Θυμάμαι την αφοπλιστική του σεμνότητα, την απλότητα, τον ιδιαίτερο τρόπο απεύθυνσής στον άλλον. Θυμάμαι την σχεδόν παιδιάστικη και αφοπλιστική απορία με την οποία αντιμετώπιζε την λατρεία που του έδειχνε το Ελληνικό κοινό. Τίποτα το μεγαλόστομο, το πλαστό, το ‘’ως εάν’’ Ούτε ίχνος αυταρέσκειας και σοβαροφάνειας. Τίποτα δηλαδή από τα γνώριμα χαρακτηριστικά των δημόσιων, γύρω μας, προσώπων.

Μετά από χρόνια τι είναι επίσης αυτό που ανακαλείτε στη μνήμη σας και σχετίζεται με τον Γιάλομ;

Παραθαλάσσιο δείπνο μετά την τελετή αναγόρευσης του σε επίτιμο διδάκτορα στο Παντειο. Άνοιξη. Μυρίζει θάλασσα. Το απαλό αεράκι. Η πόλη μας στα γιορτινά της. Ο Γιάλομ μοιάζει να απολαμβάνει το όλο σκηνικό. Πλάι του η Μέριλιν, η σύντροφος της ζωής του. Ξαφνικά τον ρώτησα ‘’dο you hope?’’ (Ελπίζετε;) Δίστασε για μια στιγμή και μου απάντησε ‘’Υes I hope’’ (Ναι, ελπίζω) Έμεινε για λίγο ακόμα αμίλητος και πρόσθεσε ‘’ Even against hope, I hope’’ (Nαι, ελπίζω, ακόμα και ενάντια στην ελπίδα, ελπίζω) 12 χρόνια μετά κρατώ ζωντανά στη μνήμη μου, όχι την απάντηση του, όσο τη στιγμή του δισταγμού του. Το χρόνο που κύλησε, και που μου φάνηκε τόσο μακρύς, έως ότου απαντήσει καταφατικά. Σήμερα, καθώς την ανακαλώ στο μυαλό μου, η στιγμή αυτή, μοιάζει ατελείωτη.

Θα μπορούσατε να μου πείτε ποιο είναι κατά τη γνώμη σας ένα ουσιώδες κομμάτι της διδασκαλίας του;

Ότι η απελπισία είναι το τίμημα που πληρώνει κανείς για να φτάσει στην αυτογνωσία. Η ζωή μας, η ύπαρξη μας, θα είναι πάντα στενά δεμένη με το θάνατο, ο έρωτας με την απώλεια, η ελευθερία με το φόβο και με το μεγάλωμα με τον αποχωρισμό. Είμαστε όλοι μαζί σε αυτό.

Γιατί αξίζει να έρθει το θεραπευτικό και συγγραφικό έργο του Γιάλομ στο προσκήνιο και τι μας μαθαίνει;

Είναι ένας από τους σημαντικότερους εν ζωή εκπροσώπους της υπαρξιακής σχολής στην ψυχιατρική. Μέσα από τη ζωή και το έργο του φανερώνει ότι η ψυχοθεραπεία δεν είναι μια απλή διαχείριση της οδύνης. Δεν έχει να κάνει με ένα χάπι ή με ένα λόγο. Με την ύπαρξη μας έχει να κάνει. Με τις δυσκολίες που αυτή συναντά στο ταξίδι του ‘’υπάρχειν’’.

Τι μαθαίνουμε από τον Γιάλομ;

Ότι η αληθινή καρδιά της ψυχοθεραπείας πριν από όλα είναι μια στοργική βαθιά ανθρώπινη συνάντηση μεταξύ δυο προσώπων. Η θεραπεία δεν καθορίζεται από τη θεωρία, αλλά από τη σχέση. Μέσα σε αυτή τη σχέση ο θεραπευτής δεν σε κηδεμονεύει, δεν σε καθοδηγεί, δεν σε πνίγει στα φάρμακα, δεν σε ταΐζει λόγια. Δεν σου υποδεικνύει. Να σε κατανοήσει πασχίζει, να ξεκινήσει μαζί σου ένα ταξίδι συν αυτογνωσίας, ένα ταξίδι όπου μαζί σου κι εκείνος ξεγυμνώνεται. Δεν παρακολουθεί αμέτοχος, δίκην εντομολόγου, την θεραπευτική σου πορεία, δεν είναι ο ένστολος βοηθών που θα υποδείξει παγερά ‘’το δέον γενέσθαι’’. Ένα ταξίδι είναι η ψυχοθεραπεία. Όσο πιο έντονα τα συναισθήματα, τόσο μεγαλύτερε η δύναμη της αλλαγής.

Αν τον συναντούσατε σήμερα, στα 87 του, τι θα θέλατε να του πείτε;

Δεν ξέρω…ίσως του θύμιζα ένα στίχο του Έλιοτ ‘’the boy who turns back will have to meet with the boy who left’’ (ο άνδρας που γυρίζει πίσω θα πρέπει να συναντηθεί με το αγόρι που έφυγε) Ποιο είναι αυτό το αγόρι; Πάω 80 χρόνια πριν. Δανείζομαι μια δική του ανάμνηση. Ο πεντάχρονος Γιάλομ, το μοναδικό λευκό αγόρι στη φτωχογειτονιά των μαύρων στην Ουάσιγκτον. Έξω από το μπακάλικο των γονιών του, μια γάτα. Είναι νεκρή. Χτυπημένη από αυτοκίνητο. Ο πρώτος θάνατος. Ο μικρός Ίρβιν ταΐζει τη νεκρή γάτα με ένα βόλο μπιφτέκι. Ένα κομματάκι τροφής που υπονομεύει και προσπαθεί να καταστήσει ψεύτικη την αλήθεια του θανάτου. Χρόνια μετά ο Γιάλομ θα διατηρήσει με μια ‘’υπερφυσική καθαρότητα’’ στη μνήμη του την παραλυτική αδυναμία που είχε τότε νιώσει. Με κάποιο τρόπο θα ήθελα να του πω ότι το πεντάχρονο παιδί μέσα μας παραμονεύει και επιμένει να αρνείται το θάνατο. Αλώστε το λέει και ο Pascal ‘’δεν υπάρχει κανένας σοβαρός λόγος να μη πιστεύει ένας άνθρωπος στα θαύματα’’ αλλά και ο ίδιος ο Γιάλομ δεν είναι εκείνος που ισχυρίζεται ότι ‘’κάθε άνθρωπος πρέπει να επιλέγει πόση αλήθεια μπορεί να αντέξει’’ ; Έτσι λοιπόν, αναθαρρεύω και όσο με αφορά, για την ώρα, επιλέγω τη λίγη αλήθεια: Το όχι του θανάτου.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr